A PICTORIAL BIOGRAPHY OF SAKYAMUNI BUDDHA
TRUYỆN HÌNH TIỂU SỬ ĐỨC PHẬT THÍCH CA MÂU NI
1. India before the time of the Buddha, was called Jambudvipa. It was divided into many kingdoms, large and small, some of which were ruled by kings and some of which were ruled jointly by several royal tribes.
1. Ấn Độ, trước thời đức Phật gọi là Thiện Bộ Châu. Đất nước này được phân chia thành nhiều vương quốc lớn nhỏ, vài vương quốc có vua cai trị, còn những nơi khác do các vương tộc liên hiệp khởi lên cai trị.
2. One of these many small kingdoms was called Kapilavastu, which was located on the north bank of the Rapti River, on the rim of the Himalayas. The ruler of this kingdom was King Suddhodana of the Sakya Clan. His family name was Gautama, and his queen was called Maya.
2. Một trong những vương quốc nhỏ đó có vương quốc Ca Tỳ La, nằm phía bắc bờ sông La Ba Để, bên rặng núi Hy Mã Lạp Sơn. Người cai trị vương quốc này là đức vua Tịnh Phạn, họ Kiều Đạt Ma, thuộc dòng tộc Thích Ca, và hoàng hậu Ma Da phu nhân.
3. After they were married, King Suddohodana and Queen Maya lived very happily together. After many years the queen became.pregnant. She asked the king to permit her to return to her home city of Devadarsita to give birth to their child. King Suddohodana readily consented and ordered the troop of royal attendants to prepare for the trip and to clean up and beautify the roads the queen would travel on.
3. Khi vua Tịnh Phạn và hoàng hậu Ma Da kết hôn, họ sống với nhau rất hạnh phúc. Sau nhiều năm thì hoàng hậu mang thai, gần đến ngày ‘mãn nguyệt khai hoa’, hoàng hậu xin phép vua Tịnh Phạn trở về quê hương mình là thành Thiên Tý để sinh (Đây là phong tục Ấn Độ). Vua Tịnh Phạn vui mừng đồng ý, truyền lệnh cho đoàn tuỳ tùng theo hộ vệ và phục vụ hoàng hậu suốt cuộc hành trình. Đồng thời nhà vua phái người dọn dẹp sạch sẽ những đoạn đường hoàng hậu đi qua.
4. At the junction of Kapilavastu and the city of Devadarsita was a place called Lumbini Par. . Every summer, people of the rwo cities flocked to this park to rest or to play under the Sala trees. They enjoy the beautiful flowers blooming all over the tree-branches and the melodious twittering of birds and the humming of the ever busy honey bees.
4. Nơi tiếp giáp giữa thành Ca Tỳ La và thành Thiên Tý có một khu vườn gọi là Lâm Tỳ Ni. Hằng năm cứ đến mùa hè, nhân dân trong hai thành thường vào trong vườn du ngoạn nghỉ ngơi dưới cây Sa la. Họ thưởng thức những đóa hoa tuyệt đẹp nở rộ khắp cành, với nhiều chú chim ríu rít hót vang, nghe rất êm tai. Và vô số ong mật kêu vo vo bay qua, bay lai không nghỉ.
5. The time Queen Maya arrived at Lumbini Park was on the fifteenth of June, the fullmoon day, on Friday. This date is now according to the solar calendar the foolmoon day of May of every year. As the time was going towards noon, the weather was very hot, so she ordered the troop to stop so that she could rest for a while in the shade of the trees. But before long, while walking around under the sala trees enjoying the beautiful scenery, she felt her birth pangs and thereafter gave birth to a prince amidst the songs of birds and humming of bees.
5.Khi hoàng hậu Ma Da đến vườn Lâm Tỷ Ni đúng thứ sáu ngày 15 thang 6, ngày trăng tròn (theo cách tính lịch truyền thống của người Thái). Hiện nay, mỗi năm vào ngày này đều tính theo dương lịch là ngay trăng tròn tháng 5. Nhân lúc giữa trưa khí trời rất nóng, nên hoàng hậu muốn nghỉ ngơi giây lát dưới bóng cây. Vì vậy hoàng hậu hạ lệnh cho đoàn tùy tùng dừng lại. Trong lúc đi qua đi lại thưởng ngoạn phong cảnh đẹp dưới cây Sa la, không bao lâu thì hoàng hậu đau bụng chuyển dạ, hạ sinh thái tử giữa những chú chìm hót ca, và tiếng vo ve của bầy ong mật.
6. Queen Maya gave birth to the prince in the Lumbini Park and the palace maids in her attendance were very busy in looking carefully after the queen and the prince. The palace maids also requested the queen and the prince to return to Kapilavastu. King Suddhodana was very happy at the sight of the new born prince. He ordered additional care for the queen and the prince.
6. Hoàng hậu hạ sinh thái tử trong vườn Lâm Tỳ Ni, tất cả cung nữ sốt sắn chăm sóc cẩn thận, rồi cung thỉnh hoàng hậu và hoàng tử về lại thành Ca Tỳ La. Thấy thái tử đã chào đời, vua Tịnh Phạn khôn xiết vui mừng, liền phái người trông nom hoàng hậu và thái tử.
7. On the mountains outside Kapilavastu, lived many hermit sages. Among them was Asita, an old sage who commanded great respect from the people and King Suddhodana. When Asita learned that the king was the proud father of a new prince, he rushed to the palace at Kapilavastu in order to read the physiognomy of the prince.
7. Trên những ngọn núi ngoài thành Ca Tỳ La có rất nhiều tiên nhơn khổ hạnh sinh sống. Trong số họ có một vị cao niên thông thái nhất gọi là A Tư Đà. Vua Tịnh Phạn và nhân dân trong nước đều tôn kính ông. A Tư Đà hay tin vua Tịnh Phạn tự hào được làm cha tân thái tử, ông vội vàng đến thành Ca Tỳ La để xem tướng thái tử."
8. When the old sage arrived at the palace, King Suddhodana, to show reverence to Asita and expecting blessing from him, ordered that the prince be brought out. Asita looked attentively and discovered that the prince , indeed, had a look of great virtue in his countenance. He was very excited, and a smile of joy appeared on his face; but almost as quickly a tear dropped from his eye.
8. A Tư Đà đến vương cung, vua Tịnh Phạn nghinh đón với tất cả lòng tôn kính và cho bồng thái tử ra ngoài để tiên A Tư Đà ban phước lành. A Tư Đà chú ý quan sát diện mạo, thấy thái tử có đầy đủ đức tướng phi phàm. Ông vui mừng mỉm cười với nét mặt hân hoan, nhưng bỗng nhiên đôi mắt long lanh dòng lệ tuôn trào.
9. King Suddhodana was puzzled. He asked Asita why he wept. Asita replied," The prince has the look of the Great Man. Someday he will attain Enlightment, perfect in both wisdom and virtue, and become the Teacher and Master of men and devas. I wept because of my age. By the time the prince attains Enlightment and becomes the Savior of the world, I shall not be around." After saying this, he knelt down to pay worship to the prince. Unconsciously, King Suddhodana followed him, also kneeling down to the prince.
9. Vua Tịnh Phạn lấy làm lạ, bèn hỏi A Tư Đà :"Tại sao tiên nhơn khóc ?" A Tư Đà nói :"Thái tử có đầy đủ tướng đại trượng phu. Một ngày nào đó thái tử sẽ thành Chánh Giác, trí tuệ , phước đức trang nghiêm, làm thầy cả trời người. Tôi khóc vì tuổi mình quá già yếu, khi thái tử thành Chánh Giác, làm giáo chủ của nhân loại thì tôi không còn cơ duyên thân cận với thái tử nữa." Nói rồi, tiên nhơn quì gối đảnh lễ thái tử. Không biết thế nào, vua Tịnh Phạn cũng làm theo A Tư Đà, quì gối đảnh lễ thái tử.
10. Five days after the prince's sbirth, King Suddhodana gathered many scholars in the palace hall in order to decide on the name of the prince. After coferring with each other, the scholar selected "Siddhartha", which means "Realisation of all aims", as the new prince name.
10. Thái tử sinh hạ được năm ngày, vua Tịnh Phạn triệu tập nhiều học giả vào đại sảnh vương cung hội nghị, để cử hành lễ đặt tên cho thái tử. Sau khi hội ý với nhau các vị học giả quyết định đặt cho thái tử tên "Tất Đạt Đa", có nghĩa là : "mọi việc đều có thể đi đến thành công."
11. During the day of the naming ceremony, the scholars had a chance to view closely the virtuous look on the prince's face. They unanimously predicted, "If the prince succeeds his father and becomes king, he will become a Cakravarti; but if, instead, he leaves home to pursue spiritual wisdom, he will become a Buddha." But one young scholar, named Kaundinya, firmly testified, "When prince Siddhartha grows up, he will abandon the throne in pursuit of supreme wisdom, and he will attain perfect enlightment and become the first supreme teacher of the world."
11. Suốt buổi lễ đặt tên hôm ấy, các học giả trao đổi quan điểm của nhau về đức tướng thái tử, họ nhất trí dự đoán rằng: "Có thể tương lai thái tử kế thừa ngôi vua hay trở thành Chuyển Luân Thánh Vương. Còn nếu bỏ nhà xuất gia, học đạo thì sẽ thành Phật Chánh đẳng chánh giác." Nhưng có một học giả trẻ tuổi là Kiều Trần Như minh chứng một cách quả quyết :"Khi thái tử Tất Đạt Đa trưởng thành nhất định sẽ bỏ ngai vàng xuất gia và sẽ đạt được sự giác ngộ hoàn toàn, và trở thành bậc vô thượng sư của ba cõi."
12. The people and scholars of the country all wished for the Prince to become a Cakravarti when he grew up. King Suddhodana wished for this too. He certainly did not want his son to leave home and become a teacher, for he expected the prince, when the time came, to have a family like other human beings, raise children, and succeed him in ruling the country.
12. Các thần dân và học giả trong vương quốc đều ước muốn thái tử khi trưởng thành sẽ làm Chuyển Luân Thánh Vương. Vua Tịnh Phạn cũng hy vọng như vậy, tất nhiên là ông không muốn con mình xuất gia làm đạo sư, vì ông mong chờ thái tử, đến một lúc nào đó phải lập gia đình như người đời, sinh con và kế nghiệp ngôi vua, thống trị vương quốc.
13. Two days after the prince was named, Queen Maya died of some illness. Everybody was grief stricken at this turn of events, but the saddest person was, of course, her husband King Suddhodana, for Queen Maya was a woman of the highest caste and also the most virtuous of the ladies of the court.
13. Hai ngày sau khi thái tử được đặt tên, hoàng hậu Maya lâm bệnh rồi qua đời. Trước hoàn cảnh thay đổi quá bất ngờ này, ai ai cũng buồn bã, cảm động và thương tâm, nhưng người đau khổ nhất là vua Tịnh Phạn, phu quân của hoàng hậu. Vì hoàng hậu Maya thuộc dòng tộc tối cao, cũng là vương hậu hiền từ nhất trong tất cả vương phi.
14. After Queen Maya passed away, King Suddhodana entrusted another concubine with the task of taking care of the baby prince, Maha Prajapati, prince Siddhartha's aunt. She took care of the prince and brought him up with as much devotion as she would have shown to her own son. Thus Prince Siddhartha never really knew his own mother.
14. Sau khi hoàng hậu Maya từ giã cõi đời, vua Tịnh Phạn gửi gắm thái tử bé bỏng Tất Đạt Đa cho một vương phi chăm sóc; vương phi ấy là phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Đề cũng là dì ruột của thái tử. Bà hết lòng tận tuỵ nâng niu thái tử như con ruột của mình. Do đó thái tử Tất Đạt Đa hầu như không bao giờ biết đến người mẹ thực sự của riêng mình.
15. Under the careful eye of his aunt Maha Prajapati, the prince gradually grew up. He was very handsome and healthy, a perfect darling to everyone. When he was eight years old, the king began to invite all kinds of masters to the palace to educate him in the skills of reading, composition, mathematics, archery and other arts.
15. Dưới sự yêu thương nuôi dưỡng của Di mẫu Ma Ha Bà Xà Ba Đề, thái tử dần dần lớn khôn, diện mạo khôi ngô tuấn tú, thân thể mười phần tráng kiện, mọi người đều mến yêu. Năm lên tám tuổi, đức vua bắt đầu mời các danh sư nổi tiếng đến cung điện dạy thái tử các kỷ năng đọc sách, tác văn, toán số, bắn cung và nhiều môn nghệ thuật khác.
16. Since everyone of his teachers was an expert in his field, Prince Siddhartha completed all his studies with ease and thoroughness. When speed of progress and level of accomplishment were considered, his superiority over all the other princes was apparent. People, including his teachers, father and aunt, were really surprised to see that Prince Siddhartha really had no difficulty at all in learning anything. Once any skill or knowledge was demonstrated or expounded, he immediately understood, remembered, and never forgot it.
16. Bỡi vì mỗi danh sư là chuyên gia trong một lãnh vực, cho nên thái tử hoàn tất việc học hành hoàn toàn dễ dàng, thông suốt. Phải công nhận trong các bộ môn với tốc độ tiến bộ và thành tích của thái tử, vượt hơn các vương tử khác một cách rõ rệt. Tất cả mọi người như: vua cha, di mẫu, kể cả những vị thầy của thái tử đều rất đỗi kinh ngạc, khi thấy Tất Đạt Đa học bất cứ bộ môn nào cũng chẳng khó khăn chút nào. Một khi bất cứ một kỷ năng hoặc kiến thức nào vừa được chỉ qua một lần, thái tử lập tức thông hiểu, ghi nhớ và không bao giờ quên.
17. Even though Prince Siddhartha was such a clever pupil and, at the same time the crown prince, the heir to the throne, he never neglected to treat his teachers with manners and all due respect. For the prince believed that only through the instruction from teachers could men acquired knowledge of very great value. Besides, the nature of the prince was such that he treated everyone with equal geniality and politeness.
17. Tuy thái tử Tất Đạt Đa học hành thông minh như vậy, đồng thời thân phận thái tử tương lai, kế thừa ngôi vua, nhưng thái tử không bao giờ xao lãng việc học, còn đối với các vị thầy của mình đều lễ phép cung kính. Vì thái tử tin rằng chỉ có sự chỉ dạy thông suốt của người thầy thì mọi người mới có thể đạt được giá trị tri thức tối cao. Vả lại,tánh tình của thái tử bình thường đối xử với mọi người cũng lịch sự, thân ái như thế.
18. Prince Siddhartha's accomplishment in physical skill was no less than his virtue in conduct and deportment. Besides being genial and polite, the prince was also very courageous. He never feared or hesitated when competing with other boys in various skills. During that time, all males of the royal tribe were educated to become gallant knights. The prince, since his early youth, had been trained to be a kind and brave knight, and he was also able to drive a chariot very skillfully.
18. Tài năng của thái tử Tất Đạt Đa trong phương diện kỷ xảo thể dục cũng không thua kém lòng thánh thiện của thái tử trong cách cư xử và đức hạnh. Ngoài thái độ ôn hoà, lễ phép, thái tử rất dũng cảm. Thái tử không bao giờ sợ hãi hay do dự khi thi đấu với những nam nhi trong các môn nghệ thuật. Đương thời, những nam nhi trong vương tộc được giáo dục để trở thành võ sĩ anh dũng. Thái tử từ lúc nhỏ đến khi khôn lớn là một võ sĩ can đãm, nhân từ, cũng có thể điều khiển chiến xa, kỵ mã rất điêu luyện.
19. There was a chariot race, which the prince had won against the toughest rival in the country. Although a competition of this sort required that the participants struggle very hard for victory, yet the prince treated his horse gently. The horse in return, also exerted its full strength and with all its mighty helped the prince to become the victor. For the horse, too, felt that the prince should be only a winner, not a loser.
19. Cuộc tỉ thí kỵ mã chiến xa diễn ra, thái tử đã chiến thắng đối thủ giỏi nhất trong nước. Mặc dù thể loại thi đấu này đòi hỏi người dự thi tham gia quyết liệt tranh đoạt thắng lợi, nhưng thái tử vẫn dịu dàng với con ngựa. Đáp lại, con ngựa cũng nổ lực hết sức mình, với tất cả khả năng giúp thái tử chiến thắng. Vì nó nghĩ chỉ có thái tử là người chiến thắng, chứ không phải là người thắt bại.
20. The prince was gentle not only to his own horse, but he was kind also to all other animals. Being a crown prince, Siddhartha had never encountered suffering and misery in his life. But his sympathetic nature made him aware that all creatures, whether people or animals, equally desire happiness and detest sufferring and pain.
20. Thái tử không những nhân từ với con ngựa mình mà còn thương yêu những loài động vật khác. Tất Đạt Đa làm thái tử chưa bao giờ đối mặt với khổ đau, bần cùng trong đời, nhưng bản chất dễ cảm thông đã khiến thái tử đồng tình và công nhận rằng tất cả chúng sanh bất kể người hay vật đều mong muốn hạnh phúc, chán ghét khổ đau.
21. At the age of eight, the prince began to show, in his conduct, a particularly merciful nature. In any place and on whatever occasion, he avoided doing anything harmful to any creature; on the contrary, he tried to succor any suffering creature. For example, one day the prince saw one of his attendants beating a snake with a rod. He immediately stopped the attendant, exhorting him not to beat it.
21. Năm lên tám tuổi, thải tử bắt đầu biểu lộ tấm lòng khoan dung đặc biệt. Bất luận ở đâu hay trong trường hợp nào làm thương tổn chúng sinh, thái tử đều xa lánh; ngược lại còn giải cứu chúng sinh bị khổ. Như một hôm, thái tử thấy người thị tùng cầm gậy đánh con rắn, lập tức ngăn lại, khuyên người thị tùng không được đánh nó.
22. One day, Prince Siddhartha was playing with his companions in the palace garden. Many of his young companions were also playing there. Among them was Prince Devadatta, a cousin of Prince Siddhartha, whose personal character was entirely different from the Prince's.
22. Vào một ngày, thái tử Tất Đạt Đa cùng chúng bạn nô đùa trong vườn ngự uyển, cũng có nhiều thiếu niên thân thích chơi ở đó. Trong số họ có một vương tử tên Đề Bà Đạt Đa, anh em họ với thái tử Tất Đạt Đa, nhưng tánh tình hai người hoàn toàn không giống nhau.
23. Prince Siddhartha was genial and polite, and his heart was full of mercy and benevolence. He never oppressed others, but often helped the oppressed. Prince Devadatta was cruel and jealous and fond of killing. This day Devadatta was carrying his bow and arrows, shooting the flying swans for fun. One swan was shot in the wing and fell to the ground. It was badly wounded and appeared to be in much pain.
23. Tánh tình Tất Đạt Đa ôn hoà lễ độ, tràn đầy lòng nhân từ độ lượng. Thái tử không bao giờ ức hiếp người khác mà thường giúp đỡ những người bị sát hại. Một bữa nọ, Đề Bà Đạt Đa lấy cung tên bắn đàn thiên nga đang bay trên trời làm trò tiêu khiển. Chim thên nga trúng tên rơi xuống đất. Trông nó đớn đau vì vết thương quá nặng.
24. Siddhartha quickly ran up the swan and picked it up, removing the arrow from its wing, he wrapped the wound with cool leaves to stop the blood and softly patted its body. Devadatta angrily stepped over to him, intending to snatch the swan, at the same time yelling at Siddhartha, demanding that he return the bird to him.
24. Tất Đạt Đa vội vàng chạy đến chỗ con thiên nga, nhẹ nhàng bế nó lên, rút mũi tên trên cánh ra, dùng lá cây mát băng vết thương để cầm máu và dịu dàng vuốt ve trên mình chim. Đề Bà Đạt Đa giận dữ chạy qua định giật lại con thiên nga, cả lớn tiếng với Tất Đạt Đa, đòi trả con thiên nga lại cho anh ta.
25. Under no conditions would Prince Siddhartha return the wounded bird to him. He said, "if the bird had died, it would probably belong to the shooter, but as long as it is still alive, it naturally belongs to the saver." But Prince Devadatta insisted,"I shot the bird down, so it belongs to me!" Finally Prince Siddhartha suggested,"Let the scholars of the country settle this argument at a conference." Prince Devadatta agreed to this.
25. Bất chấp như thế nào, thái tử Tất Đạt Đa cự tuyệt trả lại con chim cho anh ta. Thái tử nói : "Nếu con chim đã chết thì nó thuộc về người bắn, nhưng nó vẫn còn sống, tất nhiên phải thuộc về người cứu mạng." Vương tử Đề Bà Đạt Đa nằng nặc đòi :"Tôi bắn con chim rơi xuống, vậy nó thuộc về tôi!" Cuối cùng Tất Đạt Đa đề nghị :"Sự tranh chấp này giao cho các học giả trong nước hội nghị phán quyết." Vương tử Đề Bà Đạt Đa bất đắc dĩ đồng ý.
26. On the day when the scholars were to gather and confer on various matters, there was plenty of dispute about the problem of the swan. They all had different opinions. Some said the bird should belong to Prince Siddhartha because he had saved its life. Some, on the contrary, believed that Prince Devadatta should have the bird because he had brought it down. Everyone seemed to have his own reason for choosing one point of view or another.
26. Ngày nọ khi những học giả cùng nhau hội nghị bàn bạc một số vấn đề, có nhiều tranh luận về vấn đề chim thiên nga. Họ đưa ra nhiều quan điểm khác nhau. Có người nói chim thiên nga phải thuộc về thái tử Tất Đạt Đa bỡi vì thái tử cứu sống nó. Số khác lại cho rằng con chim phải thuộc về vương tử Đề Bà Đạt Đa vì anh ta đã bắn hạ nó. Hầu như mọi người đều có ý kiến quan điểm khác nhau theo suy luận cá nhân.
27. Finally a young scholar stood up, loudly proclaiming, "All living creatures belong to those who save or guard their lives, not to those who damage their lives. In fact, this wounded bird shall belong to its saviour, that is, to Prince Siddhartha !"
27. Cuối cùnng một học giả trẻ tuổi đứng dậy dõng dạc tuyên bố:"Tất cả sinh mạng chúng sinh thuộc vể những ai đã cứu giúp, hay bảo vệ sự sống của chúng, chứ không thuộc về người gây thương hại sinh mạng mọi loài. sự thật, con chim bị thương này thuộc về người cứu nó, nghĩa là, thuộc về thái tử Tất Đạt Đa."
28. The conferring scholars all accepted the statement made. By their young colleage, unanimously deciding that the bird belonged to Prince Siddhartha, for he was the one who had saved its life. So Prince Siddhartha carefully nursed the swan until its wound had completely healed. Then he set the bird free to fly back to the forest to live a free and pleasant life among its own kind. From that day, Prince Devadatta began to hate Prince Siddhartha and intended secretly to plot him again.
28. Mọi người trong hội nghị đều nghe vị học giả trẻ tuổi nghị luận, nhận định rất hợp đạo lý, họ nhất trí phán quyết con chim thuộc về thái tử Tất Đạt Đa, vì thái tử đã cứu mạng nó. Thế là thái tử Tất Đạt Đa cẩn thận chăm sóc con thiên nga cho đến khi vết thương hoàn toàn bình phục, rồi mới để nó tự do bay về rừng hoà vui cùng muôn chim. Kể từ ngày hôm đó, vương tử Đề Bà Đạt Đa bắt đầu ôm ấp trong lòng mối hận và âm thầm muốn ám hại thái tử Tất Đạt Đa.
29. Everyone of these Indian people knew that everything they needed came from the soil, and therefore, they considered the tilling of the soil and the producing of food as their most important work, labour which would benefit the country as well as themselves. Hence, a yearly practice was observed in which the king and his ministers all went to the fields in person to take part in a tilling and ploughing ceremony at seedsowing time in order to set an example for the people, showing them that ploughing the soil and growing crops was not demeaning work. But, was on the contrary, a very glorious work that one could do.
29. Mọi người dân Ấn Độ đều biết rất rõ rằng mọi nhu cầu của con người đều xuất phát từ đất, nên họ nhận thức được việc canh tác đất đai và sản xuất lương thực là việc làm hết sức quan trọng, nó gây lợi nhuận cho quốc gia cũng như có lợi cho chính họ, do đó, công việc đồng án hằng năm được xem như là phong tục tập quán, qua đó quốc vương và đại thần đều đích thân tham gia lễ tịch điền, làm mô phạm cho nhân dân, chứng tỏ cho nhân dân thấy rằng cày cấy, gieo trồng không phải là công việc thấp hèn, trái lại, lao động là rất đỗi vinh quang.
30. In Kapilavastu, the end of summer marked the season for the farmers to start tilling. King Suddhodana and his officials customarily led the Royal Tiller Festival outside the city. Every year this was a big ceremony. The people of the city all came out to see the King ploughing the land and to enjoy the very colorful feast. On this day also, Prince Siddhartha accompanied King Suddhodana to the ceremony.
30. Tại nước Ca Tỳ La, cuối mùa hạ là nông dân bắt đầu tiết cày cấy gieo trồng, vua Tịnh Phạn theo phong tục lãnh đạo các viên quan nhất tề xuất thành đến cử hành lễ Hoàng Gia Canh Tác. Lễ hội trọng đại này mỗi năm chỉ một lần. Nhân dân khắp kinh thành ra xem quốc vương cày ruộng và còn có yến hội vui vẻ náo nhiệt. Vào ngày này, vua Tịnh Phạn cũng dẫn thái tử tham gia lễ hội.
31. The King began the ceremony in the field. He raised a gold, beautifully decorated plough and began to plough the land. A group of officials followed him, ploughing the land with silver decorated ploughs. Finally there came the farmers, two in a row, using their own ploughs. The stiff brown mud was loosened and was then ready for seeding.
31. Vua Tịnh Phạn xuống ruộng để bắt đầu lễ tịch điền. Nhà vua nâng chiếc cày được trang trí bằng vàng tuyệt đẹp, bắt đầu cày ruộng. Quần thần theo sau dùng cày bằng bạc, sau cùng là nông dân, xếp thành hai hàng, sử dụng cày riêng của mình. Mảnh đất bùn màu nâu chai cứng bỗng chốc xới tung lên, sau đó sẵn sàng cho việc gieo trồng.
32. At lunch time, the attendants of Prince Siddhartha all went to enjoy the feast, leaving the prince alone. So Prince Siddhartha walked by himself to the shade of a thriving jambu tree, sat down, quietly calmed his mind by expelling all its wrong thoughts, and began to contemplate, "The king, the officials and the farmers are here to hold the Royal Tiller Ceremony, and now they are happily feasting."
32. Đến giờ cơm trưa, những người hầu cận thái tử bỏ thái tử một mình, họ hoà vui vào yến hội. Vì vậy thái tử một mình đi bộ đến cây diêm phù sum suê râm bóng, ngồi xuống, tâm trí an tĩnh, dứt trừ mọi vọng niệm, bắt đầu suy tư, "Phụ vương ta, các vị đại thần và nông dân tại buổi lễ canh điền này, hiện đang vui say trong yến hội."
33. But those oxen did not seem to be happy at all. They had to exert a force greater than their physical strength to pull the ploughs and to break the hard earth. They toiled so much that they could not stop panting. Obviously, they were not happy. While the people here were enjoying themselves today, they all had to do hard work. And if occasionally, they were to do something not quite up to their masters' expectations, harsh threats and merciless whips would fall on them.
33. Nhưng những con bò kia dường như chẳng hạnh phúc chút nào. Chúng dùng sức lực vượt hơn sức mạnh của cơ thể chúng để kéo cày, bừa mảnh đất cứng cỏi kia. Chúng làm việc nặng nhọc đến nỗi hơi thở hổn hển. Rõ ràng chúng không chút hạnh phúc, trong khi hôm nay mọi người kia đang vui say, thì chúng lại làm việc cật lực. Nếu, thỉnh thoảng, chúng làm gì không thuận ý chủ, thì bị mắng chửi ác nghiệt, và đòn roi tàn nhẫn lại rơi trên người chúng.
34. The prince also noticed the activities of various other creatures around him. He saw a lizard, which was crawling out from a crevice in the earth, catching and eating working ants with its tongue. Shortly afterwards, a snake approached, killed the lizard by biting through its head, and swallowed it. Just at this moment, the prince was astonished to see a hawk suddenly descend from the sky, seize the snake, tear it apart and eat it.
34. Thái tử cũng chú ý những hoạt động của các sinh vật khác ở chung quanh. Thái tử thấy một con rắn mối đang bò từ trong kẽ nứt ra khỏi mặt đất. Nó le lưỡi liếm những chú kiến đang làm việc. Sau khoảnh khắc, một con rắn trườn tới, ngoạm cả cái đầu con rắn mối, nuốt vào dạ dày. Ngay lúc ấy, thái tử kinh ngạc, thấy một lão chim ưng từ trời cao sa xuống, vấu con rắn rách đôi và ăn luôn.
35. Siddhartha again went into deeper thought and began to question himself thus,"If things are like that, then it is not the case that, that which is said to be beautiful in life, will also certainly hide ugliness behind its back?" At last the prince came to realize that although he was very happy now , there was however a kind of most great suffering, that was always covering mankind and all beings. At the time Prince Siddhartha was still young, he was able to have such profound thoughts and to attain to the state of non-differentiation regarding all things and enter into the First Dhyana.
35. Thái tử quay lại chỗ thâm sâu của tư tưởng và tự hỏi : "Nếu tất cả đều như thế, cho rằng cái xinh đẹp trong cuộc đời thì chắc chắn ẩn tàng vẻ xấu xa phải không ?" Cuối cùng thái tử đã nhận thức : mặc dầu hiện tại mình rất hạnh phúc, nhưng có thứ khổ đau rất lớn vĩnh viễn bao phủ tất cả nhân loại và chúng sinh. Thái tử Tất Đạt Đa là một trẻ thơ mà có sự trầm tư sâu xa như vậy, đến trạng thái không khởi lên phân biệt trước mọi thứ và nhập vào cảnh giới Sơ Thiền.
