1. ALEXANDER

 https://gtvh51.blogspot.com/2024/09/guy-de-maupassant-nha-van-phapn.html

2. ÁNH TRĂNG

https://gtvh51.blogspot.com/2024/09/anh-trang-phan-thien-tri-dich-tu-phien.html

  

                                    ÁNH TRĂNG

 

Phan Thiện Trì dịch từ Phiên bản Tiếng Anh MOON LIGHT chuyển ngữ từ bản tiếng Pháp “Clair De Lune” của Guy De Maupassant.

Bà Julie Roubère đang đợi người chị cả là bà Henriette Létoré trở về sau chuyến đi Thuỵ Sĩ.
Gia đình Létoré đã đi gần năm tuần nay rồi. Bà Henriette để chồng một mình quay về trang trại của họ ở Calvados, nơi công việc có lợi đang chờ ông, còn bà đến nhà em gái ở Paris vài ngày.
Chiều xuống. Căn phòng nhỏ đơn sơ dần dần tối sầm lại dưới ánh mặt trời lặn. Bà Roubère ngồi đọc sách một cách lơ đễnh trong khi mỗi tiếng động đều khiến bà phải ngước mắt nhìn về phía nó.

Cuối cùng chuông cũng reo và bà chị xuất hiện, người trùm kín trong tấm áo đi đường rộng. Và ngay lập tức, hai người không chỉ nhận ra nhau mà ôm chặt lấy nhau, và sau khi dừng lại một lúc rồi lại ôm nhau tiếp.
Sau đó, họ chuyện vãn, hỏi han nhau về sức khoẻ, gia đình và trăm ngàn chuyện khác, huyên thuyên, tuôn ra những lời dồn dập, ngắt quãng, chuyện nọ xọ chuyện kia, trong lúc bà Henriette gỡ mạng che mặt và mũ.
Đêm xuống. Bà Roubère gọi mang đèn tới, và ngay khi có ánh sáng, bà nhìn chị, sắp sửa ôm hôn nữa. Nhưng rồi cứ thẫn thờ, hốt hoảng, không thốt nên lời. Trên thái dương, bà Létoré có hai chòm tóc bạc. Phần còn lại trên đầu có màu đen tối và sáng, nhưng ở đó, chỉ ở đó thôi, từ phía hai bên, chảy xuống như hai dòng suối bạc đổ nhanh vào mảng tóc sẫm màu. Vậy mà chị ta chỉ mới hai mươi bốn tuổi và chuyện này đột ngột xảy ra từ khi chị ấy trở về từ Thuỵ Sĩ. Ngồi bất động, bà Roubère nhìn chị sững sờ, sắp sửa khóc, bà nghĩ rằng một nỗi bất hạnh bí ẩn và khủng khiếp nào đó đã xảy ra với chị của mình, bà lên tiếng hỏi:
– Có chuyện gì thế, chị Henriette?
Thoáng nở một nụ cười buồn bã, nụ cười của người có tâm bệnh, người kia đáp:
– Chẳng có gì đâu, chị bảo đảm đó. Hay là vì em thấy tóc chị bạc?
Bà Roubère nắm chặt vai chị, săm soi nhìn và nhắc lại:
– Chuyện gì đã xảy ra? Chị có chuyện gì? Nói cho em nghe đi!
Hai người vẫn đối diện nhau, bà Henriette biến sắc, xanh xao, yếu đuối, giọt lệ rơi xuống từ khoé mắt.
Lúc này, bằng giọng nói cam chịu, người kia thì thào:
– Chị… chị có nhân tình.
Và rồi, tựa đầu trên vai cô em, cô nàng nức nở.
Khi trấn tỉnh lại chút ít, khi lồng ngực đã bớt phập phồng, nàng bỗng lên tiếng, chừng như muốn trút bỏ khỏi mình sự bí mật này, thổ lộ hết nỗi đau khổ này với một tâm hồn đồng cảm

Và hai người phụ nữ siết chặt tay nhau cùng đến ngồi trên ghế tràng kỷ, nơi phòng khách tối mờ, người trẻ hơn vòng tay qua cổ và ôm chị vào lòng, lắng nghe.
– Ôi, chị thừa nhận là chẳng biện minh gì được, chị không hiểu được chính mình, chỉ đã điên rồ từ ngày hôm đó. Em hãy coi chừng, em gái bé bỏng, em hãy coi chừng chính mình đó. Nếu em hiểu được chúng ta yếu đuối đến mức nào, chúng ta hay nhượng bộ đến thế nào, chúng ta gục ngã nhanh chóng ra làm sao! Chỉ cần một điều chẳng là gì cả, chỉ một chút, một chút thôi, một sự yếu đuối, một chút bâng khuâng bất chợt thoáng qua hồn, một sự khao khát được mở rộng vòng tay, được yêu thương và ôm ấp, là những thứ chúng ta đều có cả, vào những khoảnh khắc nào đó.