36. When the Royal Tiller Ceremony and the feast were over, the attendants began to think of the prince. They rushed back to him and found the prince sitting motionless under the jambu tree like a stone statue.
They awakened him and told him that the king was looking for him for it was time to go home. On the way, Prince Siddhartha was filled with compassion for all creatures, because every single creature, in the course of keeping itself alive, has to struggle constantly against pain and suffering.
36. Khi lễ Hoàng Gia Canh Tác và buổi yến tiệc kết thúc, những người hầu cận mới nhớ thái tử. Họ lập tức quay lại tìm kiếm, thấy thái tử đang tĩnh toạ dưới cây Diêm Phù như một pho tượng đá. Họ đánh thức thái tử, nói rằng phụ vương đang đợi, đã đến lúc hồi cung. Trên đường về, trong lòng thái tử Tất Đạt Đa tràn dâng niềm thương yêu tất cả chúng sinh, vì mỗi chúng sinh đều vì bảo vệ sinh mạng của mình mà phải nổ lực triền miên để chống lại khổ đau.
37. Knowing that the prince had thought of seeking ultimate truth troubled King Suddhodana. He feared that if such thoughts were not eliminated, the prince probably would soon leave him and abandon the country, and then there would be no one to inherit the throne. He felt that the only way to change the prince's mind was to double the joy and pleasure available to him in the royal palace. To achieve this end, his first plan was to construct three splendid new palaces.
37. Vua Tịnh Phạn biết thái tử có tư tưởng tìm chân lý nên trong
lòng thường phiền muộn. Ông sợ nếu tư tưởng này không tiêu diệt thì thái tử cũng sớm rời bỏ quốc gia và rời bỏ ông để ra đi, rồi sẽ không còn người thừa kế ngôi vua. Ông nghĩ rằng: muốn thay đổi lòng dạ của thái tử là bằng cách đem nhiều sự vui sướng vào vương cung cho thái tử hưởng thụ. Để thực hiện mục tiêu này, kế hoạch đầu tiên ông cho xây dựng ba toà cung điện tráng lệ.
38. The first palace was built of fragrant wood. Inside, the air was warm, and everything was designed for maximum comfort. This was the prince's winter palace. The second was the prince's summer palace, which was built of polished marble. The third palace, built of brick, had a green tiled roof. This was the prince's lodge in the monsoon season. King Suddhodana also ordered that a beautiful garden be built around the three palaces, which was to have many ponds containing lotus plants of various colors. Thus the prince could take a walk or a horseback ride or do whatever he enjoyed most.
38. Toà cung điện thứ nhất được kiến tạo bằng gỗ hương. Bên trong khônng khí ấm áp, đầy đủ mọi tiện nghi cực tốt. Đây là Đông cung của thái tử. Toà cung điện thứ hai là Hạ cung của thái tử, kiến tạo bằng đá hoa cương. Toà cung điện thứ ba kiến tạo bằng gạch thượng đẳng với mái ngói lợp bằng gạch men xanh. Đây là cung điện thái tử cư trú vào mùa mưa có gió đông bắc về. Xung quanh ba toà cung điện, vua Tịnh Phạn ra lệnh xây một vườn hoa đẹp, trong vườn có nhiều hồ chứa đầy hoa sen đủ loại màu sắc, để thái tử cỡi ngựa hay tản bộ hoặc làm bất cứ thứ gì thái tử thích nhất.
39. The years went by very quickly, and Prince Siddhartha had now become a young man. All the material pleasures the king had bestowed on him turned out to be valueless to the contemplative prince. The King had thought that his action would make the prince happy, but everything proved to be in vain.
39. Thời gian thấm thoát trôi qua, thái tử đã trở thành một thanh niên tuấn tú. Tất cả thú vui vật chất mà phụ vương ban cho, trong thâm tâm thái tử chẳng có chút giá trị gì. Vua Tịnh Phạn nghĩ rằng việc làm của ông sẽ đem lại hạnh phúc cho thái tử, nhưng mọi thứ đều vô nghĩa.
40. He then summoned his ministers to a meeting, asking them if there were any other means to prevent the Prince from abandoning his position as potential leader of the country to become a religious teacher, as the old sage Asita had predicted. The officials offered their opinion,"The best way to hold the Prince is to seek out the most beautiful girl in the land and have the prince get married to her. Once the prince has experienced the sweetness of married life, he will choose nothing else. Then he will follow your intention and take over the throne in the future."
40. Sau đó nhà vua triệu tập quần thần hội nghị. Ông hỏi họ liệu còn phương pháp nào để ngăn cản thái tử khỏi rời bỏ quốc gia, trở thành bậc thầy tôn giáo như vị tiên A Tư Đà đã tiên đoán. Tất cả quần thần đưa ta ý kiến: "Cách tốt nhất để giữ chân thái tử là tìm một người con gái diễm kiều tronng nước, kết hôn cho thái tử. Một khi thái tử đã trải qua sự ngọt ngào của đời sống vợ chồng thì không còn chọn bất cứ thứ gì nữa. Và thái tử sẽ theo ý định đại vương, kế thừa ngôi vị trong tương lai."
41. The king considered the suggestion offered by the ministers as alright. Then he ordered that the selection of the most beautiful girl in the country take place. On the particular day decreed for the selection, all candidates had to come to the city of Kapilavastu. Each of them was required to walk in front of the prince and would receive a present from him. The King also ordered a group of highly intelligent officials to be stationed in the place where the beautiful girls were to pass before the prince. Their duty was to observe carefully which girl the prince liked best.
41. Nhà vua xét thấy những lời đề nghị của quần thần rất đúng, liền ra lệnh tuyển chọn mỹ nhân đẹp nhất trong vương quốc. Sắc lệnh tuyển chọn ban ra, nội trong một ngày tất cả ứng viên phải được đưa đến thành Ca Tỳ La Vệ. Những cô gái ấy phải đến trước thái tử để nhận tặng phẩm từ tay thái tử. Nhà vua phái một số quần thần thông minh đứng một chỗ trong cung, nơi các mỹ nữ đi ngang qua thái tử. Bổn phận của họ là quan sát coi thử thái tử thích người con gái nào nhất.
42. On the day of Beauty Contest, candidates from all over the country passed one after another, in front of the prince. They were all very beautiful. Each of them received a present directly from the hand of the prince. The girls all were very happy and felt honour to accept the present from the prince. However when they returned to their groups, they all began to fear that they might not be pretty enough.
42. Đến ngày thi Hoa Hậu, mỹ nhân cả vương quốc tuần tự đi ngang qua mặt thái tử. Ai ai cũng kiều diễm, mỗi người đều nhận trực tiếp một tặng phẩm từ tay của thái tử. Các cô gái rất hạnh phúc và cảm thấy vinh dự khi nhận món quà từ thái tử. Tuy nhiên, lúc họ trở lại trong nhóm, họ lại sợ rằng mình không đủ đẹp.
43. For they felt that, Prince Siddhartha was unlike other young men, he hadn't paid attention to their beauty at all. Indeed, the prince had handed a present to each of the girls, but his mind, all the time, appeared to be centered on some other thing which was much more important than the smiling appearances and beautiful and voluptuous bodily movements of the girls. And that was why some of the girls said that when the prince had handed them presents, they felt that he was not an ordinary human being at all, but, on the contrary, that he was a celestial being.
43. Vì họ cảm thấy rằng, thái tử Tất Đạt Đa không giống như bao thanh niên khác, hoàn toàn không lưu tâm đến sắc đẹp của họ. Thật vậy, lúc thái tử tặng quà cho mỗi cô gái mà tâm trí dường như tập trung vào một chuyện gì khác, nó quan trọng hơn là nụ cười, dáng vẻ yêu kiều và ẻo lả của họ. Thành thử, có một vài mỹ nữ nói rằng lúc thái tử ngồi trên vương toà tặng phẩm vật, họ cảm thấy thái tử như một siêu phàm chứ không phải là người bình thường.
44. The line of girls had almost come to an end, and the presents were all given away. The prince still sat calmly, thinking about other things. Everyone thought that the last contestant had come before the prince and received her present, but suddenly a beautiful girl entered hastily, for she had arrived late.
44. Hàng mỹ nữ hầu như đi qua đã hết, phẩm vật cũng đã phát hết, thái tử vẫn còn ngồi bất động, đang nghĩ về chuyện khác. Mọi người nghĩ đã đến người cuối cùng nhận phẩm vật thì bỗng một cô gái diễm kiều đi vào rất vội vã vì nàng đã đến muộn.
45. When this girl entered, the observers noticed that the prince was somewhat astonished. Like other girls had done, she also walked before the prince, bashfully with bowed head. But after she had passed by, she looked back smilingly and asked, "Any present for me ?" The prince replied, "I'm really sorry, but all the presents are gone. However, you may have this !" And he took from his neck an exquisite golden chain and wound it around the girl's arm.
45. Khi cô gái này đi vào, nhiều người thấy thái tử hơi ngạc nhiên. Như nhũng cô gái khác đã làm, cô ấy cũng đến trước thái tử, cúi đầu bẽn lẽn. Khi qua khỏi, cô quay lại mỉm cười và hỏi: "Còn món quà nào cho thiếp không ?" Thái tử đáp:"Ta lấy làm tiếc vì tất cả phẩm vật đã ban hết, tuy nhiên nàng có thể nhận cái này." Nói rồi thái tử tháo dây chuyền vàng tuyệt đẹp trong cổ, đeo vào cánh tay cô ấy.
46. The officials who were ordered by the King to observe were very happy to see this. They discovered that the girl who had entered last was Yasodhara, the daughter of King Suppabuddha. They reported this to King Suddhodana, who, sent his minister to visit King Suppabuddha, proposing that Princess Yasodhara marry Prince Siddhartha.
46. Những quan đại thần phụng mạng nhà vua quan sát rất vui vẻ khi thấy việc này. Họ tìm hiểu người con gái đi vào cuối cùng tên là Da Du Đà La, con gái vua Thiện Giác. Họ cùng nhau tâu lên vua Tịnh Phạn, ngài liền cử một đại thần đi thăm vua Thiện Giác và ngỏ lời cầu hôn công chúa Da Du Đà La cho thái tử Tất Đạt Đa.
47. The people at the foot of the Himalayas were sturdy anf brave. Thus, according to the custom of the Sakya Clan, when the young prince was about to marry, he had to demonstrate to the public that he was a clever man, and as well versed in horseback riding, archery, and fencing as the other brave young men were. Respecting this custom, Prince Siddhartha openly invited all the clever and brave youths of the country to a contest of skill at Kapilavastu.
47. Dân tộc sống dưới chân ngọn Hy Mã Lạp Sơn rất kiên cường và dũng cảm, cho nên theo phong tục vương tộc Thích Ca, khi thanh niên vương tử kết hôn, anh ta phải chứng minh trước mọi người rằng mình là người tài giỏi, thông thạo cỡi ngựa, bắn cung, kiếm thuật giống như những thanh niên can đảm khác. Theo phong tục này, thái tử Tất Đạt Đa mở hội mời tất cả thanh niên thông thái, dũng cảm toàn vương quốc về thành Ca Tỳ La Vệ để thi đấu võ nghệ.
48. Everyone of these youths was an expert horseman, archer and fencer. Each young man, in turn, demonstrated his skills in front of the King, his officials and the people. Prince Siddhartha also participated in the contest, riding his white horse Kanthaka, and he turned out to be the most skillful of all the youths. In archery, Prince Siddhartha shot farther than his cousin Prince Devadatta, who was regarded by all as the best archer in the country.
48. Những thanh niên này đều là những kị sĩ điêu luyện, xạ thủ tài ba, kiếm thuật gia nổi tiếng, mỗi người đem hết tài năng của mình, biểu diễn trước quốc vương, đại thần và nhân dân về các loại võ nghệ. Đặc biệt trong cuộc tỷ thí này, thái tử Tất Đạt Đa cỡi con bạch mã Kiền Trắc, và tỏ ra bản lĩnh nhất trong tất cả thanh niên. Về tài bắn cung, thái tử Tất Đạt Đa bắn xa hơn người anh em họ Đề Bà Đạt Đa, người mà ai cũng biết là bắn giỏi nhất trong nước.
49. As a swordsman, prince Siddhartha was able to cut down a tree with one stroke. After he had struck the tree, the tree remained standing, so that witnesses thought the prince had missed. But when the wind began to blow, the tree toppled slowly down, for the prince had sliced through the tree with no trace; the blade of the sword had passed through the tree as if it had cut through cream. In the fencing contest, the prince was also the victor with honour. Before that, his stepbrother, Prince Nanda, was generally recognized as the top swordsman.
49. Trong thi kiếm, như một kiếm sĩ, thái tử Tất Đạt Đa chỉ bằng một đường kiếm qua thân cây đứt đoạn, chém qua rồi nhưng thân cây vẫn đứng yên, làm mọi người chứng kiến nghĩ rằng thái tử đã chém hỏng. Nhưnng khi gió bắt đầu thổi, cây từ từ đổ xuống, vì thái tử chém qua thân cây không có dấu vết, lưỡi gươm đi qua thân cây như cắt ngang qua một lát bánh kem. Trong cuộc thi kiếm lần này, thái tử là người thắng lợi vinh quang. Trước đó, mọi người cứ nghĩ:Nan Đà, người em cùng cha khác mẹ với thái tử, mới là tay kiếm đệ nhất.
50. Next came the horseracing contest. Prince Siddhartha's white horse Kanthaka ran so fast that the other racers were left far behind. So the other contestants complained : "The prince wins so easily just because he has the fastest horse. Anyone riding Kanthaka would win first place. On the contrary, if someone were to race that rarely mounted queer black horse, then whoever the rider might be would surely be the loser."
50. Tiếp theo là cuộc so tài đua ngựa. Thái tử Tất Đạt Đa cỡi con bạch mã Kiền Trắc phi nước đại đã để lại những người trong cuộc đằng sau xa. Vì thế những người thi đấu khác phàn nàn, cũng có người diễu cợt:"Sở dĩ thái tử thắng lợi dễ dàng vì có con ngựa phi nhanh. Nếu ai cỡi được Kiền Trắc thì chắc chắn cũng có thể thắng hàng đầu. Còn ngược lại, nếu người nào đua được con ngựa đen kỳ lạ, bất kham kia thì mới khẳng định ai là người thua cuộc."
51. So they exchanged their horses, everyone trying, in turns, to mount that fierce haughty black horse, but it threw everyone to the ground. It was now Prince Aniruddha's turn to try, and being the best rider in the country, he mounted the black horse with only a slight effort, and then he whipped it hard to force it to run around the yard.
51. Vì vậy họ thay đổi ngựa, mọi người cố gắng leo lên con ngựa đen hung hãn, nhưng đều bị nó hất tung xuống đất. Đến lượt vương tử A Na Luật, là người kỵ mã giỏi nhất nước,chỉ hơi nổ lực một chút, liền thót lên lưng ngựa, rồi vung roi quất mạnh, bắt nó chạy vòng quanh quãng trường.
52. However, Prince Aniruddha stayed in place for only a moment, for unexpectedly the fierce, untamed horse reared, turned its head, and caught the prince's leg in its mouth and threw him from its back to the ground. If the yardguards had hesitated in going to help him or remained behind the horse without beating it, the wild animal would unquestionably have killed Prince Aniruddha.
52. Nhưng vương tử A Na Luật ngồi trên lưng ngựa chỉ trong thời gian ngắn, vì bất thình lình, con ngựa hung dữ, chưa thuần hoá kia hí lên, quay đầu lại, ngoạm chân vương tử rồi hất vương tử trên lưng văng xuống đất. Nếu những người bảo vệ chần chừ trong việc cứu vương tử, hoặc còn đứng sau con ngựa mà không đánh đuổi nó thì con dã thú kia chắc chắn đã giết chết vương tử A Na Luật rồi.
53. Now it was Prince Siddhartha's turn to amount. Everybody felt that if even Prince Aniruddha, the best rider in the country, had been thrown and almost killed, Prince Siddhartha could probably do no better. But Prince Siddhartha approached the horse lightly, and put one hand on its neck while rubbing its nose with his other hand, at the same time softly murmurring a few words and then tapping the horse on the sides of its body.
53. Đến phiên thái tử Tất Đạt Đa cỡi nó. Mọi người đều nghĩ ngay cả vương tử A Na Luật, người cỡi ngựa giỏi nhất nước mà còn bị ném xuống đất cơ hồ mất mạng, thì thái tử Tất Đạt Đa có lẽ cũng như vậy không hơn. Nhưng thái tử Tất Đạt Đa tiến đến con ngựa rất nhẹ nhàng, một tay để giữa cổ và tay kia vuốt mũi nó, đồng thời thủ thỉ bên tai vài lời, đoạn vỗ nhẹ trên mình con ngựa.
54. Everybody was quite surprised that the fierce black horse had really calmed down, gently letting the prince ride him, obediently moving forward or backward as the prince directed. The people who were gathered there clearly saw that the horse was acting completely according to the prince's will. It was the first time that any person had ever dared to come close to this proud horse and tame it without a whip.
54. Mọi người đều kinh ngạc khi thấy con ngựa đen hung dữ tự nhiên an tĩnh trở lại, dịu dàng để thái tử cỡi lên, ngoan ngoãn nhảy tới nhảy lui nghe theo sự điều khiển của thái tử. Đây là lần đầu tiên có người dám đến gần nó, thuần phục nó mà không cần đến roi vọt.
55. Finally everyone agreed that Prince Siddhartha was the best rider in the country and most qualified to be Princess Yasodhara's husband. And King Suppabuddha was also very pleased to give the hand of his beloved daughter to the young, courageous Prince Siddhartha in marriage.
55. Cuối cùng tất cả đồng ý thái tử Tất Đạt Đa là người cỡi ngựa giỏi nhất nước, hội đủ các điều kiện tốt nhất để làm chồng công chúa Da Du Đà La. Và vua Thiện Giác rất vui lòng cho phép ái nữ hiền thục của mình kết hôn với chàng thanh niên dũng cảm Tất Đạt Đa.
56. The wedding of Princess Yasodhara to Prince Siddhartha was an event in which the whole country rejoiced. The young couple lived in a palace that King Suddhodana had specially built for them, one which contained all kinds of splendid accommodations designed for the sole purpose of giving them comfort, satisfaction and pleasure. Now King Suddhodana began to feel relaxed, feeling assured that the prince would no longer think about leaving home.
56. Lễ cưới công chúa Da Du Đà La cùng với thái tử Tất Đạt Đa là một sự kiện hân hoan cho toàn vương quốc. Đôi vợ chồng trẻ sống trong cung điện đặc biệt do vua Tịnh Phạn xây cho họ, trong đó tất cả mọi thứ được trang hoàng lộng lẫy, với mục đích duy nhất là tạo cho họ cuộc sống tiện nghi, hoan lạc mỹ mãn. Giờ thì vua Tịnh Phạn bắt đầu cảm thấy vui mừng và đoan chắc rằng thái tử sẽ không còn ý niệm xuất gia nữa.
57. In order to prevent the prince from thinking of leaving home or of other things, King Suddhodana ordered that no one should ever mention in front of the prince anything having to do with misery or unhappiness, such as old age, sickness, death etc. The attendants of the prince were ordered to constantly provide songs, dances, and music and never to appear tired before him.
57. Để ngăn cản tâm niệm xuất gia hay những việc làm khác của thái tử, vua Tịnh Phạn ra lệnh không một ai được đề cập đến đau buồn hay khổ não trước mặt thái tử, chẳng hạn như gìà, bệnh, chết vv... Những người hầu hạ thái tử phải ngày đêm biểu diễn đàn ca múa nhạc, không được tỏ lộ vẻ mệt mỏi.
58. In addition to this, the king ordered the construction of high walls all around the palace and gardens where the prince lived. Only young and beautiful girls were allowed to enter into the gardens and palace from beyond the walls. Should someone within the walls accidentally fall and injure themselves, the person had to be taken out immediately and could not return before complete recovery. The gates of the garden were closely guarded to prevent the prince from going outside for any reason, except with the King's permission.
58. Thêm vào đó, vua Tịnh Phạn lại ra lệnh kiến tạo vách tường to lớn bao quanh vương cung và hoa viên nơi thái tử sống. Chỉ có thanh niên thiếu nữ diện mạo hoa dung, xinh đẹp mới được phép vào hoa viên và vương cung từ bên kia vách tường. Nếu người nào bên trong khuôn viên tường vô ý té ngã, bị thưởng thì lập tức đưa người đó ra ngoài và không thể vô lại nếu chưa hồi phục. Lại phái người canh giữ nghiêm mật các cổng lớn của khu vườn, không cho thái tử ra ngoài bất luận lý do gì, ngoại trừ có sự hứa khả của nhà vua.
59. Although King Suddhodana had a selected group of attendants for the prince and tried in every way to keep his son from experiencing anything unpleasant in his life, the prince was not as happy as his father had hoped. The prince eagerly desired to see other joyful things of the world, things that were beyond of the palace walls. The prince also wanted to know what the life of the people, other than that of the sons of kings and their high officials, was like. Time and time again the prince pleaded with his father, informing him that he would never be happy unless he could see the outside world.
59. Mặc dầu vua Tịnh Phạn đã chọn một số người hầu hạ cung phụng cho thái tử, và cố gắng bằng nhiều cách giữ con trai mình tránh cảm nhận những khổ đau trong cuộc sống nhưng thái tử không hạnh phúc như phụ thân mong ước. Thái tử tha thiết mơ ước được thấy những chuyện thú vị khác trên thế gian, những chuyện đó lại nằm bên ngoài tường thành cung điện, thái tử muốn biết cuộc sống của người dân như thế nào, có khác cuộc sống con cái quốc vương, đại thần không. Lần này qua lần khác thái tử thỉnh cầu phụ vương và nói rằng: thái tử sẽ không bao giờ hạnh phúc trừ phi được tham quan thế giới bên ngoài.
60. Unable to refuse the persistent demand of the prince, King Suddhodana finally consented. He ordered that, on the day of the prince's outing, every house must be cleaned, painted and decorated with flags and flowers. Along the way, no one was allowed to be seen working, and blind, sick, old men and leprous persons had to stay home until the carriage of the prince had passed.
60. Trước sự khẩn cầu của thái tử xin ra ngoài vương cung du ngoạn, cuối cùng vua Tịnh Phạn đồng ý. Nhà vua ban sắc lệnh, vào ngày thái tử xuất thành, nhà nhà phải dọn dẹp, quét vôi, trang hoàng, treo cờ và kết hoa. Trên đường không được một ai làm việc. Kẻ mù loà, người già yếu, và những người mắc bệnh phong hủi phải ở trong nhà cho đến khi xa giá của thái tử qua khỏi.
61. Everything was ready, Prince Siddhartha, in a splendid carriage, went out of the palace and toured around the city. Everywhere he saw crowds of people with smiling faces enthusiastically welcoming him. On seeing the prince, some people shouted,"long live the prince!", while others approached his carriage and spread flowers on the road. The carriage thus continued moving on along the flower covered path.
61. Mọi thứ đã sẵn sàng. Thái tử Tất Đạt Đa ngồi trên cỗ xe lộng lẫy, xuất cung và dạo quanh kinh thành. Đâu đâu thái tử cũng thấy đông đúc người người nhiệt tình đón chào với nét mặt hân hoan. Khi thấy thái tử, một số người hô lớn: "thái tử vạn tuế!", còn những người khác đến gần tung rải hoa tươi phủ cả mặt đường. Xe ngựa tiếp tục di chuyển theo con đường phủ đầy hoa.
62. All at once, a white haired old man, clad in dirty rags and tatters, limped out of his house and reached the road before anyone could stop him. His haggard face was full of wrinkles and freckles, his eyes dull and dim, and only one tooth remained in his dry and withered mouth. His back was severely hunched and he had to rely on canes to move his body. Wailing and begging along the road, he would certainly have starved to death if he had failed to get food for even one day.
62. Ngay lúc ấy, một ông lão tóc bạc phơ, quấn miếng giẻ rách dơ dáy, tả tơi, khập khiễng từ trong nhà bước ra đường trước khi có bất cứ ai kịp ngăn cản ông ta lại. Khuôn mặt ông phờ phạc đầy nếp nhăn và tàn nhan, đôi mắt lờ đờ uể oải, miệng thì khô héo chỉ còn một cái răng, lưng khòm và thân thể di chuyển phải nhờ vào cây gậy. Ông lão men theo đường rên rĩ xin ăn, nếu cả ngày không xin được vật thực nhất định ông ta sẽ chết đói.
63. People were very much upset by the daring appearance of this old man since this was the prince's first excursion, and the king had issued an order prohibiting the presence of all old and sick persons. They rushed to stop this old man from advancing further, intending to drive him home, but it was already too late. The prince had already seen him.
63. Mọi người rất phẩn nộ vì sự xuất hiện liều lĩnh của ông lão, bỡi đây là chuyến du ngoạn đầu tiên của thái tử, mà nhà vua cũng đã ban đạo lệnh cấm sự hiện diện của tất cả những người bệnh hoạn và già nua. Họ vội vã ngăn ông lão tiến lên, dự định đuổi ông lão vào nhà nhưng đã quá trễ, thái tử đã nhìn thấy ông lão.
64. Prince Siddhartha was quite surprised at the sight of the old man. The prince did not know what the creature was. So he asked his driver Chandaka, "Chandaka! What is that ? A person ? If he is a person, why is his back so curved and not as straight as other people's ? Why does he shake ? And the hair, why is it white ? What happened to his eyes ? Where are his teeth? Are some people born this way ? Chandaka ! Tell me what all this means !"
64. Thái tử quá ngạc nhiên khi thấy ông lão, cũng không biết là người gì. Thái tử hỏi người đánh xe Xa Nặc: " Này Xa Nặc ! Kia là gì ? Là người phải không ? Nếu là người tại sao lưng cong, không thẳng như mọi người ? Vì sao ông ta run rẩy ? Và tóc ông ấy, tại sao trắng ? Chuyện gì xảy ra trong đôi mắt ông ta ? Răng đâu ? Có ai sinh ra như vậy không ? Xa Nặc ! Hãy nói cho ta nghe tất cả những điều này!"
65. Chandaka replied,"This is an old man ! He was not born this way. When he came into the world, he was like everybody else. At first, he was also a strong and dignified youth, having dense black hair and bright eyes. After having lived for a long time, he has changed into this shape. Don't let it bother you, Prince! For it is only the business of this old person."
"What does it mean, Chandaka ?" The prince continued, "Do you mean that it is very ordinary ? Do you say that everyone will look like this after having lived for a long time, or is it not necessarily so ? I have not seen this condition before !" Chandaka replied,"When one has lived a long time, he will be like this. It can not be avoided."
65. Xa Nặc đáp :"thưa thái tử, đây là một ông già ! Lúc sinh ra ông ta không phải như thế. Khi ra đời ông ta như bao người khác. Đầu tiên, ông ta cũng là một thanh niên khoẻ mạnh, cường tráng, có mái tóc đen huyền và đôi mắt trong sáng. Hưởng cuộc sống khá lâu ông ta mới thay đổi hình dáng thế này. Chẳng qua, đó chỉ là chuyện của người già, thái tử đừng bận tâm." - " nghĩa là sao Xa Nặc?" Thái tử tiếp tục hỏi : Nghĩa là điều đó rất bình thường phải không ? Ngươi nói mỗi người sẽ như thế sau một thời gian sinh tồn, hay là không nhất định ? Trước giờ ta chưa từng thấy chuyện này !" Xa Nặc đáp:"khi con người hưởng thọ lâu rồi chắc chắn sẽ như thế, không thể tránh khỏi."
66. "Chandaka ! Do you really mean that everybody will be like this some day, even you and I ? My father ? My wife ? Is it possible that all of us will some day have no teeth, have white hair and be hunchbacked, moving around with canes and shaking like this old man ?"
"Indeed so !" answered Chandaka. "When one lives long enough, he will be like this man, for no one can avoid getting old !"
66. "Xa Nặc ! Thật sự mọi người sẽ như vậy, ngay cả ta và ngươi phải không ? Phụ thân ta ? Vợ con ta ? Một ngày nào đó tất cả chúng ta sẽ không còn răng, tóc bạc, lưng gù, đi đứng phải chống gậy và run rẩy như ông lảo này phải không ?"
"Đúng vậy, thưa thái tử!" Xa Nặc trả lời. "Khi con người sống khá lâu, họ sẽ như người này, vì không ai có thể tránh khỏi già nua."
67. Prince Siddhartha immediately told Chandaka to drive him back to the palace, for he was no longer in the mood to continue his journey around the city. He only wanted to be alone so that he could contemplate deeply the dreadful problem that he had just encountered. Soon he became aware that although he was the prince, the successor to the throne, he and the people dear to himself would, nevertheless, lose everything some day in the future. All his joys and pleasures would turn into nothing, for there would be no way to avoid gettinng old, and, in this matter, no one is an exception, whatever his condition - rich, poor, powerful,or mean.
67. Ngay lập tức thái tử Tất Đạt Đa ra lệnh cho Xa Nặc đánh xe hồi cung vì tâm trạng buồn rầu không thể tiếp tục chuyến du lãm. Thái tử muốn một mình suy ngẫm sâu xa về vấn đề kinh sợ vừa gặp phải. Lúc này Tất Đạt Đa nhận thức: Mặc dù mình là thái tử, là người kể thừa vương vị và được mọi người yêu mến, nhưng sẽ mất hết tất cả vào một ngày nào đó trong tương lai. Những thứ vui sướng, khoái lạc nhất thời sẽ trở thành hão huyền, vì không tránh khỏi già nua, không có người nào ngoại lệ, bất luận giàu nghèo, quyền lực hay hèn hạ, hoàn toàn như nhau.
68. That night Prince Siddhartha could not sleep. He was very disturbed when he thought that some day he and his wife would become old like that old man he had seen during the day. He then began to have grave doubts, thinking:"Has there ever been anyone in the world who has tried to find a way to avoid or transcend the cruel process of aging ? If I, putting aside everything else, concentrate solely on this problem, can I not find a way to benefit myself and all other people ?"
68. Đêm hôm đó, thái tử Tất Đạt Đa không ngủ được, vì trong lòng quá ưu phiền khi nghĩ đến mình và vợ con phải già nua như ông lão kia, thái tử đăm chiêu suốt ngày. Và bắt đầu hoài nghi, suy nghĩ: "Trên thế giới này đã có ai quyết tâm tìm giải pháp, để thoát ly sự suy lão tàn khốc chưa ? Giả sử ta buông bỏ tất cả, một mình tận lực tư tưởng vấn đề này, có thể tìm một phương pháp làm lợi ích cho mình và mọi người không ?"
69. Someone related the incident that had happened during the excursion to the King. The King was very sad, and again he ordered that a search be undertaken for interesting things to distract and amuse the prince. But, as had happened before, all was in vain. The young prince was not only indifferent to these things, but even once again asked his father's permission to go out, this time alone and unannounced, in order to see all the things of everyday life.
69. Có người tâu lại vua Tịnh Phạn chuyện xảy ra trên đường ngày hôm đó, nhà vua rất buồn và ra lệnh tìm tòi nghiên cứu những chuyện thú vị khác để thái tử xao lãng mà vui chơi. Nhưng đều giống như trước, không có hiệu quả. Chàng trai trẻ Tất Đạt Đa không những không lưu ý đến những chuyện này mà còn xin phép phụ vương đi ngoài một lần nữa, lần này chỉ một mình, không cho mọi người biết, để có thể xem mọi việc trong đời sống hằng ngày.
70. Naturally the King did not want to give his permission, for he was still more afraid that this time the prince would see many ordinary people who have to sweat and toil all their days, not sons of kings and rich men, and he also feared that what the old sage had predicted might, indeed, come true. But love and compassion for his son finally forced him to permit the prince to go as he had requested. But he still hoped that those unpleasant things might not be seen by the prince.
70. Đương nhiên quốc vương không muốn chuẩn hứa, vì ông sợ lần này thái tử thấy được những việc bình thường của người dân, họ phải đổ mồ hôi làm việc vất vả cả ngày. Họ không phải con trai các quốc vương hay con nhà giàu; ông cũng lo sợ điều lão tiên tiên đoán thành sự thật. Nhưng với tình thương và lòng nhân từ dành cho con trai mình, cuối cùng ông cho phép thái tử ra ngoài như lời cầu xin. Quốc vương hy vọng những chuyện không vui đó thái tử không thấy nữa.
71. This time Prince Siddhartha went out on foot. He was disguised as a youth of a noble family and was followed only by Chandaka, who also dressed differently in order not to be recognized. So the prince, for the first time, saw the activities of an ordinary day in the capital. Many people were doing all kinds of different kinds of work. Blacksmiths pounded iron pieces with steel hammers to make ploughs, sickles, and oxen cart wheels, etc...
71. Lần xuất cung này thái tử Tất Đạt Đa đi bộ, hoá trang thành thanh niên con nhà quí tộc, chỉ có Xa Nặc theo hầu. Xa Nặc cũng ăn mặc khác trước để khỏi bị nhận dạng. Vì thế lần đầu tiên thái tử nhìn thấy tất cả những hoạt động thường ngày trong thành. Người dân làm việc mỗi loại khác nhau. Thái tử đi trên đường thấy có người thợ rèn cầm búa sắt đập miếng thép làm lưỡi cày, cái liềm hay bánh xe bò vv...
72. Along the streets, there were shops of rich merchants, craftmen were making all kinds of adornments for women, dye shops were full of cloth of various colors, bakeries sold cakes to people waiting to buy them. At that time Prince Siddhartha felt happy and was very glad to see the conditions of these industriously working people.
72. Dọc đường có các cửa hiệu của những thương gia giàu có, những thợ thủ công đang làm các loại nữ trang cho phụ nữ, tiệm nhuộm đồ với các loại vải vóc đủ màu sắc. Lò bánh mì bán bánh cho người đợi mua. Lúc ấy, thái tử cảm thấy hạnh phúc và rất vui khi thấy người dân làm việc siêng năng, cần cù.
73. But soon bad and ugly things began happening again. While the prince was strolling along, he suddenly heard a moan on the roadside, which sounded as if someone was calling for help. The prince approached the area, looked at the place where the moan was coming from, and found a man lying on the earth. His boby was twisting incessantly, both his face and body were discolored with a nauseating purple hue, his eyes rolled back and forth in his head, and everytime he struggle to rise he fell heavily to the ground again, never making it to his feet.
73. Nhưng không lâu, chuyện không hay lại xảy ra. Trong lúc thái tử tản bộ dọc theo con đường, bỗng nghe tiếng rên rỉ vang lên như thể ai đó đang cần sự giúp đỡ, thái tử đến gần nơi phát ra âm thanh, thấy một người đàn ông nằm dài trên đất. Thân thể quằn quại, giãy giụa liên tục, khuôn mặt và thân thể biến thành màu tím đậm, nhìn muốn nôn mửa. Đôi mắt ông ta chuyển động qua lại, mỗi lần gắng gượng đứng dậy, lại nặng nề ngã xuống đất trở lại, không bao giờ đứng lên được.
74. Since Prince Siddhartha was so very merciful, he quickly approached the man and held him up, placing his head upon his own knee causing him to feel gradually comfortable and then asked what caused the pain and why he could not stand up. The man tried to say something, but he did not even have the strength to speak . Chandaka hastily approached , and the prince asked, "Chandaka, tell me why this man is in this condition ! Look how he is breathing ! Why does he not answer me ?"
74. Vì lòng từ bi nên thái tử Tất Đạt Đa đến đỡ ông ta dậy, đặt đầu ông ta lên đùi mình, giúp ông ta cảm thấy dễ chịu dần, và sau đó hỏi ông ta nguyên do gì đau đớn, tại sao không thể đứng dậy được. Người đàn ông đó cố nói một điều gì, nhưng không còn sức để nói. Xa Nặc vội vàng chạy lại, thái tử hỏi :"Xa Nặc ! Hãy nói cho ta biết vì sao ông ta thế này ? Trông ông ta thở làm sao ấy ! Tại sao ông ta không đáp lời ta hỏi ?"
75. Chandaka shouted in horor, "Don't touch that man ! He is a sick person ! Poison flows in his veins, and toxic poisons are burning inside him, making it difficult for him to breathe so that finally he will stop breathing." The prince asked, "Will other people be like this ? Could I, too, become like this ?"
Chandaka answered, "If one comes into close contact with him, one may very possibly become like him. My prince, please lay him down and don't touch him, for the poison of the disease in his body may be passed on to you, and then you may well become sick like him !"
75. Xa Nặc kinh hãi la lên:"Đừng đụng người này! Ông ta là người bệnh! Mạch máu ông ta có độc, bệnh độc đang thiêu đốt bên trong, khiến ông ta khó thở, để rồi cuối cùng ông ta sẽ ngừng thở." Thái tử hỏi :"Người khác có giống thế này không ?"
Xa Nặc đáp:"Nếu ai gần gũi tiếp xúc người này thì rất có thể như vậy, xin thái tử hãy để ông ta xuống, đừng đụng vào, vì bệnh độc đó sẽ truyền nhiễm qua thái tử, sau đó thái tử mang căn bệnh như ông ta !"
76. "Chandaka ! Apart from this illness, are there more serious illnesses ?" "Yes, there are many, and they are all in the same way painful." "Are there no people who can help ? Can't mankind conquer the sickness when it attacks ? That is too frightful !" "It is very common, and no one knows on what day he will fall sick, for one can fall sick any time and any place." "Is it true, Chandaka? Anybody may fall ill, including my whole clan and even me ?" "Yes, even I may fall sick also."
76. "Xa Nặc! Ngoài căn bệnh này còn căn bệnh nào ghê gớm hơn không ?" "Thưa thái tử! Có rất nhiều và chúng đều đớn đau giống nhau." "Không có người nào được cứu khỏi sao? Nhân loại không thể chinh phục căn bệnh khi nó tấn công sao ? Quá đáng sợ !" " Đó là bình thường, và không một ai biết cái ngày họ sẽ lâm bệnh, vì bệnh đến với họ bất cử lúc nào, bất cứ nơi đâu." "Xa Nặc ! Thật không ? Mọi người đều bệnh, cả vương tộc ta nữa sao ?" " Dạ đúng, ngay cả nô tỳ cũng bệnh."
77. If it is likeI this, then the existence of man in the world is only to be feared since somebody knows whether he mipht nọt, when he goes this evening to sleep be transformed on the following morning into a sick man like that one. Chandaka, is that so ?”
"Yes, It is so, No one in the world knows when he may become sick, suffer and end by dying!”.
"Death? What does it mean? It is very strange , Chandaka. What is death ?”
"Please, Prince, just look over there !”
77. “Nếu như thể này, con người trên thê gian sinh tồn chỉ lo sợ vì không ai biết, đêm nay ngủ,
Ngày mai có thể biến thành căn bệnh như người này, Xa Nặc - phải như vậy không ?" “Đúng vậy”
Thưa thái tử. Không một ai trên thể gian biết khi nào họ bệnh, khổ đau, và sau cùng phải chết.
“Chết ?” Nghĩa là sao ? Quá kỳ lạ, Xa Nặc, Chết là gì?” “Xin thái tử hãy nhìn kìa !”
78. The prince looked where Chandaka directed him, and he am ả prone of Peon:
marching along lamenting. Four men in front carried a stiff, immobile person on
board, a person with shrunken cheeks and gaping mouth, speechless and ugly. Althoug:
the four men rocked the board they were carrying quite sharply and clumsily, ự;
person lying on top did not say a word. The prince watched the group moving alo;;
and began to wonder why they all wept and why the person on the board did ne
caution the carriers to proceed more carefully.
78. Thái tử nhìn hướng Xa Nặc chỉ, thấy một đoàn người khóc lóc bì ai . Phía trước có bốn người khiêng tấm gỗ ở trên có một người nằm bất động, người đó hai má hóp lại, miệng há ra, không nói được và rất khó nhìn. Mặc dù bốn người khiên tấm gỗ lúc lắc rất mạnh, lại vụng về cáo nhưng người nằm ở trên không nói gì. Thái tử nhìn đoàn người đi qua, hoài nghì suy nghĩ; vì sao họ khóc ? Vì sao người nằm trên tấm ván không xin người khiên cẩn thận một chút ?”
79. After moving on a little further, the group halted. They placed the person they were bearing on top of a pile of wood and started a fire. The prince was shocked, and his hair stood on end. Yet the person continued sleeping quietly even as the fire began to lick his head and feet. The prince asked in a trembling voice saying:
- Chandaka, why does that man stay asleep and let them burn him?”
“That man is dead. He has feet, but can no longer walk; he has ears, but can no longer hear; he is not conscious of anything. He has absolutely no feeling for heat, cold, fire, or snow. He is already dead!”
79.
80. Dead? Chandaka! This is death? Shall I, the son of the King, also die like that man’? My father, Yasodhara and all the people I know, will they also someday be like that man on the pile of wood?”
“Anybody who is alive will someday die. There is no. way to avoid it. No onem can live forever. Men cannot stop the coming of death.”
The prince remained silently and said no more, he felt the fearfulness of death imprisoning
everybody, without there being a way to escape death.
80. “Chết ? Xa Nặc ! Đây là chết? Ta, con trai quốc vương cũng sẽ chết như người đàn ông đó phải không ? Phụ thân ta, Da Du Đà La và tất cả những người ta biết, một ngày nào đó họ cũng nằm trên đống củi như người đó phải không ?"
“Người nào đã sinh sẽ có một ngày phải tử, không có cách nào tránh được nó. Không có thứ gi tồn tại trường cửu, người ta không thể kháng cự khi cái chết đến”.
Thái tử im lặng không nói nữa và cảm giác sợ hãi về cái chết dang bao phủ mỗi người, không có giải pháp đề thoát ly tử thần.
81. Prince Siddhartha quietly returned to the palace, went to his room, sat down alone and thought deeply about what he had seen. Finally he said to himself : “It is frightful that everybody in the world must die someday and that no one can prevent this. Ah! There must be some way to avoid it. I shall do all I can to discover the way by which father, Yasodhara, myself and all other people will no longer be controlled by the power of old age, sickness and death. I must do my best to find the ưay.
81. Thái tử lặng lẽ hồi cung, về phòng ngồi một mình trầm tưnhuwxng chuyện đã thấy. Rồi thái tử nói: “Chuyện này thật khủng khiếp, mọi người trên thế giới phải chết một ngây nào đó và không ai ngăn cản được nó. Á ! Nhất định phải có cách tránh được, ta sẽ tận lực tìm ra giải pháp để chính ta, phụ thân, Da Du Đà La và những người khác không còn sợ hãi quyền lực khống chế của .già, bệnh, chết. Ta phải làm hết khả năng của mình để tìm ra giải pháp ?”
82. Sometime later, while the prince was riding in the garden, he saw a monk In a
yellow robe. The prince watched the monk attentively, perceiving that his mind was
full of peace and happiness. So the prince asked Chandaka: ‘“‘What’ s the life of this
sort of person like?” Chandaka replied: ‘ This is a person who cultivates the way, a
person who has left his family and given up his desire in order to seek the way of
deliverance from worldly suffering. The prince was very pleased to hear the name
‘Sramana’ spoken.
82. Thời gian sau, trong lúc thái tử đang cỡi ngựa dạo trong vườn, thấy một vị tu sĩ đắp cà sa vàng. Thái tử chú ý nhìn vị tu sĩ ấy, đoán rằng : trong tâm vị ấy tràn đây an lạc hạnh phúc. Thái tử liên hỏi Xa Nặc . "Đời sống của hạng người này như thế nào ?” Xa Nặc đáp : “Người này là Sa môn tu đạo. đã từ giả gia đình và chối bỏ dục vọng, tìm cầu con đường giải thoát khổ đau thế gian. Thái tứ rất vui khi nghe nói cái tên “Sa môn”.
83. During that whole day, the prince sat quietly but happily in the garden, his mind
captured by the idea of becoming a Sramana. Just then someone told the prince that his wife had given birth to a lovely boy, but instead of expressing his joy, the prince was a bit flustered, and he said absentmindedly: “This ring has hemmed me in ! This ring has hemmed me in!” It was because the prince spoke in this manner just at this time that the newborn baby was named Rahula, which means a ring or a circle.
83. Suôt ngày hôm ây, thái tử ngồi tĩnh tọa trong vườn nhưng rất vui, trong tâm cứ loanh quanh ý tưởng trở thành Sa môn. Khi đó có người báo thái tử là vợ thái tử đã sinh một vương tử khả ái. Thay vì tỏ vẻ vui mừng, thái tử lại há miệng bối rối, nói lơ đãng : “Cái vòng nây vây ta lại rồi. Cái vòng này vây ta lại rồi !", Do thái tử nói thế nên mọi người đặt tên vương tử tên La Hâu La, nghĩa là “Cái vòng”.
84. Since the day of Rahula’s birth, those who lived with Prince Siddhartha all clearly observed that the prince had changed entirely. He was more solemn than before and more contemplative. King Suddhodana was very worried, indeed , about his son’s
Condition; and so he tried with his last effort to re-awaken his interest DY S = the
whole country for the most intelligent and beautiful dancing girls. He lodged them
permanently in the prince’s palace, ordering them to sing beautiful songs and to
perform pleasing dances, which, he hoped, would arouse the prince’s pleasure and
Interest in the things of this world.
84. Từ ngày sinh La Hầu La, những người sống bên cạnh thái tử Tất Đạt Đa, thấy rõ ràng thái tử hoàn toàn biến đôi. Thái tử càng nghiêm nghị hơn trước và trầm ngâm nhiều hơn. Vua Tịnh Phạn trong lòng rất lo lắng về tâm trạng con trai mình; vì vậy ông cố gắng lần cuối cùng lai tỉnh sở thích thái tử, thông lệnh toàn quốc tuyển chọn những vũ nữ thông minh và đẹp nhất, cho ở trường kỳ trong cung thái tử, để họ ca những bài hát hay, múa những giai điệu đẹp. ông hy vọng có thể khiến cho thái tử khoái lạc và hứng thú đến mọi thứ trên đời này.
85. At first the prince watched and listened to the dances and songs provided for him
In order not to disappoint his father. But, in reality, these enchanting songs and dances
acted only a few inattentive glances from the prince, for his mind was concentrated
on other things. The prince was thinking of one problem only; that is, how to liberate
himself and all other people completely from the fearfulness of aging, sickness and death.
Finally the prince became tired and fell asleep, and so the dancing girls had a chance
ty rest until the prince had awakened and then they perform again.
85. Lúc đầu thái tử xem và lắng nghe ca vũ để cho phụ vương khỏi thất vọng, nhưng thật sự, những điệu làm người ta say mê đối với thái tư chỉ nhìn một chút thoáng qua, vì tâm trí thái tử tập trung vào chuyện Khác. Thái tử chỉ suy tư một vấn đề; đó là, làm thế nào mình và mọi người thoát ly nỗi ghê sợ già, bệnh, chết. Cuối cùng, thái tử mỏi mệt rồi thiếp đi, vì vậy những vũ nữ mới có dịp nghỉ ngơi, chờ thái tử tỉnh giấc họ tiếp tục diễn lại.
86. The prince awakened after a little while, finding that the dancing girls had all fallen asleep because of fatigue. While sleeping. they exhibited all kinds of ugly attributes, being entirely unaware of the impression that they were making. Some slept like pigs; some opened their mouths, dripping saliva which damaged the make-up on their faces; some ground their teeth loudly like angry ghosts. They all appeared to be quite ugly and disgusting. The prince was very surprised to see how the girls he liked so much could be transformed in this manner.
86. Một lát sau thái tử thức dậy, nhìn thấy những vũ nữ chìm sau trong giấc ngủ vì mệt mỏi. Trong giấc ngủ, họ lộ bày nhiều kiểu khó coi, mà chính họ không biết hình tướng lộ liêu của mình. Có người ngủ giống như heo, có người há miệng nhiễu nước miếng, làm lem luốc phấn son trên mặt, có người nghiến răng âm thanh như ma quái giận dữ. Mỗi người mỗi tướng thật xấu xa ghê tởm. Thái tử quá kinh dị thấy những người con gái mình thích lúc trước, sao biến đổi hình dáng thế này !
87. This picture of the sleeping girls, once regarded as pretty and lovely by the prince, now appear ed to be terribly ugly. It was, indeed, the most nauseating thing that ever happened to the prince, Therefore, the prince became determined to shake oft all that disturbed his mind and to go out to search for real happiness and to become free from all pain and suffering. Prince Siddhartha rose silently, careful to avoid waking the girls, quietly left the room, and ordered Chandaka to get his horse Kanthaka ready.
87. Bức tranh thiêu nữ đang ngủ, thái tử đã từng coi họ khả ái và đáng yêu, giờ thì hoàn toàn biến đổi đến nổi chán ngán ớn sợ. Một đời của thái tử từ trước đến giờ, đây là lần cuối tâm lý cảm giác muôn nôn mửa. Cho nên thái tử quyết định trốn xa những thứ nhiễu loạn tâm trí và ra đi tìm chân hạnh phúc để giải thoát tất cả khổ đau. Thái tử Tất Đạt Đa nhẹ nhàng đứng dậy, cẩn thận không đề họ tỉnh giấc, yên lặng rời khỏi phòng, sai Xa Nặc dẫn con ngựa KiềnTrắc của mình để sẵn.
88. While Chandaka was getting the horse, Prince Siddhartha felt that he should see
his newborn son before he left, So he went to the room of Princess Yasodhara, When
he found the princess, holding the baby in her arms, sound asleep. The prince thought:
“If I move her hand, she will certainly wake up; if she wakes up, She will stop me
from going. But I must go immediately, and I shall come back to see my son and his
mother after I find the ultimate truth.”
88. Trong lúc Xa Nặc đi dắt ngựa, thái tử Tất Đạt Đa nghĩ, phải nhìn đứa con sơ sinh trước khi ra đi. Vì thế, thái tử đến phòng công chúa Da Du Đà La, nhìn vào trong phòng thầy công chúa đang ôm vương tử vào lòng say ngủ. Thái tử suy nghĩ : “Nếu ta động cánh tay phu nhân thì nàng sẽ thức giấc. Khi nàng tỉnh dậy sẽ cẩn trở việc ta ra đi. Bây giờ ta phải đi ngay, ta sẽ trở về thăm con trại và phu nhân khi tìm ra chân lý”.
89. In the silence of the night, Prince Siddhartha left the palace without waking
anyone. He left the city riding his very understanding horse Kanthaka. Only Chandaka
followed him, and no one hindered them. After riding for a little while, the prince
stopped his horse and turned around, taking a final look at the city of Kapilavastu in
the pure, bright moonlight; but his will to go on was unshaken !
89. Trong đêm tối tĩnh mịch, thái tử Tất Đạt Đa rời vương cung không đánh thức một ai. Thái tử cỡi ngựa Kiền Trắc có lĩnh tánh, ra khỏi cổng thành, chỉ có Xa Nặc theo sau, không có người nào cản trở họ. Chạy được một lúc, thái tử dừng ngựa quay lại, dưới ánh trăng sáng vằng vặc, nhìn thành Ca Tỳ La Vệ lần cuối, nhưng ý chí ra đi của thái tử đã kiên quyết
90. Prince Siddhartha riding hịš horse Kanthala, arrived at the banks of Anoma River by dawn. The prince dismounted, stood at the riverside, took off the precious dress he was wearing and handed it to Chandaka, resolutely ordering him to take it and Kanthaka back to Kapilavastu and tell the King what had happened. At this time, Prince Siddhartha Gautama of the Sakya Clan was twenty nine years old. He left his
country and family to become a sramana in order to conquer all the pain and suffering of mankind.
90. Thái tử Tất Đạt Đa cỡi ngựa Kiền Trắc, phi đến bờ sông A Nô Ma đúng lúc bình minh. Thái tử xuống ngựa, đứng trên bãi cát, cởi y phục quí giá đang mặc đưa cho Xa Nặc, cương quyết ra lệnh Xa Nặc mang nó và ngựa Kiến Trắc trở về thành Ca Tỳ La, chuyển lời cho phụ vương biết. Bấy giờ, thái tử Tất Đạt Đa họ Kiều Đạt Ma thuộc dòng tộc Thích Ca, được hai mươi chín tuổi. Thái tử lìa xa gia đình, vương quốc xuất gia vì mình và nhân loại, phải chiến thắng tất cả khổ đau.
91. After Chandaka left him to go back to Kapilavastu with the dress and Kanthaka, Siddhartha stayed for seven days in the mango grove of Anupiya, near the bank of the Anoma River; then he journeyed southward and came to Rajagrha, the capital of
the country of Magadha, the king of which was named Bimbisara. In the morning,
he bathed in a stream near the city; then, like all sramanas, he entered the city to beg
for food. The people of Rajagrha, noticing the distinguished appearance of Siddhartha,
offered him their best food.
91. Sau Khi Xa Nặc đem y phục và dẫn ngựa Kiên Trắc quay lại thành Ca Tỳ La, Tất Đạt Đa ở bảy ngay trong khu rừng xoài làng A Nậu Tỳ Da, gần sông Á Nô Ma, sau đó, tiếp tục hướng về phía Nam, đến thành Vương Xá, thủ đô nước Ma Kiệt Đà, quốc vương là Tân Bà Sa La. Sáng sớm, Tất Đạt Đa vào con suối gần thành tắm rửa; rồi, như những người Sa môn, Tất Đạt Đa vào thành khất thực. Nhân dân trong thành vương Xá, thấy Tất Đạt Đa xuất hiện tướng mạo khác thường, nên họ đem nhiều thức ăn ngon quí cúng dường cho Tất Đạt Đa.
92. Having obtained his meal for the day, Siddhartha left Rajagrha, heading toward
Pandava Hill, where he ate his food. Since the day that Siddhartha had first begged for food in the city, the news had spread that a sramana of distinguished appearance and of incomparably grave and noble demeanour had arrived. This news also reached the palace. King Bimbisara, knowing of the presence of such a Sramana, sent his son to check out the situation. He discovered that this Sramana was the prince of Kapilavastu, the successor to the throne, who had given up everything and become a bhiksu in search of the means to liberate all mankind from the imprisonment by of old age, sickness, and death.
92. Xin được thức ăn trong ngày, Tất Đạt Đa ra khỏi thành Vương Xá, đến núi Ba Đà Bà độ thực nơi đó. Từ hôm đầu tiên Tất Đạt Đa khất thực trong thành, tin tức lan rộng : có vị sa môn tướng mạo khác thường, dáng vẻ cao quí, trang nghiêm thắng diệu đã đến. Tin này cũng truyền vào vương cung. Khi vua Tân Bà Sa La biết sự hiện diện đúng là vị Sa môn, bèn phái vương tử đi dò xét sư tình, cuối cùng biết được vi Sa môn này là thái tử quốc vương thành Ca Tỳ La Vệ, người thừa kế ngôi vua, nhưng vị ấy đã bỏ tất cả, xuất gia làm Tỳ kheo, vì muốn tìm giải pháp cứu nhân loại thoát ly sự vây phủ của già, bệnh, chết.
93. Having this Knowledge, King Bimbisara went to Pandava Hill and invited Siddhartha
To stay in his capital city, where it would be very convenient for the King to offer him food and all the necessities of life. But Siddhartha graciously declined the invitation, saying :
“ I cannot remain in one place before realizing my goal and aspiration.” So king Bimbisara made an agreement with Siddhartha to the effect that when his aspiration of perfect enlightenment was realized, he would come first to the city of Rajagrha to instruct and enlighten King Bimbisara and his people.
93. Khi biết tin này, vua Tân Bà Sa La đến núi Ba Đà Bà thỉnh cầu Tất Đạt Đa ở lại đồ thành của ông, để thuận tiện đức vua cúng dường thực phẩm và những thứ cần thiết cho cuộc sống Tất Đạt Đa, Nhưng Tất Đạt Đa lịch thiệp từ chối lời mời, nói rằng : “Trước khi chưa đạt mục đích và nguyện vọng, tôi không thể ở lại một chỗ.” Vì vậy vua Tân Bà Sa La thỉnh câu Tất Đạt Đa hứa hẹn : Khi đạt được nguyện vọng thành Chánh giác, trước tiên phải đến thành Vương Xá hóa độ ông và thần dân của ông.
94. One day Siddhartha left Rajagrha to go to the foot of the mountain where many hermits and sages dwelt. On the way, he saw dust falling down from the mountain amidst the pounding sound of animal hoofs. Going closer, he found a large flock of sheep and goats moving along like a bank of clouds. They were being helplessly driven toward the city. At the rear of the flock, a little lamb was straggling, limping along painfully, its leg wounded and bleeding. Siddhartha noticed the little lamb and its mother walking in front of it constantly looking back in deep concern for her offspring. His heart was filled with pity.
94. Một hôm, Tất Đạt Đa rời thành Vương Xá, đến chân núi nơi có nhiều nhà tu khổ hạnh và tiên nhân trú ngụ. Khi đến giữa đường, Tất Đạt Đa trông thấy bụi đất từ trên núi tràn xuống, hòa lẫn tiếng vó chân rầm râm của quần thú. Đến gần, mới nhận ra một đàn cừu và sơn dương đông đúc đang di chuyển về phía trước như đám mây bay lại. Chúng đang bị lùa vào trong thành, thật đáng thương. Ở phía sau đàn, có chú cừu nhỏ chạy tụt hậu, đi theo khập khiễng đau đớn, vì chân nó bị thương chảy máu. Tất Đạt Đa nhìn con cừu nhỏ và chú ý mẹ nó đi phía trước, cứ quay đầu lại luôn lo lắng đến con của nó, Trong tâm Tất Đạt Đa niềm xót thương dâng tràn.
95. So Siddhartha took the little lamb with the wounded leg up into his arms, gently fondling
it while walking along behind the flock. When he saw the shepherds, he asked,” Where are you driving this herd to? They should normally be driven back in the evening ! Why do you drive them back at noontime?” The shepherds replied: The king is holding a big sacrifice today, and we have been ordered to bring, one hundred sheep and goats each to the city at noontime.” Siddhartha said: ˆI’ll go with you”. He carried the little lamb in his arms all the way to the city.
95. Cho nên Tất Đạt Đa bồng chú cừu nhỏ chân đang bị thương vào lòng, vừa dịu dàng âu yếm vừa đi bộ theo sau đàn cừu. Thấy người chăn cừu đi đến, Tất Đạt Đa hỏi : “Các anh lùa đàn cừu đi đâu? Bình thường lùa chúng về buổi tối ! Sao lùa chúng về buổi trưa ?” Những người chẵn cừu đáp : Vì hôm nay nhà vua cử hành đại lễ tế thần, chúng tôi phụng lệnh dắt một trăm con cừu và một trăm con sơn dương vào trong thành đúng giữa trưa.” Tất Đạt Đa nói : “Tôi sẽ đi với các anh.” Tất Đạt Đa ẵm con cừu nhỏ trong lòng cả đoạn đường vào thành.
96. Walking behind the flock of sheep, Siddhartha reached the city; then he went towards
the palace, where the sacrifice was being held. The King and a group of priests of the fire-worshipping cult were chanting hymns, while a big fire was burning on the altar. They were about to kill the flock of sheep as a sacrifice, but when the leader of the fire-worshippers raised his sword to sever the head of the first sheep, Siddhartha quickly moved up and stopped him.