Em biết chồng chị, và em biết chị yêu anh ấy đến mức nào, nhưng anh ấy chín chắn và sống bằng lý trí, chẳng hiểu gì về những rung động tế nhị của trái tim phụ nữ. Anh ấy vẫn luôn luôn, luôn luôn là như thế, luôn luôn tốt bụng, luôn luôn tươi cười, luôn luôn chiều chuộng, luôn luôn hoàn hảo. Ôi! Chị mong sao có lần anh bất chợt ôm chị vào lòng, trao cho chị những nụ hôn chậm rãi và ngọt ngào, làm hoà quyện hai con người, như trao gởi những lời tâm sự thầm lặng, mong sao anh có phút giây buông bỏ, cả yếu đuối nữa, để cảm thấy cần có chị, cần những vuốt ve của chị, cần những giọt nước mắt của chị.
Tất cả những thứ đó thật là rồ dại, nhưng phụ nữ chúng ta là thế. Chúng ta có làm được gì đâu? Tuy thế, chưa bao giờ chị có ý nghĩ muốn lừa dối anh ấy. Ngày hôm nay, chuyện đã xảy đến, không có tình yêu, không có lý trí, không có gì hết, bởi đã có trăng, có đêm, trên hồ Lucerne.

Từ một tháng nay đi du lịch với nhau, bằng sự lạnh lùng điềm tĩnh của mình, chồng chị đã làm tê liệt tất cả nhiệt tình, dập tắt mọi hứng khởi của chị. Có hôm, vào lúc bình minh, bọn chị đi xuống sườn đồi trên cỗ xe tứ mã đang phóng nước đại. Trong làn hơi nước trong suốt của ban mai, đi qua những thung lũng dài, những cánh rừng, những con sông, những làng mạc, chị vui thích vỗ tay và nói với anh ấy:”Ôi, đẹp quá, anh yêu, ôm hôn em đi!” Anh ấy hơi nhún vai đáp lại: ” Không phải là lý do để hôn nhau, chẳng qua vì em thích cảnh đẹp thôi!”
Và điều đó khiến chị băng giá cả cõi lòng. Thế mà chị nghĩ là khi yêu, lúc nào người ta cũng muốn yêu nhau nhiều hơn nữa trước những phong cảnh cảm động.
Cuối cùng chị cảm thấy bừng dậy trong người những tình cảm sôi nổi mộng mơ mà anh ấy cố ngăn cản không để lan toả. Chị biết nói gì với em đây? Chị gần giống như một nồi nước sôi đầy hơi bị bịt kín.
Một tối kia ( anh chị đang ở khách sạn Fluclen từ bốn hôm rồi ), Robert cảm thấy đau đầu và ăn xong là đi ngủ sớm, chị dạo chơi một mình quanh hồ.
Đêm như trong chuyện thần tiên. Mặt trăng tròn vành vạnh toả rộng giữa bầu trời, những ngọn núi lớn có tuyết trông như phủ bạc và mặt nước lóng lánh có gợn sóng nhỏ lung linh. Không khí êm dịu, thứ êm dịu thấm vào người khiến ta uỷ mị đến yếu ớt, suy sụp vô cớ. Nhưng tâm hồn lại nhạy cảm làm sao vào những lúc đó! Tâm hồn rung động nhanh chóng và cảm nhận mạnh mẽ biết bao!
Chị ngồi trên cỏ, đưa mắt nhìn mặt hồ rộng lớn, u buồn và quyến rũ, và một điều lạ lùng đã xảy ra trong chị: chị cảm thấy một nỗi khát khao yêu đương không thoả được, một tình cảm chống lại sự nhạt nhẽo buồn tẻ của cuộc đời. Vậy mà, làm sao đây? Có bao giờ chị sẽ được ở trong vòng tay một người đàn ông yêu thương đi dọc theo bờ sông ngập ánh trăng? Có bao giờ chị sẽ được đón nhận những nụ hôn say đắm, ngọt ngào và bàng hoàng người ta vẫn trao nhau vào những đêm êm ái mà Thượng đế dường như đã tạo ra dành cho những tình cảm âu yếm? Sẽ có lúc nào chị được siết chặt mê say bởi những vòng tay đắm đuối, trong ánh sáng mờ tỏ một đêm mùa hè?
Rồi chị oà lên khóc như một người điên.
Chị nghe có tiếng động đàng sau. Một người đàn ông đứng nhìn chị. Khi chị quay đầu lại, anh ta nhận ra chị và đi tới gần.
– Bà khóc đấy à, thưa bà?
Đó là một luật sư trẻ, cùng đi du lịch với mẹ mà bọn chị đã gặp nhiều lần. Anh ấy vẫn thường dõi mắt nhìn theo chị.
Chị bối rối đến độ không biết trả lời sao, không biết nghĩ thế nào. Chị đứng dậy và tự nhủ cố chịu đựng.
Anh ta đi bên cạnh chị, ung dung và lễ độ, anh ta nói với chị về chuyến du lịch. Tất cả những gì chị cảm thấy, anh diễn dịch cả ra, tất cả những gì khiến chị xúc động, anh ấy cũng hiểu như chị, hơn cả chị. Rồi bất ngờ anh ấy đọc thơ cho chị nghe, những câu thơ của Musset (1). Chị cảm thấy một nỗi xúc động khó tả khiến ngạt thở. Chị thấy hình như ngay những ngọn núi, cái hồ, ánh trăng, tất cả đều hoà ca những điều ngọt ngào khó diễn thành lời.
Chuyện đó xảy ra, chị chẳng hiểu như thế nào, chị chẳng hiểu tại sao, như một kiểu ảo giác.
Còn anh ấy, chị chỉ gặp lại vào ngày hôm sau, lúc ra đi.