96. Tất Đạt Đa đi sau đàn cừu vào trong thành, sau đó đến vương cung, nơi tổ chức lễ tế thần. Quốc vương và nhóm ngoại đạo thờ lửa đang hành lễ tán tụng chư thần, trong khi đó trên đàn tế ngọn lửa bốc cháy hừng hực. Họ sắp sữa giết đàn cừu làm phẩm vật tế thần, nhưng khi tên thủ lĩnh của nhóm thờ lửa giơ đao lên chặt đầu con cừu đầu tiên, Tất Đạt Đa lẹ làng chạy tới cản hắn lại.
97. In a grave and solemn manner, Siddhartha stopped the action of the leader of the fire worshippers and persuaded the participants to discontinue the ceremony . He said to King Bimbisara: “Your Majesty! Don't let this worshippers destroy the lives of these poor animals.” Then he pointed out to the worshippers themselves: “Life is inconceivable precious. Those who want to destroy it should realize that once it is destroyed it can never be recovered.” Siddhartha also spoke to people who were standing as witnesses in this event: “ All living creatures cling to life just like human beings. Why should people exert brutal force upon these friendly animals? The suffering of birth, old age, sickness and death wIll naturally take away their beloved lives.”
97. Tất Đạt Đa dùng thải độ rất trang nghiêm cao quí, ngăn cản hành động của tên thủ lãnh thờ lửa và thuyết phục những người tham gia huỷ bỏ buổi lễ, Tất Đat Đa nói với vua Tần Bà Sa La : Tâu Đại Vương : Đừng đề những người cúng tế sát hại mạng sống loài vật đáng thương này.
Nói xong, Tất Đạt Đa chỉ vào những người ngoại đạo nói : “Giá trị mạng sống không thể nghĩ bàn. Ai muốn hủy diệt nó nên hiểu rằng : một khi hủy diệt rồi thì không bao giờ phục hồi lại được.” Tất Đạt Đa lại nói với nhân dân đang đứng xung quanh ở đó : “Tất cả động vật có sinh mạng đều tham sống như con người. Tại sao con người dùng quyển lực tàn bạo lên loài vật thân thiện này ? Sự khổ đau của sinh, lão, bệnh, tử sẽ tự nhiên cướp lấy đời sống đáng yêu của chúng.
98. Siddhartha continued: “If human beings expect mercy, they ought to show mercy
for, according to the law of cause and effect, those who kill will, in turn, be killed.
In short, if we expect happiness in the future, we must do no harm on any kind of
creature whatsoever. For whoever sows the seeds of sorrow and agony will undoubtedly
reap the same fruits”.
98. Tất Đạt Đa lại nói : “Nếu nhân loại mong chờ tình thương, thì phải thể hiện tình thương, vì theo luật nhân quả, ai giết sẽ bị giết lại. Nói chung nếu chúng ta mong mỏi hạnh phúc trong tương lại, thì chúng ta không được tàn hại bất cứ một loài chúng sinh nào. Vì bất cứ ai gieo nhân ưu bị khổ não thì nhất định sẽ gặt quả như vậy.”
99. The manner in which Siddhartha spoke to the King, the fire-worshippers and the people of Rajagrha was peaceful and elegant and full of compassion yet at the same, forceful and determined. He completely changed the intention and belief of the King and the fire-worshippers. So King Bimbisara again asked Siddhariha to stay in his country to teach the people to be merciful and to protect animals. Siddhartha was deeply grateful to the King for his offer, but since he had not yet attained his goal of complete enlightenment, he once again gracefully declined the invitation and departed.
99. Thái độ nói năng của Tất Đạt Đa trước quốc vương, nhóm ngoại đạo thờ lửa và nhân dân trong thành Vương Xá, rất nhã nhặn hiển hòa, đầy lòng từ bị, đồng thời có sức hùng dũng kiên nghị, làm thay đổi hoàn toàn ý định, tư tưởng của nhà vua và nhóm ngoại đạo thờ lửa. Vì thế vua Tần bà Sa La thỉnh câu Tất Đạt Đa ở lại vương quốc, để giáo đạo nhân dân hành từ bi và bảo hộ động vật. Tất Đat Đa thành thật cảm tạ thịnh ý quốc vương, vì chưa đạt được mục đích thành Chánh giác, nên Tất Đạt Đa một lần nữa lịch thiệp từ chối lời mời và ra đi.
100. Leaving Rajagrha, Siddhartha journeyed on toward the place where Arada-kalama
the sage, lived. Arada-kalama was one of the best known scholars of that time, who had founded many institutes for learning of all kinds. Siddhartha stayed with Aradakalama and studied very diligently under him. Soon his knowledge and capability could be favorably compared to his teacher’s, and he became recognized as a prominent and virtuous disciple of the old sage, a situation which made Arada-kalama very happy.
100. Từ biệt thành Vương Xá, Tất Đạt Đa hành trình đến nơi tiên nhơn A La Lam (A La La Ca Lam) cư ngụ. A La Lam là một học giả danh tiếng đương thời, ông thành lập nhiều học viện truyền dạy các loại học thuyết. Tất Đạt Đa ở với A La Lam học tập rất tinh tấn. Đến khi kiến thức, tiềm năng của Tất Đạt Đa như thầy và trở thành một đệ tử đức hạnh, lỗi lạc, thì tiên nhơn A La Lam rất vui mừng.
101. Once day, Ardda-kalama said to Siddhartha: Now you know everything that I know and are able to teach as well as I can. What I know well. There is a little difference between us. Stay here and help me teach the students. Siddhartha asked: “*Don’t you have anything else to teach me, Master? Can’t you tell me how to escape from old age. sickness and death?” Arada-kalima made no reply, for he had taught Siddhartha all that he knew,
101. Một hôm, tiên nhơn A La Lam nói với Tất Đạt Đa : “Bây giờ trò đã biết tất cả mà ta biết và có thể truyền dạy như ta, cái gì ta thông hiểu thì trò cũng giỏi thông hiểu ngang bằng rồi. Có khác chút ít giữa chúng ta, mong trò ở lại đây giúp ta dạy dỗ đệ tử vậy !” Tất Đạt Đa hỏi : “Thưa thầy ! Thầy không còn gì để dạy trò nữa sao ? thầy không thể dạy trò phương pháp thoát ly sinh, lão, bệnh, tử phải không ?” A La Lam không trả lời, vì tri thức của ông đã truyền dạy hết cho Tất Đạt Đa.
102. What the sage Arada-kalama had taught Siddhartha consisted mainly of the knowledge of meditation, the way to make the mind very tranquil in order to eliminate all consciousness about existence in any realm (Akimcanyayatana ), and then how to remain in the joy of samadhi. But this kind of knowledge was neither thorough nor ultimate. It failed to satisfy Siddhartha, for it did not provide an answer to the problems of life and death, old age and sickness that had constantly occupied his mind, For this reason Siddhartha finally departed again to seek someone who might have higher knowledge than Ärãda-kälãma and who would be able to teach him more.
102. Điều mà tiên nhơn A La Lam dạy Tất Đạt Đa chỉ là phương pháp thiển định, giúp tâm
tĩnh, để loại bỏ tất cả tri giác về sự tổn tại cõi này hay cõi khác (Vô sở hữu xứ định), sau đó an trụ trong định hỷ lạc. Nhưng tri thức này hoàn toàn chưa rốt ráo, Tất Đạt Đa không hài lòng, vì không đáp ứng giải đáp vấn đề sinh, lão, bệnh, tử thường ngự trị trong tâm trí Tất Đạt Đa. Vì lý do nảy, cuối cùng Tất Đạt Đa từ biệt thầy, tiếp tục tìm cầu người nào khả năng tri thức cao hơn tiên nhơn A La Lam và có thể dạy Tất Đạt Đa nhiều hơn.
103. Later, Siddhartha learned that an old sage named Udraka-ramaputra had profound
Learning and a highly virtuous character. So he approached Udraka-ramaputra, became
His pupil, and studied and practiced devotedly until his knowledge and capability were
Equal to his master’s . Udraka-ramaputra also became very fond of Siddhartha, admiring his
intelligence and talent, and urged him to stay and help him teach his disciples.
103. Sau đó, Tất Đạt Đa hay tin có một vị tiên nhơn tên Uất Đà La Ca (Uất Đà La La Ma Tử) học vấn uyên thâm và tài đức cao trọng; Tất Đạt Đa đến đó làm đệ tử, dõng mãnh tỉnh tấn học tập, thực hành cuối cùng sở tri và sở hành ngang bằng với thầy. Uất Đà La Ca cũng rất vui mừng về sự thông minh và tài năng của Tất Đạt Đa, mới khẩn khoản mời Tất Đạt Đa ở lại giúp ông giáo thọ đệ tử.
104. But Siddhartha was not completely satisfied with Udraka-ramaputra’s teaching
What he taught was, indeed, higher than Arada-kalama’s teaching had been. Practising
with Udraka-ramaputra enabled one to silence one’s mind so that he could be completely
detached from all things, ideas and feeling. In such a mental state one could hardly gay
that one existed nor could one say that one did not exist ( Naiva-sam jiia-nasamjnayjatana),
Even so, one still could not clearly understand the ever-present problem of life and death. Therefore, Siddhartha left Udraka-ramaputra’s place also, and now he decided to stop visiting and learning here and there, around and about, but to search for the
ultimate truth by means of his own wisdom and effort instead.
104. Nhưng Tất Đạt Đa không mãn ý học thuyết của Uất Đà La Ca. Kết quả ông ta dạy thật sự cao hơn học thuyết A La Lam, tâm được tịch tĩnh. hoàn toàn tách biệt tất cả sự vật, ý tưởng và trI giác. Trang thái định như vậy Khó có thể nói được tồn tại hay không tồn tai (Phi tưởng phi phi tưởng Xứ định). Tuy nhiên, vấn đề sinh tử vẫn mãi mãi hiện hữu, chưa có thế hiểu được. Do đó, Tất Đạt Đa lại rời trú xứ của tiên nhơn Uất Đà La Ca, và lần này quyết bỏ ý định tìm cầu, học hỏi quanh quẩn nơi này nơi nọ, chỉ đơn độc tự mình dùng trí tuệ và tinh tấn tìm chân lý.
105. In that era, just as in modern times, there were many sramanas of various cults in India who renounced their families to practice asceticism. They believed that, by starving themselves or tormenting their physical bodies, they would be reborn in the heavenly
states amid eternal pleasure, and that the more they suffered during the present life,
the more pleasure they would be rewarded with in the future. So they practiced hard-
ship by indulging in all kinds of tough and strenuous acts.
105. Ở Ấn độ thời đó cũng giống như bây giờ, có rất nhiều người xuất gia ngoại đạo, họ từ bỏ gia đình, tu khổ hạnh. Ho tin tưởng rằng tự dày vò thể xác nhẫn thọ đói khổ thì được sanh thiên, hưởng lạc vĩnh cữu và nghĩ đời này mình chịu nhiều đau khổ thì tương lai cũng được nhiều khoái lạc . Vì vậy họ dùng đủ mọi hình thức nghiêm khắc tu hành khổ hạnh.
106. Some of them gradually reduced their daily food intake till they were eating almost nothing at all became only skin and bones. Some stood silently on the one foot. Some raised one of their hands, pointing to the sky until poor blood circulation finally dried and crippled their arms. Some clasped both hands tightly together and never loosened them, so that the fingernails completely penetrated the palms and grew through to the back of the hands. Some of them slept on boards pierced and fully covered with sharp nails.
106. Một vài người trong số họ, cứ mỗi ngày giảm dẫn vật thực, cho đến khi cơ hồ không còn ăn gì nữa, thân thể ốm gầy chỉ còn da bọc xương. Có những người đứng một chân yên lặng, có những người giơ tay chỉ lên trời, để huyết mạch không còn lưu thông, cuối cùng cánh tay khô kiệt và tê liệt. Có những người nắm chặc hai tay không bao giờ buông ra, cho móng tay đâm qua lòng bàn tay và xuyên thủng ra sau lưng bàn tay. Có những người ngủ trên tâm ván cắm đầy gai nhọn hoặc đinh sắc.
107. Siddhartha did try, in various ways, to become an ascetic. He thought that if he increased his hardship to a certain degree, he would most certainly become enlightened.
so when he came to Uruvilva on his way to Magadha and found there a nice quiet place
with level ground and lush trees, cool water flowing in a nearby stream, and a Senani
Village not far away where he could to go for alms, he decided to remain at that place to practice austere asceticism, using many special techniques.
107. Tất Đạt Đa thử nhiều phương pháp tu khổ hạnh. Tất Đạt Đa nghĩ rằng : Nếu tư mình gia tăng tu hành khổ hạnh, thì nhất định sẽ thành Chánh giác. Cho nên lúc Tất Đạt Đa đến nước Ma Kiệt Đà vào thôn Ưu Lầu Tần La, tìm đến một nơi u tĩnh, đẹp đẽ, địa thế bằng phẳng, cây cối sum suê bên cạnh con sông có dòng nước mát lưu chảy, và cách thôn Tướng Quân không xa, có thể đi khất thực, Tất Đạt Đa quyết định ở lại nơi ấy, dùng nhiều hình thức đặc biệt tu khổ hạnh.
108. At that time there were also five other persons—Kaundinya, Bhadrika, Baspa,
Mahanama and Asvajit —who had become sramana and followed Siddhartha to Uruvilva,
They believed that Siddhartha would finally attain enlightenment by practising asceticism
with such complete devotion, and that when he became enlightened he would naturally
teach them, as his disciples, what he had attained.
108. Lúc đó cũng có năm vị Sa môn - Kiều Trần Như, Bạt Để, Bà Sa Ba, Ma Ha Nam, A Thuyết Thị, theo Tất Đạt Đa đến Ưu Lầu Tân Loa. Họ tin tưởng Tất Đạt Đa tỉnh tấn, nhẫn nhục và xả bỏ tất cả tu khổ hạnh, nhất định thành Chánh giác, khi thành Chánh giác, tự nhiên sẽ đem chân lý giác ngộ dạy họ như môn đệ.
109. Siddhartha practiced a wide variety of special forms of asceticism and then began to
reduce his diet until finally he arrived at the point where he was eating nothing at all.
He became so thin that his whole bony frame was clearly visible, yet this hard practice did not discourage him one bit. One day, while he was meditating alone, he fainted because of exhaustion. At that time a shepherd boy just happened to pass by. He immediately surmised that Siddhartha was about to die because he had fasted too much, for the people of that place all knew that this holy man had eaten nothing. for many days.
109. Tất Đạt Đa dùng nhiều cách khổ hanh đặc biệt, sau đó bắt đầu giảm ăn cho đến khi hoàn toàn không ăn một thứ gì. Vì thế thân thể tiều tuy, xương sườn lộ rõ, nhưng tâm trí không một chút thối chuyền nản lòng, Một ngày, trong lúc đang ngồi thiển một mình, Tất Đạt Đa ngất xỉu vì kiệt sức.Ngay lúc ấy, có cậu bé chăn dê đi ngang qua, nó đoán. Tất Đạt Đa sắp chết vì tuyệt thực. Mọi người ở nơi đó đều biết thánh giả này đã nhiều ngày không ăn gì.
110. So he ran back to his flock, pulled out a mother goat and returned to the place where
Siddhartha had fainted, and he helped Siddhartha recover consciousness by feeding him goat’s milk. Now Siddhartha felt better and began to think and reason: “ How did he faint and revive, why was he better now?” Finally he concluded that without the goat’s milk from the shepherd boy, he would have died before ever attaining enlightenment.
110. Cho nên, câu bé chạy trở lại đàn dê, dắt con dê mẹ đến chỗ Tất Đạt Đa ngất xỉu. Nó vất sữa dê cho uống, giúp Tất Đạt Đa hồi phục tĩnh lại. Bây giờ, Tất Đạt Đa cảm thầy đỡ hơn và bắt đầu suy nghĩ: “Tại sao ta ngất xỉu ? tại sao bây giờ lai khỏe hơn ? “ Cuối cùng hiểu ra, nêu không có sữa dê của cậu bé chăn dê thì Tất Đạt Đa đã chết trước khi chưa thành Chánh giác.
111. The shepherd boy received Siddhartha’s blessing and return to his flock with joy for having the opportunity to help revive the holy man he so revered. Siddhartha continued to sit and meditate under the tree, and at dusk he heard a group of girls singing on their way to the city: ‘“ With the strings too loose, the lute does not sound. Tighten the strings too much, they will break apart. Not too loose, not too tight, the lute sounds so nice!
111. Cậu bé chăn đê được Tất Đạt Đa chúc phúc, rồi trở lại đàn dê với niềm vui mừng không kể xiết vì đã có cơ hội cúng dường sữa, giúp đỡ vị thánh giả mà mọi người đang sùng kính, hồi phục sinh mạng. Tất Đạt Đa tiếp tục toạ thiển dưới gốc cây, cho đến khi mặt trời khuất núi, Tất Đạt Đa nghe một nhóm nữ trên đường đi đến thành ca hát : “Dây đàn quá lỏng, đàn mất âm. Dây đàn quá căng chúng sẽ đứt đoạn. Không quá lỏng, không quá căng thì âm thanh êm dịu.
112. Siddhartha was deeply moved by the girls’ song. He had tightened his string of
life too much! Should he die before attaining enlightenment, all the hardships he had
gone through would be meaningless. Tormenting one’s physical body was certainly not
the right way to seek the ultimate truth! Thus he decided to stop practising asceticism and
only to continue his mental diligence in his search for ultimate enlightenment. From that time on, Siddhartha regularly went for alms and ate every morning.
112. Tất Đạt Đa khi nghe những bài ca từ của các cô gái, trong tâm cảm tưởng : chính mình trương dây đàn sinh mạng quá căng, sẽ chết trước khi thành Chánh giác, tất cả gian khổ đã trải qua đều vô nghĩa. Tự mình giày vò thân thể, thực tại không phải phương pháp tìm cầu chân lý đứng đắn, vì thê, Tất Đạt Đa quyết định từ bỏ hành khổ hạnh, chỉ tiếp tục chuyên sâu tâm lực cầu giác ngộ rốt ráo. Từ đó, mỗi buổi sáng Tất Đạt Đa thường đi khất thực rồi về dùng bữa.
113. Now Siddhartha’s health was completely restored, and his complexion became as
glowing as gold, the same complexion he had when he lived in the royal palace before. Although Siddhartha was quite clear now that attempting enlightenment by practising strict
asceticism was just as impossible as twining sand to make a rope, the five sramanas who
had followed him felt quite otherwise. They still firmly believed that practising strict
asceticism was the only way to enlightenment. When Siddhartha gave up asceticism and
returned to normal eating habits, they thought he had become a glutton, so they left him alone and went to Mrgadava (now Sarnath) near Varanasi (now Benares .
113. Giờ đây, sức Khỏe của Tất Đạt Đa hoàn toàn hổi phục, sắc da thanh tú như hoàng kim, giống như lúc sống ở vương cung. Lúc này Tất Đạt Đa hiểu rõ, thực hành nghiêm khắc khổ hạnh để giác ngộ như bện cất xe dây, không thể nào được. Năm vị Sa môn cảm thấy bất đồng với Tất Đạt Đa. Họ vân kiên trì, tin tưởng chỉ có con đường duy nhất đi đến giác ngộ là tu khổ hạnh. Khi Tất Đạt Đa từ bỏ khổ hạnh, trở lại thọ thực bình thường, họ nghĩ Tất Đạt Đa thành kẻ tham ăn, nên họ bỏ Tất Đạt Đa ở lại một mình, và đi đến vườn Nai (Sa Nhĩ Na Tư ngày nay) gần Ba La Nại (nay là Bối Na Lạp Tư).
114. One morning a girl named Sujata, who lived in the village cooked a pot of delicious
Rice porridge milk and brought it over as an offering to Siddhartha. After presenting the offering, the noble girl said: “I wish you success in your aspiration as I have succeeded
in my aspiration !”* Siddhartha ate the porridge she offered him and felt it was very beneficial in improving both his physical and mental stamina. Sujata had made a wish that a child be borne to her and then she offered food to Siddhartha to show her gratitude.
114. Vào một buổi sáng, trong làng có cô gái tên Tô Xà Đát, dùng sữa nấu một bát cháo yến mạch thơm ngon, mang đền cúng dường cho Tất Đạt Đa. Sau khi cúng dường, cô gái quí tộc nói : “Chúc ngài đạt được nguyện vọng như nguyện vọng của tôi đã đạt”.* Tất Đạt Đa thọ dùng bất cháo yến mạch của Tô Xà Đất cúng dường, cảm thấy được nhiều lợi ích, thân tâm càng thêm sức lực. Nàng Tô Xà Đát hướng đến thần cầu nguyện được sinh con; sau đó nàng cúng dường cho thánh giả Tất Đạt Đa để tri ơn lời ước nguyện,
115. That same day, Siddhartha went for a bath in the Nairanjana River; then he sat down
under a sala tree by the river bank and concentrated himself in meditation, hoping to attain enlightenment in the silence of the night when no one might be passing by. At dusk Siddhartha left the Sala tree ; and walked to a large Bodhi tree, which he had chosen previously as the place for his meditation. On the way he met a straw-peddlernamed Sotthiya and accepted from him an offering of a bunch of straw. So he made a seat with the straw and sat down under the large Bodhi tree, facing east.
115. Cùng ngày hôm đó, Tất Đạt Đa đến sông Ni Liên thiền tắm rửa, rỗi đến ngồi dưới cây Sa La bên cạnh dòng sông, cả ngày tinh tấn nổ lực hy vọng chứng đắc Chánh giác trong đêm yên tĩnh khi không có người vãng lai. Lúc trời chạng vạng, Tất Đạt Đa rời cây Sa La, dạo gót đến đại thọ Bồ Đề, nơi đó Tất Đạt Đa đã chon trước để thiển định. Trên đường gặp một người gánh cỏ tên Tô Để Da, và nhận một bó cỏ của ông ta cúng dường. Tất Đạt Đa lấy bó cỏ làm tọa cụ, nhiên hậu tĩnh tọa dưới đại thọ Bồ Đề, mặt quay về hướng đông.
116. Having sat down under the Bodhi tree, Siddhartha made a vow to himself: “Even
if my blood dries up and my muscles shrink leaving skin and bones only, I will not
leave this seat until I finally and absolutely achieve the goal of finding, for myself and all
mankind, a way of deliverance from the suffering of the turning round life and death.”
In short, Siddhartha sat under the Bodhi tree and vowed that he would not quit the
spot until he had attained enlightenment.
116. Ngồi dưới cội Bồ đề, Tất Đạt Đa nguyện : “Dù máu huyết của ta có khô, cơ nhục của ta có tận, chỉ còn da bộc xương, ta cũng không đứng dậy đến khi nào đạt được mục đích tối hậu phải tìm cho ta và tất cả nhân loại con đường thoát ly sinh tử luân hồi”. Tóm lại, Tất Đạt Đa ngồi dưới cội Bồ Đề thệ nguyện sẽ không rời chỗ ngồi nếu chưa thành Chánh giác.
117. From that time on, Siddhartha concentrated his will and aroused his mind to ward off
the disturbances coming from nature and to cast away the memory of the illusory joys of the past. He completely detached himself from all worldly thoughts and devoted his whole mind to the search for the ultimate truth. In his searching and reflection he asked “How does all suffering arise? How can one detach himself from suffering ?” Since Siddhartha was still a young man. only thirty five years old. images of the pleasures provided for him by his father when he lived in the palace still appeared, at times, in hí mind.
117. Từ lúc đó, Tất Đạt Đa tập trung ý chí, đánh thức tâm niệm, đẩy lui những quấy nhiễu đến từ cảnh giới tự nhiên, ném bỏ ký ức khoái lạc hư giả không thực trong quá khứ. Tất Đạt Đa hoàn toàn thoát khỏi tất cả vọng niệm trên thế gian này, chuyên tâm nhất niệm tìm chân lý. Trong sự tìm cầu và phản chiếu, Tất Đạt Đa tự hỏi : “Mọi thống khổ sinh khởi như thế nào ? làm thế nào con người có thể thoát ly khổ đau ?” Nhưng vì Tất Đạt Đa còn là một thanh niên tuổi đời ba mươi lăm, nên những hình ảnh hoan lạc do vua cha ban tặng lúc ở vương cung, vẫn còn quanh quần trong tâm trí.
118. These phantoms distracted Siddhartha’s mind, enticing him to linger on the pleasure
of the past and even arousing his desire to return to the royal palace and to enjoy the
sensual life of former days. But because of his resolute vow, Siddhartha resisted these
temptations with forceful mental effort. Finally he succeeded in completely dispersing all
the illusory thoughts that were disturbing him. His mind became calm and tranquil like pond water on a breezeless day. He was in deep samadhi.
118. Những hình ảnh ma quái làm xao lãng tâm trí Tất Đạt Đa, nó dẫn dụ Tất Đạt Da hồi tưởng, quyến luyến những khoái lạc thời dĩ vãng, thậm chí sinh khởi khát khao trở lại vương Cung thọ hưởng đời sống nhục dục của những ngày qua. Nhưng nhờ thệ nguyện kiên định, Tất Đạt Đa dùng tâm lực dũng mãnh chống cự sự cám dỗ. Cuối cùng, Tất Đạt Đa thành công hoàn toàn, xua tan tất cả vọng niệm nhiễu loạn mình. Tâm trí trở nên phẳng lặng, yên tĩnh như mặt nước hồ vào những ngày không gió. Tất Đạt Đa nhập đại định.
119. In the tranquillity of Samadhi, Siddhartha searched and observed mentally, trying
to find the source of his own life. Thus he acquired the power of being aware of all
his previous lives (Purvenivasanusmrti). Through further insight, he also acquire the
divine vision (Divyacaksus), the power to see all things and to know the future rebirths
of all beings. He thus came to realize that the unceasing cycle of death and rebirth of
all beings is solely a manifestation of one’s karma; that is, one’s thoughts and deeds.
Some people could be born to a better life than they presently enjoyed, encountering
all sorts of happiness, because they had done good deeds. Some, on the other hand,
could be born to a condition worse than their present ones and suffer very much because
they had done bad deeds.
119. Tịch tĩnh trong định, Tất Đạt Đa dùng tâm niệm quán sát, tìm lại nguồn cội đời sông chính mình. Do đó, Tất Đạt Đa đắc thần thông, biết tất cả đời sống quá khứ của mình (Túc mạng trí), tiếp tục quán sát, lại đắc thần thông, có thể biết và thấy đời sông kế tiếp của chúng sanh (Thiên Nhãn Trí). Do đó, Tất Đạt Đa hiểu rõ : Tất cả chúng sinh luân hồi sinh tử triền miền đều do nghiệp lực của mỗi người quyết đỉnh. Có những người sinh ra gặp đời sống khá tốt, hưởng được niềm vui và hạnh phúc trong hiện tại, bởi vì họ đã tạo thiện nghiệp. Lại có những ngươi sinh ra gặp duyên không lành và va chạm nhiều khổ đau vì tạo ác nghiệp.
120. Finally he observed that the ultimate cause of the turning round of birth and death
in the vast sea of worldly suffering, that mankind and all other sentient beings are
involved in, is ignorance (Moha) and the attachment to transient and illusory pleasures.
And for those who are unwilling to remain in the cycle of death and rebirth, there is
only one way to escape; that is, by the complete destruction or elimination of all lustful
desires. Siddhartha thus acquired Asravaksaya, the extinction of outflows. He knew
that he had delivered himself from all passions and delusions, that he had discovered
the cause of and the method of elimination of all suffering, and that he had attained
enlightenment. This was a great event that occurred before dawn on the full moon day
of the Visakha month. Siddhartha Gautama of the Sakya Clan, at the age of thirty-five, attained supreme enlightenment and became the Buddha under the Bodhi tree by
the bank of the Nairanjana River. Since then the world has possessed a shining lamp.
120. Cuối cùng, quán sát con người và tất cả chúng sinh nguyên nhân luân hồi sinh tử trong biển trần khổ ải là do ngu si, do luyến ái vào khoái lạc vô thường hư huyễn. Giả sử chúng ta không muốn lẩn quẩn trong cái vòng sinh tử này, chỉ có một giải pháp thoát ly; đó là hoàn toàn tiêu diệt hay gạt bỏ tất cả tham đắm dục vọng. Tất Đạt Đa lại đắc Lậu tận trí, biết mình đã giải thoát tất cả phiền não, chứng đắc chánh giác, biết được tất cả khổ đau sinh khởi ra sao và giải thoát như thể nào. Sư kiện vĩ đại này xảy ra trước lúc bình minh, vào ngày trăng tròn tháng Tỳ Xá Khư „ Thích Ca Kiểu Đạt Ma Tất Đạt Đa, đúng ba mươi lăm tuổi, chứng đắc Vô thượng Chánh đăng Chánh giác, thành Phật dưới cây Bồ đề bên dòng sông Ni Liên thiền. Từ đó trên thế gian có ngọn minh đăng chiếu diệu rực rỡ.
———————-
Tỳ Xá Khư: còn gọi là tháng Vesàkha (pàl) hay Vaisàkha (Sánkrit). Tiếng Simhala (Tích Lan)
tháng Vesak, (tháng 2 ở Ấn độ, tháng 4,5 ở một vài nơi).
121. Having attained supreme enlightenment and freed himself from all worldly suffering,
the Buddha remained contentedly in the happiness of nirvana; that is, the happiness arising
from both subduing all passions and liberation from all suffering. Later a Brahmana
approached him under the banyan tree, saluted him courteously and asked: “Gautama !
To be a true Brahmana and a noble person, what kind of moral character must one have ?”’
121. Sau khi thành Chánh giác và giải thoát mọi khổ đau của thế gian, đức Phật còn thọ hưởng hạnh phúc Niết bàn; hạnh phúc ấy phát sinh từ sự chinh phục phiên não và giải thoát khô đau. Sau đó, có một Bà la môn đến chỗ đức Phật đang ngồi dưới cội Bồ đề, kính cần đảnh lề hỏi đạo : “Thưa Cù Đàm ! Muốn làm một Bà la môn chân chánh, người ấy phải đầy đủ những đức hạnh gì, để trở thành một người cao quí ?”