Và bà Létoré, rũ xuống trong đôi tay em gái, thốt lên những tiếng rên rỉ, gần như là tiếng kêu la.

Lúc này bà Roubère, tĩnh tâm lại, nghiêm trang, tuyên bố nhẹ nhàng:
– Chị ơi, chị thấy không, nhiều lúc không phải chúng ta yêu một người đàn ông nào đâu, mà là yêu chính tình yêu đó thôi. Và tối hôm đó, chính ánh trăng mới là người yêu đích thực của chị.
_______________________________________________
(1) Alfred de Musset ( 1810 – 1857 ), nhà thơ nổi tiếng thuộc trường phái lãng mạn Pháp.

                                    Phan Thiện Trì dịch
                                            June, 2024

             

              

                          MOONLIGHT

                                                                

                                                            By Guy De Maupassant

Julie Roubère was waiting for her older sister, Henriette Létoré to return from her trip to Switzerland. The Létoré family had been away for almost five weeks now. Mrs. Henriette left her husband alone to return to their farm in Calvados where good work awaited him, and she went to her sister’s home in Paris for a few days.

The afternoon was coming to a close. The simple, small room gradually darkened with the setting sun. Mrs. Roubère sat reading inattentively while every noise caused her to raise her eyes toward it.
Finally, the bell rang and her sister appeared in an ample blouse. They cheerfully embraced and after pausing for a while, they continued to hug each other again.
Then they talked about their health, their families, and hundreds of other things. They stumbled over their words as they furiously chatted. Their conversation subsided briefly, then another topic erupted again while Henriette was removing her veil and hat.

It was getting dark when Mrs. Roubère requested that a lamp be brought. She soon saw her sister’s face lit up by the glow of the lamp. She was just about to embrace her sister, but she suddenly stopped because she was panicked, dazed and speechless. On each of her temples, Létoré had two long tufts of gray hair. The rest of the head was peppered with gray hair, but there, only there, flowing from the sides of her head were two gray streaks like two silver streams cascading down into the long dark strands of hair. Yet she was only twenty-four years old and this had happened suddenly since she returned from Switzerland. Sitting motionless, Mrs. Roubère tearfully stared at her sibling in shock. She thought that some mysterious and horrible misfortune had befallen her sister.
She frantically asked: “What’s the matter, Sister Henriette?”
With a sad smile, the smile of a sick person, her sister replied, “Nothing, I’m sure. Maybe you see my hair has turned silver, so that’s why you ask me.”
Mrs. Roubère grasped her sister’s shoulders while peered at her and asked again, “What happened? What’s wrong? Tell me now.”
Both sisters faced each other as Mrs. Henriette’s face changed color. She looked pale and weak. There were tears falling from the corners of her eyes. Then with a soft resigned voice, she whispered, “Sister, I had an affair.” And then, resting her head on her sister’s shoulder, she sobbed. After she calmed down a little and her racing heart slowed, she suddenly began to cry as if she wanted to get rid of her secret. She began to confess all of her suffering to a sympathetic soul.

The two women squeezed their hands together as they sat on the sofa in the dimly lit living room. The younger wrapped her arms around her older sister’s neck. She held her older sibling in her arms and patiently listened to her story.

“Oh, I admit that I can’t justify my behavior to myself. I do not understand myself. I just went crazy for a while. Watch out, Little Sister, watch out for yourself. You must understand how weak we are as women. We freely give of ourselves and quickly collapse! It doesn’t take very much to destroy us. It only takes a little weakness, a few surreal moments, a longing to be held, a desire for love and to be embraced which are things that we all have at certain moments.

You know my husband and how much I love him, but he is a practical man who is not ruled by sentimentality. He doesn’t know anything about the delicate vibrations of a woman’s heart. He has always been like that. He is always kind, always smiling, always compliant, always perfect. Oh, how I have wished that he would suddenly grab me, pull me into his lap, and give me slow and sweet kisses! We would blend together and softly confide in each other. I wish that he would let go for a moment and become vulnerable. I wish he would need to own me, my caress, and even my tears. Of course, I am foolish, but we women are like that. What can we do? Nevertheless, I have never thought of cheating on my husband. But then, that all changed today. Now there is nothing left. There is no love and no reason. There is only the moon sealing the night on Lake Lucerne.