122. The Buddha paid no heed to the rudeness of being called by name instead of by his
title ‘Buddha’ or ‘Bhagavant’, but answered him directly: “A true Brahmana must abandon
all evil, give up haughtiness, be prudent and clean, pursue extensive learning and practice
pure living. He must differ from ordinary people in his conduct to deserve to be called
a Brahmana.” The Brahmana murmured to himself as he left: ‘“‘ This Sramana Gautama
really sees through my mind! This Sramana Gautama really sees through my mind!”
122. Đức Phật không chú ý tiếng gọi bất kính của Bà la môn, thay vì tôn xưng “Phật” hay “Thế Tôn, Đức Phật trả lời trực tiếp với ông ta : “Một Bà la môn chân chánh phải xa lìa tất cả tội ác, từ bỏ kiêu căng, trừ khử cấu uế, thái độ thận trọng, phải bác học đa văn, tu tập phạm hạnh, không giống người thế tục, như vậy mới xứng đáng là Bà la môn.” Bà la môn ấy bỏ đi, lẫm bẫm: “Vị Sa môn Cù Đàm này nhìn thấu tâm ta ! Sa môn Cù Đàm này nhìn thấu tâm ta !”.
123. Many days later, while the Buddha was resting under a pipala tree, two merchants
passed by. They found the Buddha sitting extraordinarily calmly and joyously like somebody
who had won the biggest battle, pleased with his victory. So they reverently offered the Buddha the exquisite food they had brought with them; and being deeply impressed by the Buddha’s appearance and speech, they requested that the Buddha accept them as disciples. The names of the two merchants were Tapussa and Bhallika. Because both
of them took refuge in the Buddha, they became the Buddha’s first two disciples.
123. Sau nhiều ngày, trong lúc đức Phật đang ngồi dưới cây Tất Bát La, có hai thương nhơn đi qua, họ thầy đức Phật ngôi an tĩnh khác lạ và vui vẻ như người đã thắng một cuộc chiến lớn nhất, hân hoan với thắng lợi của mình. Cho nên họ đem thức ăn mỹ vị, cung kính cúng dường đức Phật, bị tác động sâu sắc bởi ngôn ngữ và tưởng hảo của Phật, liền thính câu Phật thâu nhận họ làm đệ tử. Tên hai vị thương nhơn là Đa Bá Phú Sa và Bà Lợi Ca. Họ trở thành đệ tử tại gia đầu tiên của Phật, vì cả hai đều qui y Phật.
124. After a long rest, the Buddha began to plan what he should do for the future. At first he thought: ‘‘ The dharma I have comprehended is difficult and profound, and it can hardly be accepted by most people, whose desire nature is very strong.” But with great compassion and unsurpassed wisdom, the Buddha then concluded: “Some people have light passion and few vexations; some people have fairly little desire. Such people may be able to accept this dharma much as the lotus extends its stalk from the bottom of the pond up into the air to receive sunshine. I, therefore, should not hold secret the radiant truth, but shall make it known everywhere so that all people can benefit from it equally.” Thus he decided to propagate the dharma.
124. Sau một thời gian nghỉ ngơi, đức Phật bắt đầu dự kiến nên làm gì vào tương lai. Trước tiên Ngài suy nghĩ : “Giáo pháp Ta giác ngộ sâu xa và khó, đại đa số con người tư dục quá nặng, không dễ tiếp thọ.” Nhưng với lòng từ vĩ đại và trí tuệ siêu nhơn, đức Phật trực nhận rằng : "Có những người phiền não nhẹ, có những người tư dục ít, Những người như thế có thể thọ nhân giáo pháp này, giống như hoa sen từ dưới đáy hồ vươn lên khỏi mặt nước, hấp thu không khi. Đón nhận ánh sáng mặt trời. Ta không nên giữ kín ánh sáng chân lý, phải đi mọi nơi tuyên dương đề mọi người được lợi ích bình đẳng.” Vì vậy, Ngài quyết định hoằng dương chánh pháp.
125. After making up his mind thus, the Buddha began to ponder. “Whom shall I convert first? This person must be inclined to the teaching of dharma and must be quick in understanding it.” First he thought of his own master Arada-kalama, who was a wise man of reason and had very light passion. He was definitely the person to accept the dharma. But he soon learned that Arada-kalama had passed away. He then thought of his other master, Udraka-ramaputra. but soon found out that he also had died. Finally, the five Sramanas who had followed him before in the practice of asceticism at Uruvilva came round to the Buddha's consciousness. When he learned that they were now at Mrgadava, near Varanasi (Benares), he left Uruvilva at once in order to look for them.
125. Sau khi quyết định, đức Phật nghĩ : “ ta nên độ người nào trước ? Người này phải hoan hỷ nghe pháp, mau chóng hiểu được.” Sơ khởi đức Phật nghĩ đến thầy mình là A La Lam, tiên nhơn là người thông minh có lý trí, phiền não rất nhẹ, chắc chắn có thể lãnh hội giáo pháp, nhưng Ngài biết được A La Lam đã tịch diệt. Lại nghĩ đến vị thầy thứ hai là Uất Đà La Ca, không may cũng qua đời, Cuối cùng năm vị Sa môn đã từng theo Phật tu khổ hạnh ở thôn Ưu Lầu Tân Loa, gợi nhớ lai trong tầm trí. Khi Ấy, biết họ đang ở tại vườn Nai gần thành Ba La Nại, đức Phật liền rời thôn Ưu Lâu Tần Loa đi tìm họ.
126. At Mrgadava, when the five Sramanas saw the Buddha approaching in the distance,
they talked among themselves: “Look there! Sramana Gautama is coming straight over.
He has abandoned asceticism and become a voracious person. When he arrives, let’s
not talk to him nor even greet him nor take his robe and bowl. Let’s only prepare a
cushion here. Let him sit down if he likes; otherwise let him stand. Who would bother
to greet a man of shaky will like him!”
126. 126. Tại vườn Nai, khi năm vị Sa môn trông thấy đức Phật đi lại. họ nói với nhau:
“Nhìn kìa ! Sa môn Cù Đàm đang đi tới đấy. Ông ta đã bỏ khổ hạnh, thành người tham dục,
khi ông ta lại, chúng ta đừng nói chuyện, đừng chào đón hay tiếp y bát. Chúng ta chỉ chuẩn bị toạ cụ ở đây. Nếu ông ta thích ngồi thì ngồi, không thích thì để ông ta đứng. Ai đi nghinh đón thì giống ông ta, ý chí không kiên định”.
127. But when the five Sramanas looked at the Buddha as he approached nearer to
them, they found that he was not the sort of person they had thought him to be. They
began to be aware that the Buddha was incomparably noble and serious and brilliant in
the light of his halo; they had never seen such a one before. They were so astonished, indeed, that they unconsciously forgot what they had just been saying. Some of them
quickly ran over and bowed, respectfully taking his robe and bowl from the Buddha's
hands, while others prepared the cushion on the seat and rushed to get water to serve him.
127. Nhưng khi đức Phật đến gần, năm vị Sa môn thấy Ngài không giống như những hạng người mà họ từng nghĩ. Lúc này, họ nhận thấy đức Phật là bậc cao tôn trang nghiêm vô tỷ, Có hào quang chói lọi. Họ chưa bao giờ nhìn thấy một người nào như thế, Thật sự họ quá Kinh ngạc đến nỗi quên đi những gì mình đã nói. Có người vội vã chạy đến đảnh lễ, cung kính tiếp đón y bát trên tay đức Phật. Trong lúc đó người khác trải tọa cụ chuẩn bị chỗ ngôi, có người nhanh nhẹn đi lấy nước hầu Ngài.
128. After sitting down on the cushion they had prepared, the Buddha began to speak:
“ Sramanas ! I have attained the truth of nirvana of the unborn and undying, and I want
to expound and introduce it to you. If you learn it and practice it according to my
direction, you will soon be enlightened, not in the future, but in the present life or even
in the present moment. I tell you nothing but the truth that you must transcend birth
and death by yourselves !”.
128. Sau khi ngồi lên tọa cụ của họ đã trải, đức Phật nói : “Này các Sa môn! Ta đã chứng đắc Niết bàn bất sinh bất diệt, và ta muốn hướng dẫn các ông. Nếu các ông nghe rồi, y theo lời dạy của ta, học tập, thực hành, không lâu các ông sẽ giác ngộ không phải ở tương lai mà ngay đời hiện tai hoặc ngay lúc này. Lời ta nói đều chân thật, các ông phải tự mình liễu thoát sinh tử !
129. On hearing the Buddha’s words, the five Sramanas could not help doubting him,
for they had seen him devotedly practising before in pursuit of the ultimate truth, but
then he had stopped. Now he came and said he had already attained unborn and
undying nirvana! So the five Sramanas were reluctant to believe what the Buddha was
saying, and they raised many questions with the Buddha. At last the Buddha said:
“Sramanas! Please think. Did I ever tell you all these things before when we stayed
together? Did I ever try to convince you that I had found the supreme truth?” The
five Sramanas admitted that, indeed, the Buddha had never said such things before, so
they no longer refused to accept the Buddha’s teachings.
129. Nghe lời Phật nói, năm vị Sa môn còn hoài nghi, vì họ từng thấy Ngài tu khổ hạnh cầu
chứng chân lý, sau đó lại bỏ. Bây giờ lại nói Ngài đã chứng Niết bàn bất sinh bất diệt ! Vì vậy năm vị Sa môn không dễ tin, họ đưa ra nhiều vấn để hỏi Phật. Cuối cùng đức Phật bảo : "Này các Sa môn ! các ông hãy nghĩ xem, trước đây Ta và các ông sống với nhau, Ta có nói những điều này không ? Có bảo các ông là Ta đã chứng chân lý tối thượng không ?” Năm vị Sa môn thừa nhận đức Phật chưa bao giờ nói những điểu như thế trước đây, nên họ không còn chống đối, nghe lời Phật dạy.
130. Thus the Buddha’s first sermon was given to the five Sramanas at Mrgadava. This event was later recorded as the Dharma—Cakra Pravartana Sutra. During the first
sermon, Kaundinya comprehended everything thoroughly, and all of his doubts about
dharma were clarified. Because of this he requested that the Buddha shave his head. and
thus Kaundinya became the first Buddhist bhiksu. From that time on, the Buddha resided with the five bhiksus at Mrgadava. When two of the bhiksus went out for daily alms, he
preached to the remaining two. By this method of preaching, everyone remained happy
and learned the most, for the Buddha was the most skillful teacher in the world. The
five bhiksus honestly practiced what the Buddha had taught them. Soon they all attained
enlightenment and became the first group of arhants in the world. The Buddha taught
next the Anattalakkhana-sutta, that is the discourse on the characteristic of no-self.
130. Do đó, lần đầu tiên đức Phật thuyết pháp cho năm vị Sa môn tại vườn Nai, sự kiện này sau được ghi chép lại gọi là kinh “Chuyển Pháp Luân”. Lần đầu tiên thuyết pháp, Kiều Trần Như thông hiểu mọi điều, đối với giáo pháp không còn hồ nghi, và thỉnh cầu Phật thế độ, trở thành vị Tỳ Kheo đầu tiên. Từ hôm đó, đức Phật cùng năm Tỳ Kheo cư trú tại Vườn Nai. Hàng ngày nếu hai Tỳ Kheo đi khất thực thì đức Phật thuyết pháp cho ba vị kia. Khi ba vị kia đi khất thực thì đức Phật thuyết pháp cho hai vị còn lại. Bằng phương pháp thuyết pháp này, mỗi người đều hiểu biết, an lạc. Vì đức Phật là bậc thây trác việt tối thượng trên thế gian. Năm vị Tỳ Kheo phụng hành theo lời Phật dạy, đều chứng đắc quả vị Chánh giác như Phật, thành những vị À La Hán đầu tiên trên thế gian. Đức Phật dạy tiếp kinh “Vô ngã tướng”, nghĩa là giảng về không ngã, không tướng trạng.
131. While the Buddha was in Mrgadava, a young man named Yasas, who was the son
of a millionaire of Varanasi, one day suddenly grew tired of his family and of his lustful life with many women. He ran away from home secretly and happened to meet the Buddha on his way. ‘Upon hearing the Buddha preach and on learning the benefit of dharma practice, he became exultant and requested permission to leave home and practice with the Buddha. On the same day, Yasa’s father, in search of his son, met the Buddha and asked him about his son. The Buddha instructed him on appropriate points of the dharma causing him to understand and joy arose in him and allowed his son to leave home and become a monk.
131. Trong thời gian đức Phật ở tại vườn Nai, có chàng thanh niên tên Da Xá, con vị đại phú ông trong thành Ba La Nại, một hôm bổng nhiên nhàm chán gia đình và đời sống dục vọng nhiều phụ nữ, chàng lén lút bỏ nhà ra đi và tình cờ gặp Phật trên đường. Nghe Phật thuyết pháp, biết tu học giáo pháp là có lợi ích, Da Xá trong lòng vui mừng, bèn xin Phật xuất gia. Cùng ngày, thân phụ Da Xá đi tìm con, gặp Phật hỏi về con trai mình. Đức Phật hướng dẫn, khai thị cơ nghĩ Phật pháp, giúp ông ta tường tận và sinh lòng hoan hỷ, cho phép con trai mình xuất gia làm lâm tăng sĩ.
132. After hearing the Buddha preach, the rich man was very happy and he also took refuge in the Buddha-dharma, and he expressed his wish to be a Buddhist: lay follower and follow life after life the Buddha-dharma. He then invited the Buddha and Yasas to his home on the next morning for an offering. Later, four of the best friends of Yasas also left home and became Buddhist bhiksus, and they, in turn, led fifty young men of noble families to become Buddhist bhiksus. Without the need of the Buddha's supervision, they all learned diligently and practiced strictly: and before long, they had all attained the stage of arhant.
132. Nghe Phật thuyết pháp xong, phú ông rất vui mừng, cũng xin qui y Phật pháp, và tổ bày ước nguyện muốn làm người Phật tử đời đời tín ngưỡng Phật pháp. Ông lại cung thỉnh thật và Da Xá, sáng ngày mai về nhà ông thọ nhận bữa cúng dường. Sau đó, có bốn người bạn tốt của Da Xá cũng xuất gia làm Tỳ Kheo (trong giáo đoàn) Phật giáo; đồng thời họ lại hướng dẫn năm mươi thanh niên quí tộc cùng xuất gia, không cần Phật khuyên bảo, họ tu học rất tinh tấn và thực hành dõng mãnh, chẳng bao lâu, họ đều chứng A La Hán. .
133. When the Buddha had sixty bhiksus among his disciples, he held a meeting directing the bhiksus to propagate the dharma. The Budcha said: “Bhiksus! I have been released from all the bondages of mankind and devas, and you have been released also. Now you are going to propagate dharma in other places to give more people the chance of having the same benefit and happiness. No two of you should go the same way. Be sure to spread the dharma to all places far and near so that human life may be purified and brightened. There are people in the world who have light passion and little desire. To such people, missing the opportunity to hear dharma means great loss of benefit.
These are people ready for dharma, and they will be able to understand it clearly. I myself will go out to preach at Uruvilva.”
133. Khi chúng đệ tử của Phật được sáu mươi vị Tỳ Kheo, Ngài triệu tập hội nghị, chỉ đạo chúng Tỳ Kheo đi hoằng pháp. Đức Phật bảo : “Này các Tỳ Kheo ! Ta đã giải thoát tất cả trói buộc của nhơn, thiên. Các thầy cũng đã giải thoát. Bấy giờ, các thầy sẽ đi các nơi tuyên dương chánh pháp, giúp mọi người đồng lợi ích, an vui. Hai người không nên đi chung một đường, cần phải truyền bá giáo pháp tất cả mọi nơi xa gần, để cuộc sống người dân thêm tươi sáng thanh tịnh.
Có những người trên thế gian phiền não nhẹ và ít dục vọng, nếu không có cơ hội nghe Phật pháp thì mất đi lơi ích rất lớn. Những người này thích nghi nghe giáo pháp, họ có thể hiểu nó rốt ráo. Ta cũng đến thôn Ưu Lầu Tần Loa thuyết pháp ”.
134. After the Buddha had sent out, for the first time, sixty of his arhant disciples to
preach at various places, he left Mrgadava and journeyed toward Magadha in the south-
east and finally arrived at Uruvilva village. He took up residence at the place of the
knot-hair cult, a group of a thousand people, the leaders of whom were the three Kasyapa
brothers. In order to break through their wrong views completely, the Buddha expounded
to their leaders, basic Buddha-dharma which he had recently realized. After hearing
the Buddha’s sermon, they all were full of joy and made a request to leave home to
become Buddhist monks. The three Kasyapa brothers and the thousand followers all
became arhants later.
134. Sau khi cùng một lần phái sáu mươi vị đệ tử A La Hán đi truyền giáo các nơi, Ngài cũng rời vườn Nai, hành trình về hướng Đông Nam, đến nước Ma Kiệt Đà, rồi đến thôn Ưu Lầu Tần Loa. Đức Phật cư ngụ tại nơi ngoại đạo búi tóc, họ có một ngàn người, do ba anh em Ca Diếp lãnh đạo, đức Phật vì muốn phá trừ tà kiến của nhóm ngoại đạo búi tóc, đến thủ lãnh của họ thuyết giảng, giúp ông ta hiểu căn bản Phật pháp. Qua bài pháp của Phật, họ quá vui mừng và xin xuất gia, ba anh em ca Diếp với một ngàn đệ tử sau đều chứng A La Hán..
135. Then the Buddha took his arhant disciples and went to Rajgerba to fulfill in
promise to King Bimbisara to teach and enlighten the people of Magadha. Upon
arriving at Rajagrha, Buddha and his disciples resided at Palos Garden: end with a fully
compassionate heart, he preached in Varrods ways to cause King Bimbisara and his
people to comprehend and they expressed their own wish to be the Buddha’s disciples.
135. Khi ấy đức Phật dẫn chúng đệ tử A La Hán đến thành Vương Xá để thực hiện lời hứa của mình với vua Tân Bà Sa La, đến giáo đạo quốc vương và nhân dân nước Ma Kiệt Đà. Đến thành Vương Xá, đức Phật và chúng đệ tử trú tại vườn cọ, với lòng từ bi vô hạn, Ngài dùng nhiều phương tiện thuyết pháp, khiến quốc vương và nhân dân đều hiểu, sau đó họ bày tỏ ước nguyện muốn làm đệ tử Phật.
136. King Bimbisara told the Buddha that when he was a crown prince, he had had
the wish that besides being a king, he would also be, someday, the first among all kings,
to hear the teaching of the Buddha, who had attained the supreme enlightenment. Now all his wishes had been realized, and so he decided to take refuge in the Buddha, the
Dharma and the Sangha and formally become a grhapati (ie. a Buddhist follower at
home), Later he offered to donate Venuvana, a park in a bamboo grove, to the Buddha
as a residence for the bhiksus. Hence Venuvana became the earliest monastery in Buddhist history.
136. Vua Tần Bà Sa La nói với đức Phật, khi còn là thái tử, ông ước nguyện ngoài việc là một quốc vương, một ngày nào đó, giữa những vị vua ông là người đầu tiên nghe đức Phật Võ thượng chánh giác thuyết pháp. Giờ đây ước nguyện của ông đã thành sự thật, cho nên ông quyết định qui y tam bảo : Phật, Pháp, Tăng, làm cư sĩ (nghĩa là người Phật tử tại gia). Sau đó ông cúng dường tịnh xá Trúc Lâm. khu rừng trúc, cho đức Phật để chúng Tỳ Kheo cư trú. Do đó, tịnh xá Trúc Lâm thành tu viện đầu tiên trong lịch sử Phật giáo. _
137. One morning, on his way from Venuvana to Rajagrha to beg for his daily ration
of food, the Buddha encountered a youth who was wet through and through, looking as
if he had just emerged from water. The young man stood in the middle of the road and bowed one after the other to the east, south, west and north; then he raised his head
and saluted heaven and at the last knelt down and saluted the earth, Then he cast grain
in all the directions he had saluted.
137. Vào một ngày buổi sáng, trên đường đi từ tỉnh xá Trúc Lâm đến thành Vương Xá khất thực, đức Phật gặp một người thanh niên ướt đấm mô hôi, trông như vừa ở dưới nước lên. Người thanh xoay quanh lê lạy bốn phương : Đông, Tây, Nam, Bắc, sau đó đứng dậy ngẩng đầu bái trời, lại quì gối lạy đất. Rồi anh ta rải thóc lúa những hướng đã lễ bái.
138. 138 The Buddha watched the youth finishing his strange ritual in the thoroughfare and
asked him why he did all these things. The youth replied that he observed according to the directions that his father had given him when he died and that the purpose of performing this ritual every morning was to prevent any evil thing from befalling him from any direction. After hearing his answer, the Buddha said to the youth: “It is very good that you can honestly follow your father’s last instructions! But the real meaning of your father’s instructions and the ritual he wished you to observe is quite other than what you think.”
138. Đức Phật thấy người thanh niên hoàn tất lễ nghỉ kỳ quái trên đường phố lớn, liễn đến hỏi tại sao anh ta làm như thế. Người thanh niên nói : anh ta làm theo lời di huấn cuối càng của thân phụ lúc lâm chung. Mối ngày buổi sáng làm thể này, mục đích ngăn cản chuyện hung ác từ bốn phương, trên trời, dưới đất đến nhiễu loạn mọi người. Nghe người thanh niên trả lời, đức Phật bảo : * Rất tốt ! Anh có thể trung thực phung hành lời di huấn cuối cùng của thân phụ, nhưng ý nghĩa chân chính trong lời dạy của thân phụ anh và nghỉ thức mà ông ấy ước muốn anh ghi nhận quá khác điều anh nghĩ.”
139. Your father told you to salute the east and spread grain. What he really meant
was that you should respect and support those who have shown kindness or any kind of
favor to you—that is, your parents. By saluting the south; you should understand that
your father wanted you to be aware that you should respect and treat your teachers well.
Saluting the west means loving and protecting your wife and children. Saluting the
north means honoring your friends and relatives. By your saluting the heavens above,
your father meant that you should pay reverence to Sramanas, Brahmanas and saints.”
139. Thân phụ dạy anh lễ bái phương Đông và rải lúa thóc, ý dạy anh tôn kính cúng dường
người mà anh thọ ơn, chính là cha mẹ mình. Lễ bái phương Nam, ý thân phụ dạy anh tôn kính và khéo léo cư xử bậc sư trưởng. Ý nghĩa lễ bái phương Tây, là dạy anh yêu thương, bảo vệ vợ con. Ý nghĩa lễ lạy phương Bắc, là dạy anh kính trọng thân thích, bằng hữu. Ý nghĩa lê lạy phương trên, là dạy anh cung kính Sa môn, Bà la môn, và các bậc thánh nhơn”.
140. “To salute the earth below means treating others kindly, not only people but also animals and the lowest creatures alike, without discrimination. Your father had all this in mind, so he told you to salute in this manner in order to prevent evil from falling upon you from any direction whatsoever.” The Buddha then expounded to the youth, whose name was Sujata, what one should do for himself and others in order to bring happiness and a better life to everybody now and in the future. The Buddha also instructed Sujata not to kill, not to steal, not to commit adultery, not to utter false speech, and not to partake of any intoxicant—that is, he gave him the well-known five precepts.
141 .“Ý nghĩa lễ lạy phương dưới, là dạy anh từ ái với mọi loài, không chỉ con người mà cá động vật và chúng sinh bé nhỏ, không phân biệt. Thần phụ anh có ý như thế, mới dạy anh cách lễ bái
này, để ngăn cản những tai họa từ các phương.” Ngoài ra, đức Phật còn giải thích với người thanh niên (anh ta tên Thiện Sanh) : Việc gì mình và người khác nên làm, để hiện tại và vị lai mọi người được hạnh phúc, tiến bộ. Đức Phật dạy Thiện Sanh : Không được sát sanh, không được trộm cắp, không được tà dâm, không được vọng ngữ, không được uống các loại chất say. Đó là ngũ giới (năm thiện giới), Ngài truyền cho Thiện Sanh.
141. Afterwards the Buddha advised him to work and earn his living diligently, to take
good care of the wealth he would amass, and at the same time, to avoid being avaricious and to use his wealth properly, not only for his own benefit. The Buddha instructed him to divide his money into four portions: one part should be used for the support of his family; one part for the expansion of his business; one part to help the poor and the needy people of society; and the remaining part should be saved for any emergency. Sujata listened reverently to the Buddha’s instruction and later requested the Buddha to accept him as a disciple. For the rest of his life he saluted the six directions in the manner and with the understanding that the Buddha had taught him.
141. Sau đó, đức Phật khuyên anh ta trong cuộc sống phải siêng năng làm việc, cố gắng kiếm tiền và bảo vệ tiền tài như thể nào, đồng thời tránh tham lam, không vì lợi ích riêng tư, sử dụng tài sản cho thích hợp. Phật dạy chia tiền làm bốn phần : Một phân giúp đỡ gia đình; một phần phát triển sự nghiệp; một phần trợ giúp những người bần khôn trong xã hội, và phần còn lại phòng bị đề sử dụng khi hoàn cảnh bất hạnh ngoài ý muốn. Thiện Sanh cung kính lắng nghe những lời chỉ dạy của Phật, lại thỉnh Phật thâu nhận làm đệ tử, trọn đời lễ kính sáu phương theo pháp Phật dạy.
142. During the Buddha’s sojourn in the vicinity of Rajagrha, there was a well-known
master of one of the heretical schools, whose name was Samjayan Vairatiputra, living in
the area, He had about two hundred pupils, and among them Upatisya and Kolita were
the most learned. These two pupils, however, were not satisfied with what their master
had taught them, and they hoped to learn that higher and more profound knowledge that
leads to no birth and no death. They were the best of friends, and their education and knowledge were on the same level. So they made an agreement that each would try his best with his intelligence and training to search for the highest knowledge, and that as soon as one had found it, he would immediately inform the other.
142. Thời gian đức Phật cư ngụ gần thành Vương Xá, trong vùng có một thủ lãnh ngoại đạo nổi tiếng tên Xan Xà Da. Ông ta có khoảng hai trăm đệ tử, trong hàng đệ tử có Ưu Bà Thất Sa và Câu Lợi Đa trí tuệ uyên thâm, cho nên họ không hài lòng với sư chỉ dạy của thầy mình, mà hy vọng biết cao hơn, hiểu sâu hơn về phương pháp bất sinh bất diệt. Hai người rất thân, trí thức cũng ngang bằng, nên họ thỏa thuận tận lực bằng trí thông minh giỏi nhất của mỗi người, học tập và tư duy, tìm cầu pháp bất sinh bất diệt, nếu ai đạt trước, thì báo cho người kia cùng biết.
143. One morning, as Upatisya was walking along the road toward Rajagrha, he saw a sramana holding out his food bowl. The manner of this Sramana was so elegant, neat.
peaceful and serious, even when he was begging for food, that Upatisya was very much
astonished. The nearer he approached to the sramana, the stronger became his wonder
and, at the same time, his admiration, because he saw flowing from his countenance
unlimited peace and happiness. Apparently this sramana had cut himself away from all fear. Upatisya thought: “This sramana must have found the ultimate truth that we are pursuing, or he must be, at least, a disciple of one who has found the ultimate truth. I am anxious to know who his master is and what his master teaches, I must follow him. I must find the truth !”
143. Một ngày buổi sáng, Ưu Ba Thất Sa men đại lô đến thành Vương Xá, thấy một vị Sa môn đang ôm bát khất thực, dáng vẻ của vị Sa môn cao nhã, tề chỉnh, định tĩnh và trang nghiêm, ngay cả vị ấy đang xin vật thực, làm Ưu Ba Thất Sa quá kinh ngạc. Càng đến gần vi Sa môn, anh ta càng kính ngưỡng và thán phục, bởi vì sắc diện của vị Sa môn biểu lộ sự an tĩnh và niềm hạnh phúc vô hạng, xem như vị này đã đoạn dứt tất cả sợ hãi. Ưu Ba Thất Sa nghĩ : “Nhất định vị Samôn này đã tìm được chân lý mà chúng ta đang truy cầu, hoặc giả tối thiểu cũng là người đệ tử đạt chân lý. Ta muốn biết ai là thầy người này, và vị thầy dạy gì? Ta phải theo vị Sa môn, ta phải tìm chân lý !”.
144. But Upatisya felt that it was improper to question him while he was begging for food, so he followed him at a distance until he had finished his daily begging and had left the city of Rajagrha. Then he came forward, reverently gave his regards as if he were talking to an old acquaintance, and then asked him: “Venerable Master! Your manner is so peaceful and your look so serene that I should really like to know who your teacher is. Under whose direction did you leave home and take up the pure life? What is the name of your teacher and what did he teach you?”
144. Nhưng Ưu Ba Thất Sa cảm thấy không thích hợp khi hột VỊ S7 tiện đang lúc khất thực, vì vậy anh ta theo sau với một khoảng cách. Đợi vị Sa môn khất thực xong, ra khỏi thành Vương Xá Ưu Ba Thất Sa đến phía trước, cung kính vấn an giống như đã từng quen biết, sau đó hỏi : “Thưa Tôn giả ! Trông thái độ của Tôn giả an tĩnh, diện mạo hiển từ, tôi thật muốn biết thầy Tôn giả là ai ? Tôn giả xuất gia tu phạm hạnh, nghe ai giảng dạy ? Thầy Tôn giả tên gì, và dạy Tôn giả điều chỉ ?”.
145. The sramana answered smilingly: “Venerable Master! Let me tell you that there is a great Sramana of the Sakya Clan, who gave up his throne and left home to practice pure living. I left my home also to practice with this great sramana. The Buddha is my teacher, and I practice in accordance with his hits teaching.” Upatisya thought to himself that perhaps he could learn the dharma of no-birth and no-death, which he and his friend Kolita had been pursuing for a long time from this great Sramana. So he inquired anxiously: “Venerable Master! What is this teaching of the Buddha? What has your master taught you? I should like very much to know its meaning.”
145. Vi Sa môn mỉm cười đáp : “Này Hiển giả ! Tôi sẽ nói cho Hiền giả biết; có một vị đại Sa
môn thuộc dòng tộc Thích Ca, Ngài đã xả bỏ vương vị, xuất gia tu phạm hạnh, tôi cũng rời gia đình tu học với vị đại Sa môn này. Đức Phật là thầy tôi, tôi phụng hành theo lời dạy của Ngài.” Ưu Ba Thất Sa nghĩ có lẽ anh ta phải học pháp bất sinh bất diệt, vì pháp này anh ta và bằng hữu Câu Lới tầm cầu từ lâu, Anh ta nhiệt tình hỏi tới : “Thưa Tôn giả ! Lời dạy của đức Phật nói gì ? Điều mà thây Tôn giả từng dạy ? Tôi muốn biết nhiều về nghĩa của nó”.
146. The sramana answered him in a mild tone: “It has not been a very long time since I left home to learn and practice with the Buddha. Therefore, I have not learned very much about the Buddha’s teaching, and thus I am not able to explain it to you fully in detail. But if you would like to know only the general content of his teaching, I could tell you about it in a few sentences. Upatisya replied hastily: “I should very much like to know; please tell me just the general contents!” The sramana said: “Fine! now listen! The Buddha said ‘All things arise from causes and conditions; all things also vanish because of causes and conditions.’ Our great Buddha often said so.”
146. Vị Sa môn ôn hoà trả lời: “Tôi theo đức Phật xuất gia, học tập tu phạm hạnh thời gian chưa bao lâu. Do đó, lời dạy của Phật tôi học không bao nhiêu, vì vậy tôi không thể giải thích tinh tường cho Hiển giả. Nếu Hiển giả muốn biết đại khái nội dung lời dạy của Phật, thì tôi có thể nói cho Hiển giả nghe vài câu.” Ưu Ba Thất Sa gấp gáp nói :'“Tôi rất muốn nghe, xin Tôn giả nói đại khái nội dung !”. Vị Sa môn nói : “Tốt ! Hiển giả hãy lắng nghe ! Đức Phật thuyết “Tất cả pháp từ nhân duyên sinh; tất cả pháp cũng do nhân duyên diệt đức Phật của chúng tôi thường nói như vậy”.
147. As Upatisya heard these words in the shadow of the gate to the city, the radiance
of Buddha-Dharms was already lighting up his mind: “All things which had come to
pass or were coming to pass would, without any possible exception, go to destruction
and extinction; only those things which did not arise or come to pass, thus avoiding
death or destruction, were free.” Upatisya said to the sramanas, “If you have learned
this kind of knowledge from your master, you have certainly already gotten rid of the
fear of death, and this goal has not yet been achieved by anyone else.” After having said
this, he thanked the sramanas profoundly. He then asked him where he might find the
Buddha. Then he departed, intending to pass the good news on to Kolita, that he himself
had already obtained the dharma of non-arising and non-extinction.
147. Khi Ưu Ba Thất Sa nghe những lời này trong bóng tối cổng thành, ánh hào quang Phật pháp đã chiếu vào tâm anh ta: Tất cả sự vật đã sinh khởi hay đang sinh khởi chung quy đều hoại diệt, không có giải pháp ngoại lệ, chỉ có việc không sinh khởi hoặc xa lìa “tử vong”, xa lìa “ hoại diệt” mới là tự do. Ưu Bà Thất Sa nói với vị Sa môn: “ Nếu Tôn giả học tập tri thức này từ thầy Tôn giả, thì Tôn giả nhất định giải thoát thống khổ tử vong, và mục đích này chưa ai đạt được”. Nói rồi, anh ta chân thành cảm tạ vị Sa môn, lại hỏi đức Phật ở đâu. Sau khi từ giã, Ưu Bà Thất Sa muốn đem tin lành báo cho Câu Lợi Đa biết mình đã đắc pháp bất sinh bất diệt.
148. Now Upatisya’s face was overflowing with the brilliant radiance of joy too just like
the face of the sramana who had told him the truth of neither arising nor passing away,
When Kolita saw him approaching, he immediately knew that his friend had acquired
the utmost joy, so he asked: « My friend! Just look at this bright splendor on your face! You must have found the truth of neither birth nor death, for which we have been searching for a long time. Have you?” Upatisya answered jubilantly: “ Yes! Yes! My friend! I already attained to the dharma of no-birth no-death.” Kolita asked eagerly: “How did you do it, my friend? How did you do it?” Upatisya told his friend Kolita about the remarkable sramanas he had met and repeated to him the words he had heard.”
148. Lúc này nét mặt Ưu Ba Thất Sa rạng rỡ tràn đẩy niềm vui, giống vẻ mặt vị Sa môn đã dạy anh ta pháp bất sinh bất diệt. Khi thấy Ưu Ba Thất Sa đi lai, Câu Lợi Đa biết ngay bạn mình đã đạt an lạc tối thượng, nên hỏi : “Này bạn ! Thấy nét mặt bạn sáng rực rỡ, chắc bạn đạt dược pháp bất sinh bất diệt, mà chúng ta tìm từ lâu ?” Ưu Ba Thất Sa mừng rỡ trả lời : “Đúng rỗi ! Đúng rồi ! Này bạn ! Tôi đã đắc pháp bất sinh bất diệt”. Câu Lợi Đa vội hỏi : “Bạn ! Bạn được nó như thế nào ? Được nó như thể nào ?” Ưu Ba Thất Sa kể lai cho Câu Lợi Đa về vị Sa môn phi phàm mà anh ta gặp, và giảng lại bài kệ đã nghe.
149. Instantly, Kolita also awoke and saw the way. He now realized that what is
neither created nor annihilated does not exist among the nature of worldly things
produced by sight, sound, smell, taste, touch and ideas: for that which is neither
created nor annihilated cannot be either produced or destroyed. Finally the two of them
went to see Buddha and asked him to accept them as bhiksus. Later on they attained
to the Arahant Fruit and became the Buddha's chief disciples. They were known every-
where for their high wisdom and great supernatural power under the more familiar
names of Sariputra and Maudgalyayana. The Sramana who had told them the dharma
of neither creation nor annihilation was Bhiksu Asvajit, and the verse that was handed
down became known as the ‘Verse of Bhiksu Asvayit.”
149. Ngay lập tức, Câu Lợi Đa cùng khai ngộ kiến đạo, biết pháp bất sinh bất diệt không phải trong tính chất sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; vì pháp bất sinh diệt không sinh khởi, cũng không hoại diệt. Cuối cùng, cả hai người đến chỗ Phật xin xuất gia làm Tỳ Kheo. Sau họ chứng A La Hán quả, trở thành đệ tử thượng thủ của Phật. Do họ có trí tuệ siêu việt và đại thần thông, nên tất cả đều biết hai vị tôn giả này, là Xá Lợi Phất và Mục Kiến Liên. VỊ Sa môn dạy họ pháp bất sinh diệt là Tỳ Kheo A Thuyết Thị, cho nên bài kệ đầu tiên đó được lưu truyền lại, gọi là “Kệ Tỳ Kheo A Thuyết Thị”.
150. When the Buddha was residing at Rãjagrha, a conference was held at Venuvana for
all the disciples on the full moon day of the third month (Thai era) of the year. The meeting was initiated by the simultaneous return of the one thousand two hundred and fifty arhant disciples from their respective dharma-propagating missions. Since they had not contacted each other and yet had arrived on the same day to report theIr accomplishment to the Buddha, it was indeed a most unusual occasion and pleased the Buddha as well as hIs disciples very much.
150. Khi Phật an trú tại thành Vương Xá, vào ngày trăng tròn tháng ba (lịch Thái) trong năm có tổ chức đai hội đệ tử tại tịnh xá Trúc Lâm. Xuất xứ đại hội đó, là do một ngàn hai trầm năm mươi vị đệ tử A La Hán, từ các nơi hoằng pháp trở về tĩnh Xá, đến Phật bạch lại việc hoằng pháp của họ trải qua. Vì không hẹn trước nên về không cùng ngày; đây là cơ hội khó gặp, đức Phật và chúng đệ tử A La Hán rất vui mừng.
151. The Buddha felt that this occasion was a proper time for instruction, so he gathered all his disciples together at Venuvana and instructed them to practice and preach following
the same basic principles. “The essence of this instruction was 1) Do not do any evil,
2) Do practice all the wholesome; 3) Purify your mind from defilements. There are four important things to remember about the occasion of this gathering: these are:
151. Đức Phật nghĩ cơ hội này là thời gian thích hợp để truyền dạy, nên Ngài triệu tập tất cả chúng đệ tử tại tình Xá Trúc Lâm, dạy họ thực hành và hoằng pháp theo một nguyên tắc cơ bản, Ngài giáo đạo ba điểm tỉnh yếu : 1/ Không làm các điểu ác; 2/ Phải làm các việc lành; 3/ Giữ tâm ý trong sạch. Đồng thời trong ngày hôm đó, đức Phật dạy bốn việc quan trọng phải ghi nhớ, đó là :
152. 1) All the attending discIples were arhants; 2) All these arhant disciples were
bhiksus ordained by the Budddha personally; 3) The one thousand two hundred and fifty
arhant disciples địd not make previous appointments to arrive on the same day; and 4)
The Buddha’s instruction given on that day became known as the Pratimoksa Instructions,
To celebrate these four memorable facts or event, Theravada buddhists have celebrated
the “Dharma-Respecting Festival” every year on the full moon day of the third month
ever since that first conference was held.
152. 1/ Tất cả đệ tử tham gia hội nghị đều là A La Hán. 2/ Những vị A La Hán này là
Tỳ Kheo chính Phật độ. 3/ Một ngàn hai trăm năm mươi A La Hán không hẹn trước phải vé
cùng ngày. 4/ Lời Phật day ngày hôm đó là giáo giới Ba la để mộc xoa. Nhân vì có bốn sự kiện kỷ niệm trọng đại, cho nên sau lần hội nghị đó, được lưu truyền đến nay. Hiện tại Phật Cao Nam Truyền vẫn cử hành nghỉ thức “lễ kính Pháp” vào ngày trăng tròn tháng ba hàng năm.
153. When King Suddhodana learned that his crown-prince had attained enlightenment
and become Buddha and that he was staying at Rajagrha, he sent a young official named Kalodayin, one of the playmates of Siddhartha’s youth, to invite him to Kapilavast. He wished he could see the Buddha once more while he was living. To honour his father’s wish, the Buddha promised to visit him, and so, at the proper time, he and his disciples went to Kapilavastu.
153. Khi vua Tịnh Phạn hay tin thái tử đã giác ngộ thành Phật, và dang ở tại thành Vương Xá, vua Tịnh Phạn ra lệnh một thanh niên đại thần tên Ca Lưu Đà Di, là bằng hữu cùng chơi với Tất Đạt thời niên thiếu, đi thỉnh Phật về thành Ca Tỳ La. Ông ước muốn gặp Phật một lần nữa trong khi còn sống. Kính trọng sự mong muốn của Phụ vương, đức Phật hứa về thăm đức vua, và thời gian du hóa thích hợp, đức Phật cùng chúng đệ tử đến thành Ca Tỳ La.
154. One evening the Buddha took his disciples to Kapilavastu. When they arrived there they stayed at Nyagrodha Garden, outside the city, where King Suddhodana had
provided residences for them. The next morning, as he did every day, the Buddha led
his disciples through the streets of the city to beg for food. People watched them
marching along; and someone went to report to the king. King Suddhodana was both
surprised and angered to hear that the prince was begging for food from his own people.
154. Vào một ngày buổi tối, đức Phật dẫn chúng đệ tử đến thành Ca Tỳ La, trú tại vườn Ni Câu Luật ngoài thành. Nơi đây vua Tịnh Phạn định xây tịnh xá cho Phật và chúng Tỳ Kheo. Rạng ngày, đức Phật cùng các Tỳ Kheo qua các nẻo đường trong thành khất thực. Nhân dân thầy Phật khất thực trên đường, có người về bẩm lại nhà vua. Vua Tịnh Phạn vừa ngạc nhiên vừa giận dữ khi nghe thái tử đang xin thức ăn thần dân của mình.
155. King Suddhodana ordered his driver to rush him to the street where the Buddha
was begging. On arriving, he saw the Buddha and his disciples marching along with
their bowls already full of food. They were making their way through a crowd who were paying them reverence, and they were just about to turn toward the palace. But King Suddhodana was angry and disappointed. The prince begging for food in his own country. In his own country the crown-prince was entitled to take anything he wanted without asking for permission at all! So the king, looking at the situation in this way naturally felt quite vexed.
155 .Vua Tịnh Phạn ra lệnh xa giá đưa ông đến con đường đức Phật khất thực. Đến nơi, nhà vua thấy đức Phật và chúng đệ tử nối hàng, với chiếc bát trong tay đầy phẩm vật. Họ đang đi về hướng vương cung, nhân dân bốn bên vây quần tôn kính. Nhưng vua Tịnh Phạn phần nộ và thất vọng vì cảnh tượng thái tử khất thực trong nước của ông. Thay vì trong vương quốc của mình thái tử có quyển lấy bất cứ thứ gì thái tử muốn, không cần hỏi han xin phép, Cho nền, nhà Vua nhìn thấy tình trạng ấy trên đường trong lòng càng phiền não.
156. King Suddhodana went before the Buddha and reproached him in a tone of disappointment and indignation: “My son! ls this the good news that I , your father, am to receive? You have abandoned your father and left the country . You are the son of the king, but has the heir to the throne yet been decided? Oh My son ! Today you have đone a most disgraceful thing to your father and the royal family. On what occasion have your ancestors ever done such a thing. On what occasion have we ever accepted food like beggars ? ”
156. Vua Tịnh Phạn đến trước Phật khiển trách với giọng thất vọng phẩn nộ: “Này con trai của ta ! Có phải con làm cha đến đây với tin tức tốt đẹp này ? Con đã bỏ cha và vương quốc, con là con trai của quốc vương, thừa kế vương vị chưa quyết định ? À ! Con ! Hiện nay con làm điều rất ô nhục, ảnh hưởng cho cha và hoàng tộc. Có khi nào tổ tiên con làm như thế không ? Có lần nào chúng ta đi xin thức ăn như kẻ hành khất không ?
157. The Buddha spoke calmly to his angry, non-comprehending father: “ Father ! This
is done, in reality, in accordance with the customs of my ancestors.” King Suddhodana
answered: “ Everybody knows that your ancestors were kings and that none of them ever
did such shameful things.’ The Buddha continued calmly: “ Father! It is true, but I
am not talking about worldly ancestors.”
157. Trước sự giận dữ và hiểu lầm của phụ vương, đức Phật bình thản trả lời : “Thưa phụ vương : Việc làm này là chân chánh, con y cứ qui cũ tổ tiên mà phụng hành ”. Vua Tịnh Phạn nói : “Mọi người đều biết tổ tiên con là quốc vương, không có người nào lâm điều sỉ nhục này”. Đức Phật vẫn điểm tĩnh thưa : “Thưa phụ vương ! Đúng như vậy, nhưng con không nói tô tiên thể gian”.
158. “Now l am perpetuating the tradition of all the Buddhas of the past. I mean that
I am now the Buddha, and in begging I do what all of my ancestors have done. All
past Buddhas did so, and you must understand that begging for food is done for the
purpose of converting people. What all the Buddhas practice, I also do.” After ending
his speech, the Buddha explained some fundamentals of the Buddha-dharma to King
Suddhodana to wipe out his father’s anger. Then the King took the food bowl from
the Buddha’s hand and asked him and his disciples to accept food in the palace.
158. “Hiện tại, con là người tiếp nối sự truyền thừa của chư Phật quá khứ. Ý con muốn nói rằng bây giờ con là Phật, và con đi xin là việc tất cả tổ tiên con đã làm. Chư Phật quá khứ đều làm như vậy. phụ vương phải hiểu khất thực là để hóa độ nhân dân. Điều chư Phật làm, con cũng làm”. Đức Phật nói xong, liền giảng giáo lý cơ bản cho vua Tịnh Phạn nghe, làm phụ vương hết giận dữ. Sau đó, nhà vua nâng bát cơm trong tay đức Phật, thính Phật và chúng đệ tử về vương cung nhận bữa (cúng dường) thức ăn.
159. In the royal palace, after finishing the very exquisite meal which the king had
offered him, the Buddha began to preach to him, his relatives, the officials and all the
other people there. He explained in detail the supreme truth he had attained and the
method for eliminating all suffering, Everyone in the audience was able to understand,
and they received the teaching with confidence and reverently put it into practice and
became followers of the Buddha forever.
159. Trong vương cung, sau bữa cơm tinh mỹ của vua Tinh Phạn cúng đường, trước phụ vương, quyên thuộc, và thần dân, đức Phật bắt đầu thuyết pháp. Ngài giải thích tinh tường chân lý mình đã giác ngộ, phương pháp diệt trừ tất cả thống khổ. Mọi người trong buổi thính giảng đều hiểu rõ, tín thọ phụng hành, vĩnh viễn làm đệ tử Phật. :
160. Later, at the request of King Suddhodana, the Buddha took two senior disciples
and went to Lady Yasodhara’s living quarters to see her individually, for she was quite
sad at not having been able to hear the Buddha’s sermon. The Buddha very compassionately enumerated the virtuous deeds of her past and then explained the dharma to her. At that time, Prince Rahula was seven years old. He was later ordained by the Buddha and became the first sramanera in the Buddhist teaching.
160. Sau cùng, theo lời vua Tịnh Phạn thỉnh cầu, đức Phật dẫn hai vị đệ tử thượng thủ đến chỗ Da Du Đà Là, gặp riêng phu nhân. Vì phu nhân quá đau buồn, không thể đến nghe Phật thuyết pháp. Đức Phật đại từ đai bị, trước tiên khen ngơi đức hạnh phu nhân trong quá khứ, sau mới thuyết pháp cho phu nhân nghe. Lúc đó, La Hầu La được bảy tuổi. Đức Phật độ La Hầu La xuất gia, thành vị Sa di đầu tiên trong giáo đoàn.
161. Besides Rahula, the Buddha also converted his step brother Nanda and several
princes of the Sakya Clan. They and many his step-brother Nanda and many other young men of Kapilavastu all left home and followed the Buddha as bhiksus. After the Buddha had left Kapilavastu, six more princes rushed to Anupija to request of the Buddha that he accept them as bhiksus. Their names were Bhadrika, Aniruddha, Bhagu, Kimbila, Ananda, and
Devadatta.
161. Ngoài La Hầu La, đức Phật còn độ người em là Nan Đà và một số vương tử dòng tộc Thích Ca. Thanh niên nam tử trong thành Ca Tỳ La theo Phật xuất gia rất nhiều. Khi đức Phật rời thành Ca Tỳ La, còn có sáu vị vương tử đuổi theo đến thôn A Nậu Tỳ Da, cầu xin Xuất gia. Đó là Bat Đề, A Na Luật, Bà Cữu, Kim Tỳ La, A Nan, Đề Bà Đạt Đa.
162. Many years after he left Kapilavastu, the Buddha went back again with his step-
brother Nanda, his cousin Ananda, and Sariputra and Maudgalyayana. This time he went
to visit. his father King Suddhodana, who was seriously ill. Overjoyed at seeing the Buddha again, he showed some improvement, and everybody thought that the King might recover; but the improvement in his health did not last for long. Since King Suddhodana was very old, he could no longer resist any onslaught of illness, and two or three days later his condition became serious once again and finally he passed away. His death caused everybody to grieve very deeply.
162. Sau nhiều năm xa cách thành Ca Tỳ La, đức Phật về lại cùng pháp đệ Nan Đà, đường đệ A Nan, Xã Lợi Phật, và Mục Kiên Liên. Lần này Ngài đến thăm phụ vương Tịnh Phạn. Nhà vua bệnh rất nặng. Quá vui mừng khi gặp lại đức Phật, bệnh tình có thuyên giảm chút ít, mọi người nghĩ đức vua có thể hồi phục, nhưng chỉ trong thời gian ngăn, vì vua Tịnh Phạn đã cao niên không thể kháng cự bệnh tật xâm nhập, hai, ba hôm sau bệnh tình tái phát nghiêm trọng, cuối cùng đức vua băng hà, ai cũng đau buôn trĩu nặng.
163. The Buddha’s aunt, Maha-Prajapati, had nursed and brought up the Buddha as if he were her own son. When her husband, King Suddhodana passed away, she became very sad and began to feel tired of the worldly life. She came to prefer a pure kind of life, liked to follow the Buddha, listen to the Buddha-dharma and wished she could leave home and join his group of monks in the practice of dharma. So she led a group of women who were unwilling to become court ladies, and they followed the Buddha everywhere.
163. Phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Đề di mẫu của Phật, từng nuôi dưỡng Ngài như con mình. Khi phu quân của bà, vua Tịnh Phạn qua đời, bà rất bi thương và bắt đầu cảm thây mệt mỏi với đời sống thế tục. Bà thích đời sống phạm hạnh, ước nguyện xuất gia vào Tăng đoàn, thân cận đức Phật nghe giáo pháp. Bà dẫn một nhóm người mà họ đang miễn cường đời sống cung nữ, theo Phật đi khắp nơi.
164. Lady Maha-Prajapati requested the Buddha’s kind-permission to let her leave home and become a nun so that she could follow him closely and learn and practice according to
his teaching as other bhiksus did. Although she implored him again and again that she and
the other women be accepted as bhiksunis, she was three times refused by Buddha.
At this she became so disappointed and felt so deeply hurt that she and the other women all began to weep.
164. Phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Đề thỉnh cầu Phật từ bi hứa khả nhận người nữ xuất gia, để họ có thể gần gũi Phật, nghe thuyết pháp như chúng Tỳ Kheo. Mặc dầu bà tha thiết cầu xin đôi ba lượt, cho bà và những người nữ làm Tỳ Kheo ni, đến lần thứ ba đức Phật vẫn từ chối. Lần này Bà thất vọng và cảm thấy đớn đau vô hạn. Bà và những người nữ bắt đầu nhỏ lệ.
165. When King Suddhodana’s cremation was ended, the Buddha left Kapilavastu and
began travelling and preaching from place to place. At one point he came to the
country of Vaisali and resided at the Mahavana Monastery. Lady Maha-Prajapati and
her group of women all shaved their heads, put on kiasayas (robes for monks or nuns),
and journeyed on foot toward Vaisali. They could only walk a short distance each day, so
it took them a long time to arrive finally at Mahavana Monastery, where the Buddha
was staying.
165. Khi lễ hỏa tán vua Tịnh Phạn xong, đức Phật rời thành Ca Tỳ Vệ. Ngài đến nước Tỳ Xá Ly, cư trú tại tịnh xá Đại Lâm. Phu nhân Ma Ha Ba Xà Ba Đề và nhóm người nữ ấy đêu xuông tóc, mặc Cả Sa (y cho Tăng hay Ni) hành trình đến nước Tỳ Xá Ly. Mỗi ngày họ đi lộ trình rất ngắn, trải qua thời gian rất lâu mới đến được tịnh xá Đại Lâm, nơi Phật an trú.
166. When they arrived, after walking for a long time, their feet were all swollen, and
their bodies had become thin and weakened by fatigue. Maha-Prajapati stood at the
entrance to the monastery and could not hold back her tears. Ananda had just come
out of the monastery gate and found the lady weeping sorrowfully. He asked her why
she was crying. The lady said: “Venerable Ananda! The Buddha did not allow me
and my women to leave home. I want nothing else. I wish only to leave home and
become a nun, and so I am crying !”
166. Sau khi đến nơi, vì cuộc bộ hành quá dài nên chân họ sưng phồng, thân thể gầy gò mỏi mệt. Phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Đề đứng bên ngoài tịnh xá nước mắt lại tuôn rơi. A Nan vừa ra khỏi cổng tinh xá, thây phu nhân khóc lóc tuyệt vọng. A Nan hỏi tại sao bà khóc. Phu nhân đáp: “Thưa đại đức A Nan ! Đức Phật không cho phép người nữ xuất gia. tôi không muốn bất cứ thứ gì, chỉ ước nguyện Xuất gia làm Tỳ Kheo ni, nên tôi mới khóc ”.
167. Ananda consoled her: “My noble lady! Please wait here for a little while. If this is so, I
shall entreat the Buddha to have compassion and to allow women to practice dharma
as well as the bhiksus.” Promising the lady that he would do all that he could to help her, Ananda then went back into the monastery to see the Buddha. With deep reverence, he requested that the Buddha show his mercy and let women leave home as men were allowed to do. But the Buddha replied: ~ Ananda! No, no! Do not ask me to do this!”
167. A Nan an ủi bà : “Phu nhân tôn quí ! Vui lòng đợi đây chốc lát. Nếu chuyện này như vậy, tôi sẽ đến khẩn cầu Thế Tôn từ bi, hứa khả cho người nữ xuất gia học pháp như chúng Tỳ Kheo”. A Nan hứa với phu nhân sẽ làm tất cả để giúp đỡ bà. A Nan trở lại tịnh xá gặp Phật. Với sự tôn kính cao cả, A Nan thỉnh cầu đức Phật từ bị, cho người nữ xuất gia như người nam. Nhưng đức Phật bảo : “A Nan ! Không thể được ! Không thể được ! Không nên thỉnh cầu Ta hứa khả việc này !”
168. Ananda did not back down but, with courage, persisted in his entreaty for a second
and even a third time; but even so the Buddha refused his request each time. Ananda
thought to himself: “The Buddha does not consent upon my direct request. Maybe he
will consent if I plead in a different way.” So he asked: “Buddha! If women quit worldly affairs and become nuns and strictly practice pure living according to dharma, will they be able to follow the order of the Holy path to attain to the four fruits? Will they be able to attain nirvana?’ The Buddha replied: “ Ananda! If women quit worldly affairs, become nuns and practice according to dharma, they too can during this present lifetime, attain the stages of arhant and nirvana.
168. A Nan không thối tâm, với dũng khí, khăng khăng cầu xin lần thứ hai, lần thứ ba, nhưng mỗi lân như vậy đều bị đức Phật từ chối. A Nan suy nghĩ : “Trực tiếp thỉnh cầu lúc này đức Phật không chấp nhân. Nếu ta dùng phương pháp khác có thể Ngài hứa khả”. Vì vậy A Nan hỏi : “Thưa Thể Tôn ! Nếu người nữ từ bỏ nhà thế tục, xuất gia sống theo giáo pháp, nghiêm khắc hành trì phạm hạnh, họ có thể nương thánh đạo thứ tự chứng tứ quả không ˆ Có thể đạt đến Niết bàn không ?” Phật dạy : “Này A Nan ! Nếu người nữ bỏ nhà thế tục, làm Tỳ Kheo ni, tu học theo giáo pháp; ngay đời sống hiện tại họ có thể chứng A La Hán và đắc Niết Bàn”.
169. Ananda then said: “ ln that case, I beg the Buddha to consider that, lady Maha-
Prajapatt has, in former times, done you the greatest favor; for she is your aunt, as well as your foster-mother, and she breast-fed you from the time your mother passed away as well as teaching you and bringing you up in place of your mother. Buddha, I beg you, for the sake of this lady, kindly allow women to leave home like men so that they can also practice the Buddha-dharma in pursuit of the highest holy fruit that you have expounded to the people of the world.”
169. A Nan nói : “Nếu vậy, con xin Thế Tôn nghĩ lại, phu nhân Ma Ha Ba Xà Ba Đề đối với Thế Tôn, ân đức rất lớn, bà vừa là di mẫu, vừa là dưỡng mẫu của Thế Tôn. Từ khi thánh mẫu qua đời, phu nhân thay thể mẫu thân Thê Tôn bú mốm , nuôi dưỡng, giáo dục Thế Tôn. Thưa Thế Tôn! Cầu xin Thế Tôn vì phu nhân, hứa khả cho người nữ xuất gia như người nam , để họ có thể tu học Phật pháp, cầu chứng thánh quả cao thượng mà Thể Tôn đã khai đạo cho thế nhân”.
170. The Buddha said: “ All right, Ananda! If Lady Maha-Prajapati is willing to observe the “eight ways of showing respect” strictly, I shall allow her to leave home!”
Then he explained the eight forms of showing respect to Ananda, and finally he stood
up and said: “ Ananda! If lady Maha-Prajapati willingly observes these eight forms of
showing respect all her life, she will be a bhiksuni, pure in conduct and complete in
virtue!”
170. Đức Phật bảo : “Được rồi, A Nan ! Nếu phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Để hoan hỷ phụng hành nghiêm khắc “Bát kính pháp", Ta sẽ cho phép bà ấy xuất gia !” Thế Tôn giải thích “Bát kính pháp” cho A Nan, và cuối cùng Ngài đứng dậy nói : “A Nan ! Nếu phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Đề sẵn sàng phụng hành “Bát kinh pháp" trọn đời thì bà sẽ trở thành Tỳ Kheo ni thanh tịnh viên mãn !”
171. Having obtained the Buddha's permission, Ananda went out to tell Lady Maha-
Prajapati what the Buddha had said, The lady was very happy , and she said to Ananda:
“Venerable Ananda! Young girls love to dress up; they shampoo and bathe themselves,
and then, with both hands, raise beautiful, fragrant flower garlands to place on their
heads, carefully adjusting and fixing this decoration. Likewise, I shall observe the eight
commandments as if they were a garland of flowers on a young girl’s head and make
sure that this garland does not fall from my head throughout my life.