During the last month of our traveling together, my husband, Robert, effectively killed all of my enthusiasm and extinguished every bit of my excitement. Early one morning at dawn, we rode down the hillside in a horse drawn carriage as we galloped into the countryside. In the clear morning dew, we passed through deep valleys, vast forests, long rivers and distant villages. I clapped my hands with delight and squealed to him, “Oh, how beautiful it is! Honey, please hold me and kiss me.” Robert shrugged his shoulders and replied, “There is no reason to kiss. You only want a kiss because you like beautiful scenes!”

My heart was suddenly frozen. I believe that when we are in love, our love can grow more each day with precious moments such as admiring a stunning landscape together. Finally, the dam burst and all my passion came flooding out of me. All the feelings that he had tried to prevent from spreading suddenly boiled over. What can I say to you? I am like a soot covered kettle that has been filled rapidly with boiling water.

One night when we had been at the Fluclen Hotel for four days, Robert had a headache and went to bed immediately after dinner. The night was like a fairytale as I explored the lake alone. The full moon was almost directly overhead, and the snow-covered mountains were streaked with silver and the water was sparkling with tiny shimmering ripples. The air was so soothing. The tranquility permeated to our souls which caused us to feel weak and feeble for no reason. Our souls were so sensitive in those moments. Our souls vibrated with enthusiasm and we felt so strong!
I lounged on the grass and gazed at the large, melancholy and seductive lake. Then, a strange thing happened to me. I suddenly felt an unsatisfied lust and a deep discontentment with our insipid and humdrum life.

So I began to wonder. Have I ever been in the arms of a loving man strolling along a moonlit river? Have I ever received a passionate, sweet and sudden kiss? Have I ever offered amorous kisses to my lover on a gentle night that God seemed to have created especially for the sake of loving tenderness? Will there ever be a time when I will be consumed by the intoxicating thrill of passionate embraces in the dim light of a summer night?

While I was sobbing uncontrollably, I heard a noise behind me. There was a man watching me. He seemed to recognize me and when I turned around, he walked toward me. He asked, ” Are you crying, ma’am?”

It was a young lawyer. He had been traveling with his mother when we had met on several occasions. I was so distraught that I didn’t know how to answer him. His eyes followed me as I stood up and tried to pull myself together. He walked by my side deliberately and politely while he told me about his trip. He seemed to know my thoughts. He seemed to understand how I felt. He seemed to reach into my soul to that deep and secret place. Then suddenly he began to read the verses of Musset. The soft sentimentality of his voice took my breath away. I felt that even the mountains, the lake, and the moonlight were all harmonizing in sweet unspoken melodies. I couldn’t understand how and why everything that transpired was like a dream. I did not see him again until the morning of his departure.
Mrs. Létoré collapsed into her sister’s arms as she broke into groaning sobs that became shrieks.

After gaining her composure, Mrs. Roubère whispered in a serious tone, “You see, Sister, very often we do not fall in love with a man at all. We fall in love with love itself. Your real lover that night was the moonlight.”

 

 

GUY DE MAUPASSANT (Nhà văn Pháp)

 ALEXANDRE

                                                                           Guy de Maupassant

 

Ngày nào cũng như ngày nào, đúng vào lúc 4 giờ, Alexandre đẩychiếc xe lăn ba bánhđến cửa căn nhà nhỏ của gia đình Maramballe, từ đấy, theo chỉ dẫn của bác sĩ, ông sẽ đưa bà chủ già yếu và bại liệt đi dạo cho đến 6 giờ.

Khi ông đưa chiếc xe gọn nhẹ này tựa vào bậc thềm, đúng vào chỗ ông có thể dìu bà già to béo bước lên dễ dàng, ông đi vào trong nhà, và ngay lúc đó, bên trong nghe có tiếng nói giận dữ, giọng khàn đục của cựu chiến binh, chính là giọng của ông chủ, cựu đại uý pháo binh về hưu, Joseph Maramballe, đang gào thét chửi rủa, đập phá đồ đạc lung tung.

Sau đó là tiếng cửa đóng dập mạnh, tiếng ghế bị xô đẩy, tiếng chân bước vội vã, rồi không còn gì nữa. Một lát sau, Alexandre xuất hiện nơi ngưỡng cửa, cố hết sức dìu bà Maramballe đã mệt lữ từ việc ráng sức xuống cầu thang. Khi bà đã yên vị trong chiếc xe lăn, Alexandre bước ra phía sau, nắm lấy thanh quay dùng để đẩy xe, cho xe đi về hướng bờ sông.

Ngày nào cũng vậy, họ đi qua thành phố nhỏ này giữa những lời chào hỏi tôn kính có lẽ gởi đến người giúp việc cũng như bà chủ, vì nếu bà chủ được mọi người yêu quý, nể trọng, thì người lính già râu bạc, lâu nay vẫn được xem như là gương mẫu trong số gia nhân.

Mặt trời tháng Bảy đổ những tia nắng dữ dộitrên đường, nhấn chìm những ngôi nhà thấp dưới ánh sáng ảm đạm do quá chói chang và gay gắt. Mấy con chó nằm ngủ dưới bóng râm các bức tường, và Alexandre thở dốc thả những bước chân hối hả để sớm tới đại lộ dẫn ra bờ sông.

Bà Maramballe đã thiu thiu ngủ dưới chiếc dù trắng có đầu mũi nhọn đôi lúc hờ hững chạm vào gương mặt thản nhiên của người đàn ông.

Khi họ đi tới ngõ Tilleuls, trong bóng cây râm mát, bà già tỉnh hẳn, bà cất giọng ân cần:
”Đi thong thả thôi, ông bạn tội nghiệp, ông sẽ tự giết mình dưới cái nắng như thiêu như đốt này đấy.”

Dọc con đường bao phủ bởi những cây đoạn già cắt tỉa thành vòm, dòng sông Nanterre lượn mình chảy quanh co giữa hai hàng liễu.

Tiếng róc rách của nước xoáy, tiếng sóng nhỏ vỗ vào đá, tiếng nước ngoặt dòng đột ngột, hoà thành khúc nhạc dịu êm của nước và sự trong lành của không khí ẩm ướt trong suốt cuộc dạo chơi này.

Được hít thở và tận hưởng sự ướt át dễ chịu của nơi này một lúc lâu, bà Maramballe thì thầm:
“Bây giờ tôi cảm thấy khá hơn rồi. Nhưng hôm nay ông ấy thức dậy không được vui mấy”.
Alexandre đáp:
”Ồ,  đúng vậy, thưa bà.”

Đã ba mươi lăm năm ông phục vụ gia đình này, ban đầu là lính hầu cận sĩ quan, sau đó là người hầu đơn thuần không muốn rời xa chủ, và sáu năm trở lại đây, mỗi chiều ông đẩy xe đưa bà chủ quanh các con đường hẹp của thành phố.

Từ việc chăm sóc tận tuỵ lâu ngày này, và rồi, từ việc mặt giáp mặt mỗi ngày như thế này, giữa quý bà lão và người đày tớ trung thành đã nảy sinh tình cảm thân mật, trìu mến ở bà, tấm lòng quý kính ở ông.

Hai người nói về việc trong nhà như cách nói của những người bình đẳng. Ngoài ra, chủ đề chuyện vãn và bận tâm chính của họ là tính xấu của ông đại uý, nặng nề dần vì sự nghiệp lâu dài bắt đầu khá hiển hách, rồi trôi đi không thăng tiến, và kết thúc chẳng vẻ vang.

Bà Maramballe nói tiếp:
“Sáng thức dậy, ông ấy có tâm trạng không thoải mái. Điều này thường xảy ra từ khi ông ấy không còn tại ngũ”.

Alexandre thở dài nói tiếp ý bà chủ:
”Ôi! Bà muốn nói là chuyện ấy xảy ra hàng ngày và xảy ra cả trước khi ông rời quân ngũ.”
“Đúng vậy đó. Nhưng ông ấy cũng là người kém may mắn. Ông khởi nghiệp với một chiến công nên được thưởng huy chương khi mới hai mươi, thế mà từ hai mươi đến năm mươi tuổi, ông không thăng cao hơn cấp đại uý, trong khi từ đầu ông cứ nghĩ lúc về hưu ít ra ông cũng phải đại tá.”

Bà vẫn có thể nói rằng dẫu sao cũng chỉ là lỗi do ông ấy thôi. Nếu ông tỏ ra lúc nào cũng mềm mỏng như cái roi ngựa thì cấp trên của ông đã quý mến và bảo bọc ông hơn. Cứ cứng cỏi có được gì đâu, cũng phải chiều ý người khác nếu muốn thăng tiến chứ. Còn chuyện ông đối xử với chúng ta như thế này, cũng là lỗi của chúng ta thôi vì chúng ta thích ở bên ông, nhưng đối với mọi người thì khác đấy”.

Bà Maramballe suy nghĩ. Ôi! Bao nhiêu năm nay rồi, mỗi ngày bà cứ nghĩ như thế đến thói thô bạo của ông chồng mà cách đây lâu lắm rồi, bà đã chịu gả cho ông, vì hồi đó ông là sĩ quan đẹp trai, còn trẻ mà đã có huy chương,và tràn đầy triển vọng, như mọi người nói. Ở đời cũng lắm khi lầm lẫn!

Bà nói giọng nhỏ nhẹ:
“Dừng lại một chút đi, Alexandre đáng thương của tôi, và ngồi xuống nghỉ trên chiếc băng dài kia.”

Đấy là một ghế băng nhỏ bằng gỗ, mục mất một nửa rồi, đặt ở chỗ rẽ trên lối đi dành cho những người dạo chơi ngày Chủ nhật. Mỗi lần đi về hướng này, Alexandre thường ghé đến chiếc ghế đó ngồi thở vài phút.

Ông ngồi đấy, và với một cử chỉ quen thuộc, đầy tự hào, hai tay vuốt chòm râu bạc xoè ra như cánh quạt, nắm lấy rồi khép ngón tay lại mà vuốt nhẹ từ trên xuống dưới và ép vào trước rốn một lát như thể muốn gắn dính nó ở đó và thêm một lần cảm nhận được rằng cái thứ còn có thể phát triển nữa này giờ đã dài lắm.

Bà Maramballe nói tiếp:
“Tôi thì tôi đã lấy ông ấy, thật ra chuyện tôi phải chịu đựng những bất công của ông ấy cũng phải lẽ và tự nhiên thôi, nhưng điều tôi không thể nào hiểu được là chính ông cũng phải chịu đựng như thế, là sao vậy, ông Alexandre trung hậu của tôi?”
Ông khẽ nhún vai và trả lời một cách lơ đãng:
” Ôi, tôi ấy à … thưa bà.”

Bà nói thêm:
“Thật vậy. Tôi thường tự hỏi, khi tôi kết hôn với ông ta, ông đã là lính hầu cận của ông ấy và ông khó mà làm bất cứ thứ gì khác ngoài việc chịu đựng ông ấy. Tại sao ông cứ ở với chúng tôi, lương thì thấp, đối đãi lại tệ, trong khi ông có thể làm như mọi người, lập nghiệp, lấy vợ, có con, tạo dựng một mái ấm gia đình?”
Ông trả lời: 
“Ồ, thưa bà, với tôi thì khác chứ.” Rồi ông im bặt, nhưng lại kéo chòm râu như thể muốn gõ cho tiếng chuông trong lòng ông ngân lên, như thể cố kéo chòm râu dài ra, đảo tròn đôi mắt hốt hoảng của một người đang trong cơn bối rối.

Bà Maramballe vẫn theo đuổi dòng suy nghĩ của mình:
“Ông đâu phải là nông dân. Ông có học thức mà”.
Ông kiêu hãnh ngắt lời:
“Tôi có học làm nhân viên khảo sát địa hình, thưa bà.”
“Vậy tại sao ông cứ ở với chúng tôi, làm hỏng cả tiền đồ của cuộc đời mình? ”
Ông ấp úng:
“Chuyện là thế thôi! Chuyện là thế thôi! Do tại bản tính tôi ấy mà”.
“Sao ạ? Do bản tính ông?”
“Vâng, một khi tôi đã gắn bó với một người nào là tôi trở nên gắn bó mãi với người ấy,không gì làm tôi thay đổi”.
Bà bật cười.

“Thôi nào, ông đừng cố thuyết phục tôi rằng tính khí tử tế và dịu dàng của Maramballe đã khiến ông gắn bó suốt đời với ông ấy.”
Ông cựa quậy trên ghế, vẻ luống cuống thấy rõ và lầm bầm qua hàng râu quai nón:
“Không phải ông ấy, mà là bà!”

Bà chủ già quý phái với gương mặt hiền lành, được viền bên trên, giữa vầng trán và mái tóc, bởi một vành tóc xoăn màu tuyết được uốn cẩn thận hàng ngày và sáng bóng như lông thiên nga, nhích người trong xe lăn và nhìn người đày tớ trung thành bằng cái nhìn đầy ngạc nhiên.

“Ôi, Alexandre đáng thương của tôi, thế là thế nào? ”

Ông đưa mắt nhìn lên trời, rồi nhìn sang bên, nhìn ra phía xa, đầu quay lại, như kiểu người nhút nhát vẫn thường làm khi bị buộc phải thổ lộ những bí mật đáng xấu hổ. Cuối cùng, ông bày tỏ, với sự can đảm của người lính được lệnh vào hàng ngũ chiến đấu:

“Bà biết đấy, chuyện là thế này. Lần đầu tiên tôi mang thư của trung uý, chồng bà, đến cho quý cô nương và cô nương đã cho tôi hai mươi xu và còn mỉm cười với tôi, chuyện coi như đã định đoạt xong.”
Bà không hiểu, hỏi lại ông, giọng khẩn khoản
“Nào, ông hãy giải thích đi.”

Thế là ông buột miệng, với nỗi lo sợ của kẻ khốn khổ phải thú nhận tội lỗi và hoàn toàn rối trí:
 “Tôi đã có tình cảm với bà, thưa bà. Thế đấy!”

Bà không đáp lại gì, không nhìn ông nữa, cúi đầu xuống và suy nghĩ. Bà vốn có từ tâm, thẳng thắn, dịu dàng, đầy lý trí và nhạy cảm.
Trong giây lát, bà nghĩ tới sự tận tuỵ vô hạn của con người khốn khổ này, người đã từ bỏ mọi thứ để được sống cạnh bà mà chẳng bao giờ hé miệng nói ra nửa lời. Bà chợt thấy như thể mình muốn khóc.

Rồi, với vẻ mặt đượm buồn, nhưng không giận dữ, bà nói:
“Ta về thôi.”
Ông đứng dậy, bước ra sau chiếc xe lăn và bắt đầu đẩy.

Khi về đến gần làng, họ nhìn thấy đại uý Maramballe đang tiến về phía họ.
Ngay khi bắt kịp họ, ông nói với vợ, vẻ muốn tỏ ra nổi cáu thấy rõ
“Chúng ta ăn tối món gì đấy?”
“Gà giò hầm với đậu.”
Ông nổi khùng:
“Gà giò, lại gà giò, mấy cũng gà giò, mẹ kiếp! Tôi chán ngấy gà giò của bà rồi! Bộ đầu óc bà không có ý tưởng gì ngoài việc bắt tôi ăn có một món gà giò mỗi ngày sao?”
Bà nhẫn nhục trả lời:
“Nhưng mà, mình biết là bác sĩ cho toa món ấy cho mình mà. Đó cũng là thứ tốt nhất cho dạ dày của mình. Nếu mình không đau dạ dày, tôi sẽ cho mình ăn nhiều món mà tôi không dám dọn ra trước mặt mình.”

Thế là, ông nổi giận đùng đùng, đứng sững ngay trước mặt Alexandre:

“Tôi đau dạ dày cũng bởi cái tên súc vật này. Ba mươi lăm năm nay hắn đầu độc tôi với cái kiểu bếp núc đầy tệ hại của hắn”.

Bất chợt bà Maramballe quay hẳn đầu lại để nhìn người đày tớ trung thành của họ. Bốn mắt nhìn nhau, và chỉ bằng một cái nhìn đơn thuần, cả hai đồng thanh nói: “Cám ơn”.

Phan Thiện Trì dịch từ phiên bản Tiếng Anh được chuyển ngữ từ nguyên bản tiếng Pháp(Alexandre)

                       ALEXANDRE

                                                                      ] By Guy De Maupassant

 

At fouro’clock that day, as on everyother day, Alexandre rolled the three-wheeledchair for cripples up to the door of the little house; then, in obedience to the doctor’sorders, he would push his old and infirmmistressaboutuntilsixo’clock.
When he hadplaced the lightvehicleagainst the step, just at the placewhere the old ladycouldmosteasilyenter it, he wentinto the house; and soon a furious, hoarse old soldier’svoicewasheardcursinginside the house: it issued from the master, the retiredex-captain of infantry, Joseph Maramballe.
Then could be heard the noise of doorsbeingslammed, chairsbeingpushedabout, and hastyfootsteps; then nothing more. After a fewseconds, Alexandre reappeared on the threshold, supporting with all hisstrength Madame Maramballe, who wasexhausted from the exertion of descending the stairs. When she was at lastsettled in the rollingchair, Alexandre passedbehind it, grasped the handle, and set out toward the river.
Thustheycrossed the little townevery day amid the respectfulgreeting, of all. Thesebowswereperhapsmeantasmuch for the servantas for the mistress, for if she was loved and esteemed by all, this old trooper, with his long, white, patriarchalbeard, wasconsidered a modeldomestic.
The July sun wasbeatingdownunmercifully on the street, bathing the lowhouses in itscrude and burninglight. Dogsweresleeping on the sidewalk in the shade of the houses, and Alexandre, a little out of breath, hastenedhisfootsteps in ordersooner to arrive at the avenue which leads to the water.
Madame Maramballe wasalreadyslumberingunder her whiteparasol, the point of which sometimesgrazedalong the man’simpassive face. As soonastheyhadreached the AlleedesTilleuls, she awoke in the shade of the trees, and she said in a kindlyvoice: “Go more slowly, my poor boy; you will kill yourself in this heat.”
Along this path, completelycovered by archedlindentrees, the Mavettek flowed in itswindingbedbordered by willows.
The gurgling of the eddies and the splashing of the little wavesagainst the rockslent to the walk the charming music of babblingwater and the freshness of damp air. Madame Maramballe inhaled with deepdelight the humidcharm of this spot and then murmured: “Ah! I feel better now! But he wasn’t in a good humor to-day.”
Alexandre answered: “No, madame.”
For thirty-fiveyears he hadbeen in the service of this couple, first asofficer’sorderly, then assimplevalet who did not wish to leavehis masters; and for the lastsixyears, everyafternoon, he hadbeenwheelinghismistressaboutthrough the narrow streets of the town. From this long and devoted service, and then from this dailytete-a-tete, a kind of familiarityarosebetween the old lady and the devotedservant, affectionate on her part, deferential on his.
Theytalked over the affairs of the house exactlyas if theywereequals. Theirprincipalsubject of conversation and of worrywas the bad disposition of the captain, soured by a long career which hadbegun with promise, run alongwithoutpromotion, end endedwithoutglory.
Madame Maramballe continued: “He certainlywas not in a good humor today. This happenstoooftensince he hasleft the service.”
And Alexandre, with a sigh, completedhismistress’sthoughts, “Oh, madame might say that it happensevery day and that it alsohappenedbeforeleaving the army.”
“That is true. But the poor man hasbeen so unfortunate. He began with a brave deed, which obtained for him the Legion of Honor at the age of twenty; and then from twenty to fifty he was not able to risehigher than captain, whereas at the beginning he expected to retire with at least the rank of colonel.”
“Madame mightalsoadmit that it washisfault. If he had not alwaysbeenascuttingas a whip, hissuperiorswouldhave loved and protected him better. Harshness is of no use; one should try to please if one wishes to advance. As farashistreatment of us is concerned, it is also our fault, since we are willing to remain with him, but with othersit’s different.”
Madame Maramballe wasthinking. Oh, for how manyyearshad she thusbeenthinking of the brutality of her husband, whom she hadmarried long agobecause he was a handsomeofficer, decoratedquite young, and full of promise, so theysaid! Whatmistakes one makes in life!
She murmured: “Let us stop a while, my poor Alexandre, and you rest on that bench:
It was a little worm-eatenbench, placed at a turn in the alley. Every time theycame in this direction Alexandre wasaccustomed to making a short pause on this seat.
He sat down and with a proud and familiargesture he tookhisbeautifulwhitebeard in hishand, and, closinghis, fingers over it, ran themdown to the point, which he held for a minute at the pit of hisstomach, as if once more to verify the length of this growth.
Madame Maramballe continued: “I married him; it is onlyjust and natural that I shouldbearhisinjustice; butwhat I do not understand is why you alsoshouldhave supported it, my good Alexandre!”
He merelyshruggedhisshoulders and answered: “Oh! I–madame.”
She added: “Really. I haveoftenwondered. When I married him you werehisorderly and you couldhardly do otherwise than endure him. Butwhydid you remain with us, who pay you so little and who treat you so badly, when you couldhavedoneasevery one else does, settledown, marry, have a family?”
He answered: “Oh, madame! with me it’s different.”
Then he wassilent; but he keptpullinghisbeardas if he wereringing a bell within him, as if he weretrying to pull it out, and he rolledhiseyes like a man who is greatlyembarrassed.
Madame Maramballe was following her owntrain of thought: “You are not a peasant. You have an education–”
He interrupted her proudly: “I studiedsurveying, madame.”
“Then whydid you stay with us, and blast your prospects?”
He stammered: “That’s it! that’s it! it’s the fault of my dispositton.”
“How so, of your disposition?”
“Yes, when I becomeattached to a person I becomeattached to him, that’s all.”
She began to laugh: “You are not going to try to tell me that Maramballe’ssweetdispositioncaused you to becomeattached to him for life.”
He wasfidgetingabout on hisbenchvisiblyembarrassed, and he mutteredbehindhis long beard:
“It was not he, it was you!”
The old lady, who had a sweet face, with a snowyline of curlywhitehairbetween her forehead and her bonnet, turnedaround in her chair and observed her servant with a surprisedlook, exclaiming: “I, my poor Alexandre! How so?”
He began to look up in the air, then to one side, then toward the distance, turninghis head as do timidpeoplewhenforced to admitshamefulsecrets. At last he exclaimed, with the courage of a trooper who is ordered to the line of fire: “You see, it’s this way–the first time I brought a letter to mademoiselle from the lieutenant, mademoiselle gave me a franc and a smile, and that settled it.”
Not understanding well, she questioned him “Explainyourself.”
Then he cried out, like a malefactor who is admitting a fatalcrime: “I had a sentiment for madame! There!”
She answerednothing, stoppedlooking at him, hung her head, and thought. She was good, full of justice, gentleness, reason, and tenderness. In a second she saw the immensedevotion of this poor creature, who hadgiven up everything in order to live beside her, withoutsayinganything. And she feltas if she couldcry. Then, with a sadbut not angryexpression, she said: “Let us return home.”
He rose and began to push the wheeledchair.
As theyapproached the villagetheysaw Captain Maramballe comingtowardthem. As soonas he joinedthem he askedhiswife, with a visibledesire of gettingangry: “Whathave we for dinner?”
“Somechicken with flageolets.”
He losthistemper: “Chicken! chicken! alwayschicken! By all that’sholy, I’vehadenoughchicken! Have you no ideas in your head, that you make me eatchickenevery day?”
She answered, in a resignedtone: “But, my dear, you know that the doctorhasordered it for you. It’s the best thing for your stomach. If your stomachwere well, I couldgive you many things which I do not daresetbefore you now.”
Then, exasperated, he plantedhimself in front of Alexandre, exclaiming: “Well, if my stomach is out of orderit’s the fault of that brute. For thirty-fiveyears he hasbeenpoisoning me with hisabominablecooking.”
Madame Maramballe suddenlyturnedaboutcompletely, in order to see the old domestic. Theireyesmet, and in this singleglancetheybothsaid “Thank you!” to each other.

Translated into Vietnamese by Phan Thien Tri

June, 2024