171. Được Phật chuẩn hứa, A Nan đi ra nói lại phu nhân Ma Ha Bà Xã Ba Đề điều Phật dạy. Phu nhân rất vui mừng, bà nói với A Nan : “Tôn giả A Nan ! Tôi thọ trì phụng hành Bát kính pháp, một đời quan tâm giữ gìn, không để đọa lạc rơi rớt. Ví như những cô thiệu nữ yêu thích trang sức, sau khi gội đầu tắm rửa, hai tay nâng tràng hoa mỹ lệ, ngào ngạt, đội lên đầu, cẩn thận giữ gìn giống như vậy”.
172. Ananda returned to see thẹ Buddha once again, bowed and then said: “Buddha!
Lady Mahä-Prajäpati is willing to observe strictly the eight ways of showing respect that you have mentioned, for shẹ has now realized her desire of being able to become a bhiksuni!” The Buddha said “ Ananda, with women in the order the correct doctrine of dharma will prevail for a shorter period than with men: for if a tribe has more women than men, how can they ward off ferocious bandits and resist outside oppression ? With women as nuns, the Buddha Dharma cannot prevail for very long.” According to the Buddha’s prediction, iƒ women joined the sangha, starting with Maha-Prajäpati as the first bhiksuni the time of prevalence of the dharma would be shortened by five hundred years.
172. A Nan trở lại gặp Phật một lần nữa, đảnh lễ và bạch : “Thưa Thế Tôn ! Phu nhân Ma Ha Bà Xà Ba Đề sẵn sàng phụng hành nghiêm khắc Bát kính pháp theo lời Thế Tôn dạy, nguyện vọng cuối cùng của di mẫu được làm Tỳ Kheo ni !” Phật bảo : “ A Nan ! Nếu có người nữ xuất gia thì chánh pháp trụ thể không lâu. Ví như một dòng tộc có nhiều người nữ hơn người nam, thì làm sao có thể chống cự giặc cướp và bị người bức bách ? Người nữ xuất gia, Phật pháp trụ thế không trường cửu”. (Theo đức Phật dự đoán, có người nữ gia nhập Tăng đoàn, bắt đầu ma Ha Bà Xà Ba Để là Tỳ Kheo ni đầu tiên thọ mạng Phật pháp giảm bớt năm trăm năm).
173. Of all the disciples of theBuddha, Ananda, his cousin, revered the Buddha most.
He was, therefore selected to be the Buddhas close attendant. Another of Buddha's
cousins had also left home and similarly become a monk when the Buddha was fifty five
years old. But this cousin actions were all contrary to Ananda’s . Instead of obeying
and serving the Buddha, he competed with him on every occasion, was very envious of him, and tried every trick, with the help of evil people among his relatives and friends,
to disrupt the sangha. This cousin’s name was Devadatta.
173. Trong chúng đệ tử, A Nan là người tôn kính đức Phật nhất, do đó A Nan được chọn làm thị giả thân cận Phật. Lúc Phật năm mươi lăm tuổi, có người em họ cùng A Nan xuất gia, nhưng người em họ này hành động trái ngược với À Nan. Thay vì vâng lời, hầu cận đức Phật, ông lại phản đối đức Phật, đố ky háo thắng, lại liên kết anh em trong thân thích và những người xấu, phá hoại tăng đoàn. Người này là Đề Bà Đạt Đa.
174. Devadatta was a haughty man. He was especially dissatisfied because Sariputra
and Maudgalyayana, both not of the Šãkya Clan, had been chosen to be the Buddha’s
chief disciples and were very much honored by all. So he left the sangha and wem
alone to Rajagrha in order to contact Ajãtasatru, the crown-prince of King Bimbisana, at Rãjagrha, he spoke in a manner that Prince AJãtasatru admired and gained his respect. So the prince built a splendid monastery near Rajagrha, which was to be used solely as Devadatta’s residence, and promised to support him forever.
174. Đề Bà Đạt Đa là người kiêu ngạo. Đặc biệt ông ta bất mãn hai vị tôn giả Xá Lợi Phất và Muc Kiền Liên, không phải xuất thân từ vương tộc Thích Ca, mà được chọn là đệ tử thượng thủ của Phật. Cho nên Đề Bà Đạt Đa ly khai tăng đoàn, một mình đến thành Vương Xắ, cấu kết với thái tử A Xà Thế con vua Tân Bà Sa La. Khi đến thành Vương Xá, ông ta nói những chuyện hợp tình thái tử A Xà Thế, khiến thái tử rất sùng bái. Vì vậy thái tử kiến tạo một ngôi Phật tự lộng lẫy, cúng dường một mình Đề Bà Đạt Đa, và hứa hộ trì ông ta vĩnh viễn.
175. Many years later, the Buddha went to Rajagrha again. Devadatta visited him and
requested his permission to establish a new Sangha with himself as leader. The Buddha
turned down his request, explaining that anything that divides a sangha would not result
in good consequences. But Devadatta persisted in carrying out his own plan regardless
of the Buddha’s warning, and his plan had the complete support of Prince Ajatasatru.
However, king Bimbisara, the prince’s father, remained a firm supporter of the Buddha
and flatly refused to co-operate in establishing the new sangha.
175. Sau nhiều năm, đức Phật trở lại thành Vương Xá. Đề Bà Đạt Đa đến thăm Phật, yêu cầu Phật cho phép thành lập Tăng đoàn mới, do ông ta lãnh đạo. đức Phật cự tuyệt lời yêu cầu đó, Ngài giải thích : Việc phân chia Tăng đoàn sẽ mang lại kết quả không tốt. Nhưng Đề Bà Đạt Đa bảo thủ ý kiến của mình, bất chấp lời dạy của đức Phật, quyết định thành lập tầng đoàn mới, Ý tưởng của ông ta hoàn toàn giúp đỡ thái tử A Xà Thế. Tuy nhiên vua Tân Bả Sa La, thân phụ thái tử khướt từ hợp tác thiết lập Tăng đoàn mới, cương quyết ủng hộ đức Phật.
176. Using devious means, Devadatta enticed Prince Ajatasatru so that the latter trusted
him completely and did everything according to his intention. When Devadatta was
satisfied that he had firm control over the prince’s will, he suggested to Prince Ajatasatru
that he should banish his father and become King of Magadha himself; for then he could do whatever he liked, such as helping Devadatta establish the new sangha, without any hindrance. Prince Ajatasatru followed his suggestion. He put his father in prison, gave him no food, and, finally, starved him to death. This incident occurred in the thirty-seventh year after the Buddha attained the state of perfect enlightenment.
176. Đề Bà Đạt Đa dùng nhiều phương pháp mê hoặc thái tử A Xà Thế, khiến thái tử hoàn toàn tin cậy và mọi việc đểu theo mục đích của ông ta. Khi Đề Bà Đạt Đa đã thỏa mẫn mình làm chủ tư tưởng thái tử, liền đề nghị thái tử trục xuất phụ thân, lên làm vua nước Ma Kiệt Đà, đến khi đó ông ta có thể làm bất cứ việc gì ông thích, như giúp Đề Bà Đạt Đa thành lập lãng đoàn mới, không còn ai ngăn cản. Thái tử A Xà Thế theo lời Đề Bà Đạt Đa, mang lệnh bất vua cha nhốt vào lao, không cho ăn, và cuối cùng chết đói. Sư kiện này xảy ra sau đức Phật thành Chánh giác được ba mươi bảy năm.
177. Now Devadata had enough power to make his move for the new king was his
friend and supporter, willing to do. with all his effort, whatever Devadatta proposed to him. So Devadatta asked the Prince to recruit a group of skillful archers and hire them at high pay to kill the Buddha. But when they came upon the Buddha’s residence and notice the peace, kindness, solemnity and reverence in the Buddha’s manner, they were very much impressed and immediately realized that they should not harm the Buddha. So they went all together to the Buddha and confessed to him that they felt guilty at being hired to perform such an evil act. The Buddha pardoned them and consoled them gently, and they, in turn, all vowed to follow the Buddha as his disciples.
177. Giờ đây, Đề Bà Đạt Đa đầy đủ quyền lực để điểu khiến, vì tân quốc vương vừa là bạn vừa là người hộ pháp cho ông ta, sẵn sàng làm bất cứ cái gì nếu Đề Bà Đạt Đa kiến nghị. Để Bà Đạt Đa thỉnh cầu thái tử A Xà Thế, tuyển chon một nhóm xạ thủ cung tên , thuê họ với giá rất cao để giết đức Phật. Nhưng khi họ đến chỗ Phật cư trú, thấy dáng vẻ đức Phật bình tĩnh, hòa ái, trang nghiêm, và khả kính, lại kinh dị pháp tướng vĩ đại của Phật, liên nhận thức là không nên giết Phật. Vì vậy họ cùng nhau đến bái kiến Phật, nhận tội là được thuê làm việc sát hại Phật : Đức Phật lượng thứ và từ bi an ủi họ. Họ đồng tuyên thệ làm đệ tứ Phật.
178. When all plots to kill the Buddha by using other people failed, Devadattadecided
to take matters into his own hands and do it himself. He waited on the side of
Grdhrakita Mountain above a road near the Buddha’s residence, which the Buddha often
used to go on. One evening, just as the Buddha was walking by, Devadatta, hiding
above, pushed a huge stone down the hillside, intending to kill the Buddha. But the
stone, which was aimed at the Buddha’s head, suddenly broke into many small pieces:
only one sharp fragment hit the Buddha’s foot, causing some bleeding but no serious
damage. The Buddha returned to the monastery and received treatment from the famous
physician Jivaka.
178. Khi âm mưu lợi dụng người khác giết Phật bị thất bại, Để Bà Đạt Đa quyết định tự mình hạ độc thủ. Ông ta đợi bên đỉnh núi Kỳ Xà Quật gần đoạn đường đức Phật cư ngụ, nơi ấy đức Phật thường đi qua. Một buổi tối, vừa lúc đức Phật đi qua, Đề Bà Đạt Đa ẩn ở trên, đẩy hòn đá lớn bên sườn núi. cố ý giết Phật. Nhưng lúc hòn đá rơi xuống đầu đức Phật, bồng nhiên vỡ vụn nhiều miếng, chỉ một mãnh nhọn trúng chân Phật, rịn vài giọt máu Không nguy hiểm cho lắm. Đức Phật trổ về tịnh xá nhờ danh y Kỳ Bà chữa trị.
179. Again his deadly plot had failed, but Devadatta still continued eagerly to do harm to the Buddha. This time his plan was to set loose the wild elephant Nalagiri, in order to kill the Buddha on the road, the Buddha took when he went begging for food at Rajagrha. However when the wild elephant approached the Buddha, it failed to act as Devadatta had expected, but, on the contrary, became calm, for it was tamed by the Buddha’s enormous compassion. Thereafter, Devadatta could do nothing but cease planning to murder the Buddha, yet he still intended to disrupt the sangha.
179. Kế hoạch độc ác lần thứ hai thất bại, Đề Bà Đạt Đa vẫn tiếp tục nỗ lực sát hại Phật. Lân này kế hoạch của ông ta là thả voi Na La Kỳ Lê điên cuồng để giết Phật trên đường Ngài đền thành Vương Xá khất thực. Nhưng lúc con voi hoang dã đền gần Phật, nó không làm như Đề Bà Đạt Đa tưởng, ngược lại trở nên an tĩnh thuần thục vì nó bị đức Phật dùng lòng đại bí nhiếp phục. Do đó, Đề Bà Đạt Đa bỏ chuyện sát hại Phật, nhưng còn ý tưởng phân chia Tăng đoàn.
180. In order to give the bhiksus the impression that what he practiced was even stricter than what the Buddha taught, Devadatta, once again went to see the Buddha, acting as if
he had never even tried to disrupt the sañgha. He requested the Buddha to enforce a
more stringent code of behaviour, as other monastic sects dịd, such as not allowing bhiksus
to live in covered houses, but only in the open, under trees In the forest He also asked the Buddha to prevent bhiksus from eating any kind of meat, and he suggested to the Buddha that anyone who failed to observe this rule should be ousted from the sangha.
180. Để cho các Tỳ Kheo biết rằng mình là người thực hành nghiêm khắc hơn lời Phật dạy, Đề Bà Đạt Đa đến gặp Phật một lần nữa giống như mình chưa bao giờ phá hoại Tăng đoàn. Ông ta thỉnh cầu Phật nên nghiêm khắc giới luật như những người xuất gia tông phái khác, chăng hạn: không cho phép Tỳ Kheo sống trong nhà chỉ sống dưới gốc cây, trong rừng hoặc chỗ trồng trải. Ông ta cũng đề nghị Phật cấm các Tỳ Kheo ăn bất cứ loại thịt gì, nếu có Tỳ Kheo nào không nghiêm khắc thực hành theo thì trục xuất khỏi Tăng đoàn.
181. The Buddha openly refused Devadatta's request, saying: “lf some bhiksus prefer to live in the open under trees, they are free to do so; but if anyone does not like to do so, he may choose to live in whatever kind of accommodation his patron provides”.
Regarding Devadatta's other suggestion for tightening up of the rules, the Buddha ruled in a similar manner: “If anyone wishes to eat only the food he has begged, or to wear clothes
made only of cloth strips picked up in the woods or from garbage piles, or to eat only vegetables and no meat, he is free to do so; but if someone does not wish to do so, he does not have to.” Finally, Buddha warned Devadatta: “Do not attempt to do anything to disrupt the sangha, for you wIll reap the evil fruits of such an attempt.”
181. Đức Phật công khai từ chối lời thỉnh cầu của Đề Bà Đạt Đa, Ngài nói:” Nếu Tỳ Kheo nào ý nguyện sống dưới gốc cây, hay chỗ trồng thì tự do sông, còn vị nào không thích thì cư trú nơi có cúng dường “ Những lời đề nghị của Đề Đà Đạt Đa liên quan tới nghiêm khất giới luật, đức Phật cũng nói ra nguyên nhân tương tự : “Nếu Tỳ Kheo nào ý nguyện chỉ dùng thức ăn khất thực hay mặc ca sa lượm vải từ đống đồ phế bỏ, trong rừng, hoặc ăn chay không dùng thịt đều có thể làm theo ý mình, nhưng nếu vị nào không muốn làm như thể, thì không nhất định phải thực hành”.
Sau đó đức Phât khiển trách Để Bà Đạt Đa : “Thầy không được làm bất cứ chuyện gì để phan chia Tăng đoàn, còn không chính thầy thọ lãnh ác quả như việc làm”.
182. Devadatta, however, paid no attention to the Buddha's warning and took his leave
feeling very spiteful. Soon he led away a group of bhiksus who trusted him, formed a new
sangha in the country with himself as their leader, and strictly observed his new code of living. Being aware of all this, the Buddha sent Sariputra to advise this group of bhiksus to get themselves out of this unfortunate situation. Sariputra arrived just as just as Devadatta was taking his nap. He then related honestly what the Buddha’s opinion was regarding the formation of the new sangha and also pointed out to them many facts about Devadatta’s character and actions. This new information and insight changed the minds of all the bhiksus, and they all returned to the Buddha with Sariputra.
182. Đề Bà Đạt Đa không để ý lời Phật khiến trách, rất phần nộ, bỏ đi. Hướng dẫn một nhóm Tỳ Kheo tín ngưỡng ông ta vào cư trú trong làng, nghiêm khắc phụng hành giới luật mới, kiến lập tân Tăng đoàn do ông ta lãnh đạo. Biết tất cả chuyện này, đức Phật bảo Xá Lợi Phất đến khuyên nhóm Tỳ Kheo này, giúp họ thoát ly tình cảnh không hay này. Xá Lợi Phất đến đó, lúc Đề Bà Đạt Đa đang ngủ trưa, Xá Lợi Phất trung thực thuật lại ý kiến của Phật liên quan đến sự kiện tân Tăng đoàn, và chỉ cho họ nhiều sự thật về cá tính và hành động của Đề Bà Đạt Đa. Cuối cùng nhóm Tỳ Kheo đó đồng hồi tâm chuyển ý, theo Xá Lợi Phất về bái kiến đức Phật.
183. When Devadatta woke up from his afternoon nap, he became aware that it was
everywhere unusually still. He came out to investigate and there was not a single bhiksu
remaining. After a while others told him that Sariputra had come and talked to the
bhiksus and took them back to the Buddha. Devadatta was extremely furious, but since
he could not walk for a long way because of his body was weak, he ordered his servants
to prepare the sedan-chair and to carry him to see the Buddha so that he could find out
what the Buddha’s purpose was in drawing back to himself all the bhiksus.
183. Khi Đề Bà Đạt Đa tỉnh giấc ngủ trưa, thấy xung quanh vắng lặng lạ thường, đi ra ngoài
xem chuyện gì, thì ra một vị Tỳ Kheo cũng không còn. Sau một lát có người đến báo cho ông ta biết, Xá Lợi Phất đến nói chuyện với các Tỳ Kheo và dẫn họ trở về gặp Phật. Đề Bà Đạt Đa vô cùng tức giận, nhưng vì thể lực yếu đuối không thể đi bộ đường xa nên ra lệnh người phục vụ chuẩn bị kiệu, khiêng ông ta đến chỗ Phật, vì muốn biết đức Phật dẫn các Tỳ Kheo của ông ta trở về, với mục đích gì.
184. When the bhiksus learned that Devadatta was approaching in a rage, they offered
their opinion requesting the Buddha that he should hide himself, for they feared that an
irritated Devadatta might become dangerous when he saw the Buddha. But the Buddha
was not in the least afraid. He said to Sariputra: “Devadatta cannot do any harm to
the Buddha.” Later on, people found that what the Buddha had said was entirely true,
for the bhiksus were soon informed that Devadatta had died unexpectedly when the
chair-bearers paused on the road for a short rest. From that time until the Buddha’s
nirvana, the sangha was never disrupted again.
184. Các Tỳ Kheo biệt Để Bà Đạt Đa đang đi đến trong cơn thịnh nộ, họ dâng ý kiến, thỉnh cầu Phật nên lẫn tránh, vì họ sợ trong lúc bực tức Đề Bà Đạt Đa gây nguy hiểm khi ông ta gặp Phật, Nhưng đức Phật không một chút lo sợ. Ngài bảo Xá Lợi Phất : “Đề Bà Đạt Đa không thể làm gì gây tôn hại Thế Tôn Ihể lôn”. Sau này mọi người mới biết lời nói của Phật hoàn toàn sư thật, vì các Tỳ Kheo sớm hay tin, Đề Bà Đạt Đa đã chết bất ngờ lúc những người khiêng kiệu nghỉ ngơi giây lát trên đường đi, Từ đó về sau, cho đến lúc đức Phật Niết Bàn, Tăng đoàn không bao giờ bị phân chia nữa.
185. The Buddha taught and converted beings for altogether forty-five years. He
travelled to and from the neighboring kingdoms in India, both large and small, always
on foot, never using any vehicle. During the rainy seasons, he stayed at monasteries
offered to him by various patrons. The places the Buddha stayed at most often were
Venuvana, near Rajagrha, offered to him by King Bimbisara, and Jetavana, near Sravasti,
donated by Anathapindika. During all these years, the Buddha worked diligently every day to teach and to propagate the dharma.
185. Đức Phật giáo hóa chúng sinh tất cá bôn mươi lăm năm. Ngài du hoá khắp các nước lân bang lớn nhỏ trong Ấn độ đểu đi bộ, không bao giờ dùng xe cộ. Trong mùa mưa, Ngài an cư tại tịnh xá có thí chủ cúng dường. Nơi Phật thường an cử là tình xá Trúc Lâm gần thành Vương Xá của vua Tần Bà Sa La cúng dường, và tịnh xá Kỳ Viên gần thành Xá Vệ, do trưởng lão Cấp Cô Độc cúng dường.
Suốt những năm này, mỗi ngây đức Phật chỉ việc giảng dạy và tuyên dương chánh pháp.
186. The Buddha usually got up before dawn, took a bath, and then went into samadhi
to examine people’s natures and characters. When he found that someone was suitable
and ready to accept his teaching, he would go to that person’s place and convert him
that very day. After daybreak, the Buddha put on his robe, took his bowl, and went
for alms from people in the neighborhood. He sometimes went alone and sometimes
with bhiksus in neat files, everyone with bowl in hand; and in a peaceful and gracious
manner they passed by one house after another, accepting food from all patrons.
186. Đức Phật thường dậy trước bình minh, tắm rửa, sau đó nhập định quan sát căn tánh chúng sinh. Khi tìm được người có căn tánh thích hợp để Ngài giáo hóa thì ngày hôm ấy đến độ người đó. Rang ngày, đức Phật đắp y, ôm bát, đến nhà dân lân cận khất thực. Thỉnh thoảng Ngài đi một mình, có lúc cùng chúng Tỳ Kheo thành hàng chỉnh tề, tay ôm bát, thái độ trầm tĩnh an lạc, họ tuần tự đi từ nhà này qua nhà khác, tiếp nhận vật thực thí chủ cúng dường.
187. Sometimes there were people who respectfully invited the Buddha to their homes to
accept offerings. The Buddha usually accepted the invitation if there only was a proper reason. At the patron's home, the Buddha would sit on a prepared mat, and the patron would take the Buddha’s bowl and fill it with the best food and offer it to him. After eating the food and washing his hands, the Buddha expounded dharma to the people who were there, causing them io understand that after doing good or bad things, they would correspondingly gain either happiness or misery, in either this or in a future life. He also advised and instructed them to practice diligently the Buddha-dharma. There after the Buddha returned to the monastery.
187. Thỉnh thoảng có một vài thí chủ cung thính đức Phật đến nhà họ cúng dường. Đức Phật luôn nhận lời mời nếu nhân duyên thích hợp. Khi đến nhà thí chủ, Ngài ngồi trên miếng đệm (tọa cụ), thí chủ tiếp bát của Phật, cho thức ăn ngon, nhiên hậu cúng dường Phật. Đức Phật thọ thực xong, rửa tay và giảng pháp cho mọi người ở đó nghe, giúp họ hiểu được việc thiện việc ác, đời này, hay đời sau sẽ lãnh thọ quả bất đồng : hạnh phúc hay khổ đau. Ngài giáo đạo mọi người nên tinh tần phụng hành Phật pháp, rồi Ngài mới trở về tịnh xá.
188. In the monastery, the Buddha used to sit quietly in the rest hall or under a tree
in the surroundings waiting until all the bhiksus had returned from their alms round
and had finished eating and went then for a while into his room to rest. When all the
bhiksus had assembled in the discussion hall, the Buddha would give a sermon that
befitted the particular occasion. Or he would encourage the bhiksus during their discussions
to learn and practice diligently the Buddha-dharma so that they might achieve the
final goal of attaining nirvana in this present life.
188. Trong tịnh xá, đức Phật thường tĩnh tọa nghỉ ngơi tại giảng đường, hay ngồi dưới gốc cây mọc gần quanh, đợi các Tỳ Kheo khất thực trở về, họ thọ thực xong, trong lúc đó Ngài về phòng nghỉ ngơi. Khi các Tỳ Kheo tập hợp thảo luận tại giảng đường, đức Phật sẽ đến thuyết một bài pháp thoại thích ứng cơ duyên, hoặc Ngài khích lệ các Tỳ Kheo tinh tấn tu học Phật pháp, để đạt mục đích tối hậu là chứng đắc Niết Bàn ngay đời hiện tại.
189. When the Buddha had finished expounding the dharma, some bhiksus often requested
The Buddha to outline the main objectives of dharma so that they could understand and recite in a way that befitted their particular natures and capacities. The Buddha
would then consider nature and the degree of advancement of the individual and give an easy intelligible or a very deep verse that was most suitable for that particular person. There after the bhiksus dispersed, each bhiksu would find a quiet place in the forest or under a tree or in a deserted dwelling, where he would sit down to meditate and recite the verse that the Buddha had given to him. The Buddha would also return to his own living quarters.
189. Khi Phật thuyết pháp xong, một vài Tỳ Kheo thường thỉnh cầu Ngài tóm lược yếu chỉ bài pháp, để thích hợp căn tánh của họ mà tụng niệm. Đức Phật quán chiếu căn tánh, trình độ tiến bộ từng cá nhân, rồi Ngài nói kệ tụng thâm áo hay dễ hiểu hầu thích hợp cho mọi người lĩnh hội, các Tỳ Kheo mỗi vị tìm nơi yên lặng trong khu rừng, dưới gốc cây hay chỗ nhà trống ở đó họ thiên định hay tụng kệ mà đức Phật đã giảng. Đức Phật cũng trở về tinh thất của mình.
190. : In summertime, if the Buddha stayed at certain places, the people in the neighhood
would come to visit him in the evening. Some came with offerings; some came to listen to his preaching. By various means and using skillful and marvellous language, the Buddha always made everyone understand what he said, Everybody - whether rich, poor, learned or ignorant felt that the Buddha had expounded the dharma for him. Thus, after the sermon, everybody was happy and satisfied and showed before the Buddha that he had confidence in the Buddha-dharma and would put it strictly and reverently into practice throughout his lifetime.
190. Vào mùa hạ, nếu đức Phật an cư nơi nào thì nhân dân lân cận vùng ấy, buổi tối họ đến lễ bái Ngài. Có người mang đồ vật đến cúng dường, có người đến nghe pháp. Đức Phật dùng nhiều phương pháp và ngôn ngữ xảo diệu, giúp người nghe dễ hiểu, bất luận người nghèo, người giàu, người trí thức hay vô trí thức, mỗi người đều cảm nhân như đức Phật thuyết pháp cho chính họ. Do đó, sau bài thuyết pháp, ai ai cũng hoan hỷ mãn nguyện, trước Phật họ biểu lộ lòng tin ngưỡng pháp Phật và một đời tình nghiêm tôn kính phụng hành.
191. After the people had left, the Buddha returned to the monastery to bathe, but if
There was a suitable river or pond in the vicinity, he might take a bath there in the
evening. After his bath, the Buddha would enter into samadhi to rest for some time and
then continue to receive bhiksus coming from other places. The Buddha would inquire
about how they were, teach and instruct them and explain to them the Buddha-dharma
which was difficult to understand, bringing them to understand it and leave afterwards
full of joy.
191. Sau khi mọi người ra về, đức Phật trở lại tịnh xá tắm rửa, nhưng nếu có sông hay hồ thích hợp trong vùng lân cận, thì Ngài tắm ở đó vào buổi tối. Tắm xong, đức Phật nhập định nghỉ ngơi khoảng thời gian, rồi tiếp tục gặp các Tỳ Kheo từ nơi khác đến. Đức Phật vấn an họ, giáo đạo và giải thích Phật pháp khó hiểu, giúp họ lãnh hội, nhiên hậu họ hoan hỷ tạ từ ra đi.
192. Being tired after sitting all day, the Buddha took his “promenade” at dusk time.
He walked back and forth in one place within the monastery to get rid of his fatigue
and to regain his freshness. Every evening, after his promenade, the Buddha would talk
again with the bhiksus. Late at night important persons, such as kings might come to
visit the Buddha and inquire about certain problems; and the Buddha used to answer
their questions and they took leave afterwards full of joy.
192. Ngồi cả ngày mỏi mệt, hoàng hôn đến đức Phật đi tới đi lui tại tịnh xá, gọi là “Kinh hành” để trừ mỏi mệt hồi phục sự sảng khoái. Mỗi chiều, sau khi đi kinh hành, đức Phật cùng các Tỳ Kheo đàm đạo một lần nữa. Về đêm, có những người (khách) quan trọng như các vị quốc vương đến thăm đức Phật và hỏi một vài vấn đề. Đức Phật vì họ giải đáp, sau đó họ vui vẻ lui gót.
193. After that it was time to go to sleep. The Buddha slept with his right side down,
his two legs slightly bent, the left one on the right one; his left hand was placed on
his left thigh, and his right hand was bent back placed under his right cheek. The
Buddha went quietly to sleep at the proper time and awakened before dawn. Then he
entered into samadhi to explore the natures of his prospective audiences for the day and
continued after daybreak to expound the dharma
193. Đúng giờ chỉ tịnh, đức Phật ngủ tư thế nghiêng hông bên phải, hai chân cong một chút, chân trái chồng lên chân phải, tay trái đặt trên đùi phải và tay phải cong lại đặt dưới má phải. Đức Phật đi vào giấc ngủ yên tĩnh đúng giờ và thức dậy đúng mặt trời mọc. Sau đó Ngài nhập định quan sắt căn tánh khả năng người nghe pháp, để ngày mai tiếp tục thuyết pháp.
194. The Buddha had been teaching and converting people for forty-five years, yet he
always worked very hard, never slackening, in his dharma-propagating work. When he
was not journeying on the road, he spent his time not only expounding the dharma,
but also, because of his vast knowledge and lofty and deep wisdom, solving problems
for those people whom he encountered and directing them to their realization of the
true meaning of life. He always showed his willingness to help when someone approached
him with a problem or question, whether he was a farmer, a gardener, a blacksmith, or
a cartmaker.
194. Đức Phật giáo hóa chúng sinh đã được bốn mươi lăm năm mà công việc giống như một, ngày ngày Ngài vần công việc hoăng pháp, trừ phi đang trên đường du hành. Ngài tận dụng thời gian, Không những thuyết pháp mà còn đem tri thức quảng bác và trí tuệ cao thâm, vì chúng sinh giải đáp vấn đề, chỉ bày ý nghĩa cuộc sống. Khi gặp ai thưa hỏi, đức Phật luôn hoan hỷ trả lời, bất luận hạng người nào, người nông dân, người làm vườn, thợ rèn, hay người làm xe bò.
195. The Buddha was never reluctant to answer difficult questions or explain complicated
problems, nor had he ever been irked by any inquirer or unable to answer a question.
The Buddha always expounded the dharma in a way most suitable to the nature of the
people, whether they came to learn out of sincerity or whether they were there only to
heckle. Those who came to inquire about the more profound aspects of dharma were
cordially welcomed and offered perfect and complete explanations, And those who came
to challenge or test the Buddha were always defeated by his wisdom, and would finally
express their desire to be the Buddha’s loyal disciples for the rest of their lives.
195. Có người nào đến hỏi, đức Phật luôn luôn vui vẻ và không bao giờ bực bội khi trả lời, giải thích những vấn đề khó hiểu và phức tạp, cũng không có vấn để gì mà đức Phật không thể giải đáp. Đức Phật thường thuyết pháp hầu như thích hợp căn tánh người nghe, bất luận họ đến hỏi để hiểu biết hay cố ý vấn nạn. Những người đến hỏi về thâm áo giáo pháp thì Ngài chảo hỏi thân thiện và giải thích mỹ mãn. Có những người đến thách đố hay thử nghiệm luôn luôn thất bại dưới trí tuệ của Phật, mà còn biểu hiện một đời làm người đệ tử thuần thành của Phật.
196. In the forty-fifth years of his travelling and preaching career, the Buddha had
reached his eightieth year. He realized that his travelling around was about to end, for
he felt his physical strength was declining even though his mind was as strong as ever.
Knowing that he could not remain in the world much longer, the Buddha decided to
journey north to the foothills of the Himalayas, the region most familiar to him in his
younger days. His intention was to enter Nirvana in that place, so he left Rajagrha
with Ananda and a group of bhiksus.
196. Du hóa thuyết pháp đến năm thứ bốn mươi lăm, đức Phật được tám mươi tuổi. Ngài nghĩ thời gian du hóa phải nên kết thúc, vì thân thể mình ngày một yếu dần, tuy nhiên tâm trí vẫn kiên cường như hồi nào. Đức Phật cảm thấy sinh mạng không thể tiếp tục trụ thế lâu hơn, Ngài quyết định đến phía Bắc dưới rặng núi Hy Mã Lạp Nhã, nơi mà thuở thiểu thời Ngài rất thông thạo. Đức Phật muốn đến đó nhập Niết Bàn, nên Ngài cùng A Nan và chúng Tỳ Kheo rời thành Vương Xá.
197. On the way north, the Buddha went through the kingdom of Patali and then
turned northward passing Vaisali. The Buddha had stayed in Vaisali before, where he
received the offering of Amravana Garden from the dissolute girl Amrapali, who had
competed with the princes of the country in making offerings to the Buddha, When
the Buddha arrived at Bamboo Grove Village, he ordered his bhiksus to take up residence
for the rainy season anywhere they liked, but both the Buddha and Ananda decided to
remain for the rainy season there in the village.
197. Trên đường, đức Phật đi qua nước Ba Tra Li, sau đó trở lại hướng Bắc ngang thành Tỳ Xá Ly, Đức Phật trú lại Tỳ Xá Ly trước, nơi đây dâm nữ Am Ma La cúng dường cho ngài khu Am Ma La, thành lập tịnh xá. Cô ta đã từng thi thố với nhóm thái tử trong nước cúng dường Đức Phật. Khi đến thôn Rừng Trúc, Ngài bảo các Tỳ Kheo tuỳ chỗ mình thích, chia nhau an cư trong mùa mưa ; đức Phật và thị giả A Nan quyết định an cư tại thôn Rừng Trúc.
198. During his stay for the rainy season at Bamboo Grove Village, the Buddha became
seriously ill, but later on he gradually recovered and his pain completely disappeared.
One day at noon, Ananda made up the cushion for the Buddha so that he could sit in
the shade of the monastery. -Ananda said: “Buddha! I am so happy to see that you
have recovered your normal health. I was very sad before to see you so seriously ill,
But I thought that you would not go into Nirvana at that time but would continue
to instruct us bhiksus further and long enough so that the bhiksus could become the foundation in putting into practice what was taught by the Buddha after your Nirvana.
198. Sau mùa an cư (vào mùa mưa) tại thôn Rừng Trúc, đức Phật phát bệnh nặng, nhưng dần dần thuyên giảm và cơn đau hết hẳn. Một ngày buổi trưa, A Nan trải miếng đệm (tọa cụ) cho Phật để Ngài có thể ngôi chỗ mát trong tịnh xá. A Nan thưa : “Bạch Thế Tôn ! Con rất vui khi thấy sức khỏe Thế Tôn hồi phục bình thường. Lúc trước thấy Thế Tôn bệnh nặng con rất buồn, nhưng lúc đó con nghĩ Thế Tôn chưa quyết định Niết Bàn, sẽ tiếp tục giáo giới Tỳ Kheo chúng con. Sau khi Thế Tôn Niết Bàn, chúng Tỳ Kheo vâng theo lời dạy làm nền tảng y giáo phụng hành”.
199. The Buddha said: “Ananda! What can the bhiksus still expect from me?” I have
told everything there is to know about dharma; there is nothing else left. By this time,
the bhiksus should know the way to practice, to verify their practice and to attain
nirvana ; I do not keep any secret. With all my heart I wish the very best for all the
bhiksus and have high expectations and hopes for them. I have told them everything
they should know up to the time of their final deliverance from suffering. Ananda! I am an old man now; my strength is ebbing; my time is close to its end; I am eighty already! Therefore, you should depend on yourselves, for oneself is the place to abide in . Do not depend on others. Dharma is what you should rely on, for dharma is the root of mind, and nothing else is.” Finally the Buddha repeated: “Ananda! Any bhiksu who is determined to practice is to be considered the most progressive one in the sangha!”
199. Đức Phật bảo : “Này A Nan ! Chúng Tỳ Kheo còn hy vọng ở ta điều gì ? Tất cả giáo pháp Ta đã dạy hết, không còn một điều gì nữa. Đến lúc này, chúng Tỳ Kheo nến biết phương pháp tu chứng Niết Bàn. Ta không giữ bất cứ bí mật gì. Với tất cả tâm lòng ta hy vọng vào chúng Tỳ Kheo. Ta đã dạy cho họ tất cả ho cũng nên biết giải thoát khổ đau là tối hậu. Này A Nan hiện giờ Ta là một ông lão, sức lực mòn mỏi, thời gian của ta gần như kết thúc. Ta đã tám mươi tuổi rồi, cho nên các thầy phải nương tựa vào chính mình, tự mình là trú xứ, không thể trông cậy vào người khác. Giáo pháp là chỗ qui y, pháp là gốc của tâm, không có thứ gì khác nữa. Cuối cùng đức Phật lại.bảo : “Nếu Tỳ Kheo nào có ý nguyện tu học, thì vị ấy là người tiến bộ nhất trong tăng đoàn.
200. At daybreak, the Buddha felt more comfortable and was able to go for alms in
the city of Vaisali. After eating, the Buddha left for Pava Stupa and told Ananda to
bring the cushion so that he could take a happy rest at midday. While the Buddha was
sitting alone under the shade of a tree, he investigated with his mind the cause and the
condition of his passing away and concluded that he would enter Nirvana after three
months. When Ananda came over to him, the Buddha said: * Ananda! On the fifteenth
day of the Visakha month the Buddha will enter Nirvana; it is only three months away.
200. Bình minh, đức Phật cảm thấy dễ chịu hơn, có thể đến thành Tỳ Xá Ly khất thực. Khất thực trở về, ăn xong, đức Phật báo.A Nan mang tọa cụ đến tháp Ba Bà, để Ngài an lạc nghỉ trưa. Trong lúc tĩnh tọa một mình dưới bóng cây, Ngài dùng tâm quán sát “nhân duyên xả thọ”. Sau ba tháng nữa sẽ nhập Niết Bàn. Thấy A Nan đi lại, đức Phật bảo : “Này A Nan ! Chỉ còn ba tháng nữa, vào ngày mười lăm tháng Tỳ Xá Khư Thế Tôn sẽ nhập Niết Bàn.
.
201. Ananda implored him “ Please don’t enter Nirvana, Buddha, please stay and continue
to help people to stop suffering !” The Buddha said to Ananda “Ananda ! The Buddha has completely severed himself from the karmic effects of the life and death, and will attain Nirvana three months from now. Further , death is unavoidable, and nothing can exist forever. Ananda ! Do not think about this now. Come, let us go to Mahavana Monastery , and ask the bhiksus of Vasali to assemble there”.At the Buddha’s order. Ananda left. When the bhiksus had gathered at Mahavana, Ananda went to inform the Buddha.
201. A Nan khẩn cầu : “Kính xin Thế Tôn đừng nhập Niết Bàn, hoan hỷ ở lại tiếp tục cứu độ
chúng sinh thoát ly thống khổ !” Đức Phật bảo A Nan : “A Nan ! Thê Tôn đã hoàn toàn xả bỏ và giải thoát nghiệp duyên sinh tử. Sau khi đủ ba tháng Thể Tôn sẽ nhập Niết Bàn. Hơn nữa
chết cũng không thể trốn tránh và không có một thứ gì tồn tại trường cửu. A Nan ! Bây giờ không nên bận tâm đến chuyện này. Đi, chúng ta đi đến tịnh xá Đại Lâm, ông đi gọi chúng Tỳ Kheo ở thành Tỳ Xá Ly tập hội ở đó”. A Nan vâng lời ra đi. Khi chúng Tỳ Kheo câu hội đông đủ tại tịnh xá Đại Lâm, A Nan đến báo lại đức Phật.
202. The Buddha went to the place of the assembly and there gave his most important
instruction. He also expressed the final expectations he had of the bhiksus, encouraging
them to observe strictly all the Buddha’s teaching, for the benefit of people in the world,
helping beings to practise and to learn the Buddha-dharma and serving as models for the people in the world. Finally he repeated: “All worldly things are transient and illusory. You must practice and learn diligently and think about the future improvement of yourselves.
Guard your own minds, do not be heedless, so that you can expect liberation from all the suffering of the turning round of birth and death.
202. Đức Phật đến chỗ tập hội, truyền dạy điều quan trọng một lần nữa. Ngài cũng biểu lộ hy vọng cuối cùng vào chúng Tỳ Kheo, khích lệ họ tỉnh nghiêm phụng hành tất cả lời dạy của Phật, vì lợi ích thế nhân, giúp đỡ chúng sinh tu học Phật pháp, làm mô phạm cho người đời. Cuối cùng, Ngài dạy : “Mọi thứ trên thế gian này đều sinh diệt biến hóa vô thường, không thực tại. Các thầy phải tinh tấn siêng năng tu học, cầu tiến bộ tương lai, nên phòng hộ tâm mình đừng phóng dật, mong cầu thoát ly tất cả đau khổ sinh tử luân hồi”.
203. One morning, in order to take a final look at the city of Vaisali, the Buddha and Ananda went for alms there. The Buddha said to Ananda: “ Ananda! This is the last time that I shall see the city of Vaisali. Ananda! Let’s go to Bhanda Village.” At Bhanda, he took a rest, preached to the people there, then, together with his disciples, there after visited the villages of Hatthi, Amba and Jambu, finally arriving at the city of Bhoga where he stopped at the Ananda Stupa. There Buddha pointed out to the bhiksus that there are four ways teaching in order to check the principles of the Buddha-dharma. Then he continued his journey with his disciples to the city of Pava and rested at the Mango Garden which belonged to Cunda, the son of a goldsmith.
203. Một ngày sáng sớm, vì muốn đến thành Tỳ Xá Ly thăm lần cuối, đức Phật cùng A Nan vào thành khất thực. Đức Phật bảo A Nan : “ A Nan ! Đây là lần cuối cùng Thể Tôn thăm thành Tỳ Xá Ly. A Nan ! Chúng ta hãy đến thôn Kiền Trà”. Tại thôn Kiền Trà, Ngài nghỉ ngơi và thuyết pháp cho dân chúng nơi ấy. Sau đó, Ngài cùng chúng đệ tử tiếp tục đi thăm thôn Ha Đề, Am Bà, và Diêm Phù, rồi đến thành Đạt Bồ Già, dừng nghỉ tại tháp A Nan Đà. Đức Phật lại chỉ dạy cho chúng Tỳ Kheo, có tứ đại giáo pháp để thẩm sát nguyên tắc Phật pháp. Tiếp tục, Ngài và chúng đệ tử hành trình đến thành Ba Bà, nghỉ ngơi tại vườn xoài Của Thuần Đà con trai người thợ kim hoàn.
204. The Buddha preached to Cunda and his family causing them to have confidence
in and take refuge in the Buddha-dharma. He then accepted Cunda’s invitation to receive offerings at his home the next morning. In the food ‘that Cunda offered the Buddha, there was mixed in it a kind of fungus grown on sandalwood, which, when the Buddha ate it, caused his former illness to flare up even more seriously than before. However, the Buddha bore the pain with all his strength and continued to journey onward, hoping to reach Kusinagara.
204. Đức Phật thuyết pháp cho Thuần Đà và gia đình anh ta nghe, giúp họ tín ngưỡng qui y Phật pháp. Sau đó đức Phật nhận lời mời về nhà Thuân Đà, thọ bữa cúng dường vào sáng ngày mai.
Trong thức ăn Thuần Đà cúng dường cho Phật, có trộn một loại nấm Chiên đàn. Khi đức Phật dùng món này, đi qua thôn Trúc Lâm bệnh cũ tái phát, trầm trọng hơn trước nhưng đức Phật tận lực nhẫn chịu cơn đau và tiếp tục chuyến hành trình, mong đến thành Câu Thị Na.
205. Taking a short rest every once in a while along the way, the Buddha gradually approached Kusinagara. While he paused under a tree, he met Pukkusa, a prince of
the Malla Clan and one of the old sage Arada-kalama’s disciples, who was on his way
from Kusinagara to Pava and asked for the opportunity to see the Buddha. The Buddha
preached the dharma of being peace-abiding to him there then arose confidence in him
and he vowed to take all his life refuge in the Buddha, Dharma and Sangha and he
respectfully presented the Buddha with two rolls of fine gold-colored cloth. The Buddha
accepted only one roll, and had Pukkusa offer the other roll to Ananda. The Buddha
then crossed the Kakuttha River, took a rest for a while, and arrived at Hiranyavati River,
which was within the boundaries of Kusinagara.
205. Trên đường đi mỗi lộ trình nghỉ một lần, dần dần đức Phật đến thành Câu Thi Na. Trong lúc tạm dừng dưới bóng cây, Ngài gặp Chất Câu Sa, vương tử dòng tộc Mạt La, là đồ đệ tiên nhơn A La Lam. Anh ta đi từ thành Câu Thi Na đến thành Ba Bà, cùng Phật tương ngộ, cầu kiến đức Phật, Phật thuyết trụ pháp an lạc, anh ta sinh tín ngưỡng, thệ nguyện một đời quy y Phật, Pháp, Tăng. Lại tôn kính cúng dường hai xấp vải màu vàng ròng. Đức Phật chỉ nhận một xấp, còn lại một xấp bảo anh ta cúng dường cho A Nan. Sau đó đức Phật qua sông Cước Câu Đa, nghỉ ngơi giây lát, và đến sông Hy Liên Thiển trong vùng biên giới Câu Thi Na.
206. After crossing the Hiranyavati River, they arrived at Salavana, a holiday resort of
the royal clan of Malla, which was outside the city of Kusinagara. The Buddha felt
he could go no further, and said to Ananda: « Ananda! Prepare a place for me to lie
down between those two gala trees. I feel very tired.” Ananda took the Buddha’s big
robe, folded it four ways, and placed it on the bed between two big sala trees. The
Buddha then lay down on his side with his head toward the north. The Buddha did
not fall asleep, but only rested to relieve his pain and fatigue. His mind remained as
tranquil as it had ever been.
206. Qua sông Hi Liên Thiền, đến rừng cây Sa La ngoại thành Câu Thi Na, là nơi vui chơi nghỉ ngơi của vương tộc Mạt La. Đức Phật cảm thầy không thể đi xa được nữa, bảo A Nan: "A Nan “' Giữa hai cây Sa La này chuẩn bị chỗ cho Ta nằm nghỉ. Ta cảm thấy rất mệt”. A Nan lấy y Tăng già lê gấp làm tư, và đề lên giường giữa hai cây Sa La lớn. Đức Phật nằm nghiêng qua phải, đầu quay về hướng Bắc. Đức Phật không ngủ, chỉ nghỉ ngơi để làm dịu cơn đau và mệt nhọc. Tâm Ngài vấn yên tĩnh như trước.
207. Ananda felt that the Buddha was really about to leave him this time. and he could not hold bear the grief in his heart. So he left the Buddha and wept in an isolated place among the trees, muttering to himself: “Unlike other bhiksus, I have not yet attained the stage of arhant. I have to continue to learn and practice, but now my teacher will pass away and leave me behind, I shall lose my compassionate master forever and be left all alone!” His face became flooded with tears.
207. Lần này A Nan cảm thấy đức Phật thật sự sắp xa mình, nỗi sầu không giữ được trong lòng. Vì vậy A Nan rời Phật, đứng nấp chỗ hàng cây một mình khóc lóc, nói thầm thì : 'Không như Tỳ Kheo khác, ta chưa đạt A La Hán. Ta phải tiếp tục tu học, nhưng bây giờ đạo sư của ta lìa đời, bỏ ta ở lại. Ta vĩnh viễn mất đi vị thầy từ bi, đơn độc một mình ở lại !” Khi ấy, trên Khuôn mặt thầy ràn rụa nước mắt.
208. When the Buddha opened his eyes and failed to find Ananda, he asked the bhiksus who were at his side: “Where did Ananda go?” The bhiksus replied: “Ananda is weeping in a hidden place. He says that he has not attained the stage of arhant and has to keep on learning and practising, but that his ever-compassionate teacher is going to leave him!” . The Buddha said: * Bhiksu! Go tell Ananda that the Buddha is looking for him.” The bhiksu did as he was ordered. When Ananda came back, the Buddha comforted him very kindly and compassionately.
208. Khi Phật mở mắt ra không thây A Nan, Ngài hỏi những vị Tỳ Kheo bên cạnh : “ A Nan đi đâu rỗi ?” chúng Tỳ Kheo đáp : “Thưa Thế Tôn ! A Nan đang đứng ẩn một nơi khóc lóc. A Nan nói A Nan chưa chứng A La Hán, còn tu học mà đạo sư từ bi vĩnh viễn bỏ A Nan ra đi.” Đức Phật bảo : “Tỳ Kheo : Thầy hãy đi gọi A Nan, là Thế Tôn đang cần gặp Tôn giả”. Vị Tỳ Kheo ấy vâng lời Phật, đi gọi A Nan. Khi A Nan quay lại, đức Phật an ủi A Nan rât bi mẫn.
209. The Buddha praised Ananda in front of the other bhiksus, saying: “ All the Buddhas in the past had excellent attendants, but they could not excel Ananda, my attendant. All the Buddhas in the future will have excellent attendants, but they will not excel what Ananda has done for me. Ananda is the best and most clever attendant I have ever had. Ananda knows how to arrange just the right time for me to meet with visitors. Ananda has always treated them pleasantly and spoken well with them.
Every visitor has found only the very highest satisfaction in the way Ananda has received
and treated him. When Ananda tells a person something, he always listens so attentively,
as to surpass all the expectations of Ananda. Ananda has, at all times, been my most
excellent attendant ! ”
209. Trước các vị Tỳ Kheo đức Phật khen ngợi A Nan : “Chư Phật quá khứ đều có thị giả kiệt xuất, nhưng không tài giỏi bảng A Nan, thị giả của Ta. Tuy nhiên chư Phật tương lai cũng có thị giả tài giỏi rồi họ cũng không xuất sắc bằng cái mà A Nan làm cho Ta. A Nan là thị giả tài giỏi, thông minh nhất Ta đã từng có. A Nan biết sắp xếp thời gian thích hợp để khách đến gặp ta. A Nan đối xử với họ luôn luôn thân thiện và lời lẽ nhã nhặn, Mỗi vị khách đến đều hài lòng vui về cách cư xử tiếp đón của A Nan. Khi A Nan nói điều gì, họ chăm chú lắng nghe hơn sự mong đợi của A Nan. Từ trước đến giờ, A Nan đều làm như vậy, là người thị giả giỏi nhất của la.
210. Later, Ananda said to the Buddha: “ Buddha! Please do not enter Nirvana in such improper, out-of-the-way, small place. Please select one of the large cities such as
Rajagrha, Sravasti, Vaisali, or some other city and enter Nirvana there. In those places there are many rich and powerful persons who are your disciples; they will bear the responsibility of arrangement of your holy remains.
210. Sau đó A Nan bạch Phật: thưa Thế Tôn! Xin thế Tôn đừng nhập Niết Bàn, lúc này không thích hợp, đây là quốc gia nhỏ bé, hoang vắng. Kính thỉnh Thế Tôn nên chọn đô thành rộng lớn như : thành Vương Xá, thành Xá Vệ. Thành Tỳ Xá Ly, hay trong vương quốc nào đó. Vì những nơi ấy có nhiều người giàu có, nhiều người quyền thế, là đệ tử của Thế Tôn, họ sẽ chịu trách nhiệm gìngiữ pháp thể Thế Tôn”.
211. The Buddha said to Ananda: * No! Ananda, Don't say that! You should not think of this as a small and insignificant and unimportant place. Long age this was a prosperous metropolis, a capital city the residence of a Cakravarti King, Ananda! Go to Kusinagara and tell the king and the people that tonight, during the last watch of the night, the Buddha will enter Nirvana in this forest, and if they wish to, they should come to see me before that time.” Ananda went to Kuginagara with several bhiksus and told King Malla and his people what the Buddha had said.
211. Đức Phật bảo A Nan : “Không ! A Nan, đừng nói thế ! Thầy không nên nghĩ đây là quốc gia nhỏ bé tầm thường, và không quan trọng. Xưa kia, nơi đây là một thủ phủ phồn thịnh, là kinh thành của Chuyển Luân Thánh Vương. Này A Nan ! Thấy đến thành Câu Thi Na báo cho quốc vương và nhân dân, trong đêm nay cuối canh một đức Phật sẽ nhập Niệt Bản trong rừng này, nếu họ mong ước đến gặp Như Lai trước lúc Niết Bàn”. A Nan dẫn một vài Tỳ Kheo thành Câu Thi Na, đến báo cho vua Mạt La và nhân dân của ông, điều Phật đã dạy.
212. When the king and people of Kusinagara learned from Ananda that the Buddha
was about to enter Nirvana, they all wept sadly and said: “It is too early for the Buddha
to enter Nirvana, Too soon is extinguished the light of the world!" Men, women, and children, lamenting loudly, flocked to Salavana, where Buddha was staying, hoping that
they might see the Buddha once more and express their concern for him. People visited
the Buddha in groups in an orderly manner. Everybody was unwilling to leave him,
however.
212. Khi quốc vương và nhân dân thành Câu Thi Na nghe A Nan báo tin đức Phật sắp nhập Niết Bàn, tất cả đau buồn khóc lóc và nói: " Thế Tôn Niết bàn quá mau. Đèn sáng thế gian sớm lụi tàn !” Nam, nữ, trẻ em khóc lóc kể lễ, đến rừng cây Sa La, nơi đức Phật cư ngụ họ hy vọng gặp Phật lần cuối, và bày tỏ đôi lời thâm tình với Ngài. Nhân dân từng nhóm, từng nhóm, thứ tự đến gặp Phật. Mọi người đều quyến luyến không muốn rời xa đức Phật.
213. An itinerant young man of an heretical cult, whose name was Subhadra, happened to be in Kusinagara. When he learned that Buddha was about to enter Nirvana, he decided to visit him in order to ask him some questions that had been bothering him. He believed that only the Buddha would be able to give him a thorough explanation.Subhadra went to Salavana and asked Ananda for permission to see the Buddha in order to have his questions answered before the Buddha entered Nirvana.
213. Có một thanh niên ngoại đạo thường vân du nay đây mai đó, tên là Tu Bạt Đà La, tình cờ dừng nghỉ trong thành Câu Thi Na. Khi hay tin đức Phật sắp nhập Niết Bàn, anh ta quyết định đến thăm Phật, để hỏi một vài vấn để trong lòng còn bực bội. Anh ta tin tưởng chỉ có đức Phật mới giải đáp thông suốt. Cho nên Tu Bạt Đà La đến rừng cây Sa La thỉnh cầu A Nan cho phép gặp Phật, để Phật trả lời câu hỏi của anh ta trước khi Ngài nhập Niết Bàn.
214. Ananda said to him: “ No, No! Subhadra! The Buddha is very tired; you must not bother him with any questions now.” But Subhadra was very anxious to see the Buddha. He pleaded again and again, and Ananda rejected him again and again, holding to the fact that the Buddha was very ill and should not be bothered by anybody. But when the Buddha heard them both talking, he knew Subhadra’s intention and ordered Ananda to let him come in.
214. A Nan nói với anh ta : “Không, không được ! Tu Bạt Đà La ! Đức Phật rất mệt, hiền giả
không được đem bất cứ câu hỏi gì phiền hà Thế Tôn trong lúc này. Nhưng Tu Bạt Đà La khao khát gặp Phật. Anh ta hai, ba lần cầu xin, A Nan cũng đôi ba phen từ chối, nói là đức Phật dang bị bệnh nặng nên không để một ai đến quấy rầy. Nhưng khi Phật nghe tiếng nói của họ, Ngài biết ý định của Tu Bạt Đà La, dạy A Nan cho anh ta vào.
215. The Buddha told Ananda: * Ananda! Do not stop Subhadra. Let him come in
as he wishes. What he wants is to ask me about some problems he has in practicing
the Buddha-dharma; he does not mean to disturb me with meaningless titles, My explanations will make him understand immediately.” So Ananda permitted Subhadra to
go in to see the Buddha and ask his questions.
215. Đức Phật bảo A Nan : “Này A Nan ! Đừng ngăn cản Tu Bạt Đà La, để anh ta vào như ý
nguyện. Tu Bạt Đà La đến hỏi ta về việc tu học Phật-pháp, chứ không phải đến quấy nhiễu Ta với chuyện tầm thường vô nghĩa. Ta giải thích sẽ giúp anh hiểu ngay lập tức”. Do đó, A Nan mới cho phép Tu Bạt Đà La đến gặp Phật, và thưa hỏi.
216. Having listened to Subhadra’s question, Buddha began preaching to him till all the
puzzles in his mind were solved and any problems cleared up. In Subhadra there arose
then confidence and he requested the Buddha to accept him as a bhiksu. The Buddha
gave him the opportunity and ordered Ananda to shave his head. Thus Subhadra became the last bhiksu converted by the Buddha. Like Kaundinya, the first bhiksu converted by the Buddha at Mrgadava, Subhadra learned and practiced the Buddha-dharma very diligently, and he attained the stage of arhant before long.
216. Sau khi nghe Tu Bạt Đà La hỏi, đức Phật bắt đầu giảng pháp, giải thích rõ ràng những vấn đề mà trong tâm anh ta còn hoài nghi, Tu Bạt Đà La sinh khởi tín ngưỡng, xin Phật xuất gia. đức Phât cho anh ta cơ hội, và bảo A Nan thế độ (cao tóc). Cho nên Tu Bạt Đà La là vị Tỳ Kheo cuối cùng được Phật độ. Giống như À Nhã Kiểu Trần Như là vị Tỳ Kheo đầu tiên đức Phật độ tại vườn Nai. Tu Bạt Đà La rất tình tấn, tu học giáo pháp, không lâu chứng đắc quả vị À La Hán.
217. Later, the Buddha gave the bhiksus at his side a chance to raise any last questions
by asking if any of them still had doubts about the Buddha-dharma. But none of the
bhiksus had any doubt whatsoever about the Triratna of Buddha, Dharma, and Sangha.
The Buddha then said to the bhiksus for the last time: “ Bhiksus! This is the last occasion for me to talk to you. All actions and deeds are transient and you must detach yourselves from them completely; do not be heedless.
217. Sau cùng, đức Phật cho phép những vị Tỳ Kheo bên cạnh ngài một cơ hội lần cuối, hỏi bất cứ điều gì trong Phật-pháp mà họ còn hoài nghi. Nhưng không có một vị Tỳ Kheo nào nghi ngờ về ba ngôi báu : Phật, Pháp, Tăng. Đức Phật dạy các vị Tỳ Kheo lần cuối cùng: “Này các Tỳ Kheo ! Đây là lần cuối cùng Ta nói với các thấy. tất cả cát hành nghiệp đều vô thường, các thầy phải tự thoát ly chúng, đừng nên buông lung.
218. The Buddha then entered samadhi, reaching the ninth realm of dhyana; from the
deep ninth dhyana he receded to the realm of the fourth dhyana. When he had emerged from the fourth dhyana, he completely exterminated the five skandhas (accumulations
that bind people to the cycle of birth and death) so that he would never again have rebirth or death in either this or other realms or worlds.
At that time, Buddha, the perfectly enlightened one, at the age of eighty, entered the Mahaparinirvana in the last watch of the night of the full moon day of the Visakha month in the Sala grove outside the city of Kusinagara, where King Malla ruled. The brilliant lamp was extinguished! But the lamp of Dharma, this is, the Buddha’s teaching, exists forever and will carry thousands and thousands of people in our world across the stream of life and death to Nirvana.
218: Rồi đức Phật nhập vào Tam ma địa (Tâm dừng một cảnh), thứ đến vào đệ cửu thiển, nhiên hậu từ sâu thẳm trong thiền định, trở lại nguyên lai đệ tứ thiển. Khi xuất ly tứ thiền, Ngài hoàn toàn đoạn trừ ngũ uẩn (đó là những tập hợp trói buộc con người xoay vần trong sinh tử) vì thế Ngài sẽ không bao giờ trở lại sinh tử trong cõi này hay cõi khác.
Lúc bấy giờ, đức Phật bậc Vô Thượng Chánh Giác được tám mươi tuổi, vào Đại Bát Niết
Bàn, lúc nửa đêm sau canh một, ngày trăng tròn tháng Tỳ Xá Khư, trong rừng cây Sa La ngoài thành Câu Ti Na, nơi vua Mạt La trị vì. Đèn chói lọi đã lụi tắt ! nhưng đèn pháp là lời Phật dạy, vĩnh cữu trường tồn, và cho hàng ngàn hàng vạn người trên thế giới chúng ta, vượt sông sinh tử đến bờ Niết Bàn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét