DSS3. 3. G I Ấ C   M Ơ  X A N H

 

                                                                                       ARTHUR VAN SCHENDEL.

      

                                                     Translated from Dutch into English by David McKay

                                                                    

                                                Translated from  English into Vietnamese by Phan Thien Tri

 

Cuộc đời đôi lúc cũng có thể tuyệt đẹp như một giấc mơ – một giấc mơ hạnh phúc có thể biến đổi một phút giây thành một thế kỷ, hay thành một cơn ác mộng trong đó bạn khó có thể sớm tỉnh mộng. Nhưng một giấc mơ có thể cũng có vẻ hiện thực đến nỗi bạn tự hỏi liệu bạn có phải đang thực sự mơ, liệu thế giới được thấy một cách chân thực nhất bởi đôi mắt đang tỉnh thức hay đang trong giấc ngủ say. Và thậm chí nếu một đầu óc đang minh mẫn vạch một đường ranh giữa mộng mơ và thực tại, nó phải thừa nhận, nếu nó đủ minh mẫn để có thể xem xét kỹ vấn đề, rằng sự phân biệt rõ ràng giữa ảo giác và thực tế là cả một trời bí ẩn.

Nhưng đầu óc ai xứng đáng được gọi là minh mẫn ? Phải chăng đó là người chưa từng mơ mộng, chưa từng biết ảo tưởng là gì, người duy nhất có đầu óc minh mẫn là người chưa bao giờ phạm phải lỗi lầm ? Và như thế chắc chắn trên thế gian này hiếm người có đầu óc hoàn hảo và không bị hoen ố.

Những người không bao giờ mơ, thực ra, rất hiếm thấy, và tâm hồn của họ, như một học giả có lần đã nói rằng  những người như thế ắt hẳn đang thiếu vắng một cái gì đó rất thiết yếu, bởi vì năng lực tư tưởng của họ phụ thuộc vào năng lực tưởng tượng. Ông tiếp tục nói rằng, mọi ý tưởng sáng tạo, thực ra, được sản sinh từ những giấc mơ và những điều hoang tưởng. 

Mặt khác, thật có vẻ đáng ngờ rằng một người mơ mộng nhiều lại là người hoàn toàn minh mẫn. Có những người mà tâm hồn họ rất hăm hở muốn trốn khỏi thực tế cuộc sống hằng ngày đến nỗi họ chỉ cần nhắm mắt là liền thấy ảnh hình trong mơ. Thật chẳng bình thường chút nào, bạn phải thừa nhận, sự bắt buộc trí óc trốn khỏi thế giới của bạn bè để nhập vào thế giới hư ảo là thái quá, là không bình thường. Những ai làm việc này là những con người  không tưởng, những kẻ mộng mơ, những gã đi giữa đời mà hồn ở trên mây, có thể bình thường, lành mạnh so với hạng người không tưởng như họ; nhưng trong xã hội loài người,  họ giống như những hoa  phong lan giữa muôn hoa, như những thứ kỳ quặc lạ lẫm với thiên nhiên.

 

Khi còn nhỏ, Cloverleaf, một người nhiều mộng mơ, một kẻ lắm hoang tưởng, tự tách  ra khỏi chính mình bởi tính ưa lập dị của ông. Thức ăn, đồ uống, lắm người ưa thích, như bánh mì nho Hy Lạp và sữa, lại làm ông ghê tởm. Những cảnh tượng mọi người ai cũng công nhận là tuyệt đẹp, như bộ com-lê đẹp nhất, hay buổi diễu hành, lại vô cùng xấu xí đối với ông ta. Những thứ làm cháy bỏng niềm say đắm trong tim mọi người, như cô gái đẹp xuân thì, hay như ly rượu vang đỏ đã làm cho tinh thần ông chùng xuống. Ông ta chẳng quan tâm cái này, không thèm để ý đến cái kia, và những gì ông đặc biệt quan tâm là những thứ mà ông chưa bao giờ biết, những thứ vượt bên ngoài tầm hiểu biết của ông ta như những nàng tiên kiều diễm, những món sơn hào hải vị.

 

Người ta nói, Cloverleaf là con người kỳ quặc, chẳng thứ gì làm ông hài lòng. Thực vậy, ông chẳng khao khát tình dục, chẳng thèm muốn thứ gì. Điều duy nhất mà ông thích là ngồi một mình, giữ tâm hồn tĩnh lặng, một mình thả bước, bởi vì lúc ấy những mộng mơ trong đầu ông không bị quấy nhiễu. Những mộng mơ này là một tiến trình độc lập khỏi ý chí của ông. Chúng bắt đầu dong ruổi trong đầu ông ngay khi ông mở mắt vào sáng sớm, và lúc ông nhắm mắt ngủ vào ban đêm, chúng liên tục diễn ra dưới mọi kiểu cách khác nhau. Thỉnh thoảng ông  đánh nhau với chúng, bởi vì chúng làm cho ông trở nên tiều tuỵ, hoặc vì ông tin tâm hồn mình cần một thứ gì khác nữa. Có khi ông cũng tìm cách chuyển hướng, và hành vi hết sức cực đoan của ông cũng làm cho người khác ngạc nhiên. Thế nhưng, mặc dầu đầu óc ông ta muốn chặn đứng màn trình diễn hình ảnh ấy bao  lâu mà ông vẫn còn năng động một cách điên cuồng, nhưng vừa khi ông ngăn chặn nó thì nó thường khiến ông ta ngạc nhiên với màn trình diễn hình ảnh mới, sinh động hơn, màu sắc sặc sỡ hơn hình ảnh vừa qua. Thỉnh thoảng điều này cũng biến thành một trận chiến kịch liệt giữa Cloverleaf và đầu óc ông. Thế rồi, ông thường nói nói, cười cười với bạn bè rất nhiều, một cách ầm ĩ đến nỗi đầu óc ông không còn cách nào để diễn các trò chơi của nó nữa. Nhưng ông không thể giữ vững được lâu, khi mà đầu óc ông thường phục kích ông trong giấc ngủ, khi mà ý chí ông không thể bảo vệ ông. Những giấc mơ, cực mạnh và vạm vỡ, đã áp đảo ông bằng vô số hình ảnh không đếm xuể, đã lắm lần diễn ra trước con mắt bên trong của ông hằng nhiều thế kỷ, trong khi Cloverleaf ý thức rõ rằng mình đang nằm bất lực, như một thứ đồ chơi, một vật thể đang phiêu dạt trong sương mờ.

 

Có lẽ tôi đang tạo nơi các bạn một ấn tương sai lệch về những cơn mơ mộng của Cloverleaf. Ai đã tạo dựng những trò biểu diễn hình ảnh này ? Chính ông ta ? Chính tâm hồn ông ? Đó là những gì ông đã tin tưởng ngay khi còn trẻ, và đó cũng là lý do tại sao ông  kháng cự lại mỗi khi ông đã có đủ. Về sau, có lần ông biết rõ ngay cả có chống đối dữ dội mấy đi nữa cũng không thể giải phóng ông khỏi những cơn mộng mơ lâu hơn một chốc. Ông bắt đầu ngờ vực phải chăng có một tâm hồn khác, một tinh thần khác đang chiếm hữu ông, đang dùng ông như một thứ đồ chơi của nó. Có lẽ đây chỉ là một ý tưởng thuộc ảo giác khác, chuyển dịch hơi xa khỏi thực tại hơn ý tưởng trước đó; bởi vì ảo giác này đi khá xa để trở thành hiện tượng siêu nhiên. Bạn sẽ hiểu một con người bị trí tưởng tượng của mình bắt làm nô lệ có thể tin tưởng những điều như thế một cách dễ dàng thế nào. Dù trong bất cứ trường hợp nào, Cloverleaf hầu như chắc chắn rằng đầu óc ông cũng chỉ là sân chơi cho các loại âm hồn tụ hội cùng nhau ở đó, thường chúng không để ý đến ông, mặc dầu thỉnh thoảng ông cũng có vẻ vui đùa với chúng.

 

Giờ đây, một kiểu lập dị khác trong vô số cách lập dị của ông là sự ưa thích quá mức đối với  những loại màu sắc, âm thanh và mùi vị  nào đó và đồng thời cũng hết sức ác cảm với những thứ khác. Tiếng ồn của xe cộ, hay giọng hát nam cao khiến ông cảm thấy như bị tra tấn, trong khi tiếng khóc trẻ thơ hay tiếng chó sủa lại là một thứ âm nhạc dịu êm đối với ông. Trong tất cả các màu sắc, ông hầu như rất gắn bó với màu xanh nhiều đến nỗi người ta không bao giờ thấy ông ăn mặc trong bất cứ màu nào khác ngoại trừ màu xanh nước biển – màu đồng phục của hải quân, hay màu sáng nhẹ hơn vào mùa đông và màu xanh da trời vào mùa hè. Cũng có một màu mà ông rất ghét, một màu mà nó truyền sự đau nhức ác liệt, đâm thủng qua đầu ông: màu xanh lá cây, với những sắc thái khác nhau của nó. Bạn có thể nghĩ rằng đây là một nét tính tình không tự nhiên, vì bản chất tự nhiên của ông là  thích ăn mặc toàn màu xanh lá cây, nhưng trong khi ông ngưỡng mộ màu của ngọn cỏ lá cây, ông lại bác bỏ nó ở bất cứ đâu khác trên thế gian này như là sự giả dối, nham hiểm và nguy hại. Ông thường nói màu xanh lá cây là màu của đố kỵ, màu của sự thù hằn, là tâm địa của loài quỉ dữ, và mỗi lần thấy ai đó ăn mặc màu xanh lá cây là ông liền ngoảnh mặt đi. Ông tin rằng thiên đường  phủ đầy màu sáng xanh da trời rực rỡ, trong khi địa ngục bị nung cháy bằng ngọn lửa màu xanh lá cây, tuôn ra những cột khói màu xanh lục. Hơi lạ một chút là rất nhiều người nghĩ Cloverleaf là con người của những sở thích kỳ quặc và những sự không ưa thích kỳ cục, và những ai hiểu về những mộng mơ hoang tưởng của ông thì thương hại ông, cho rằng ông đang nuôi dưỡng một tinh thần bệnh hoạn.

 

Và một ngày nọ, ông có một giấc mơ, một ảo tưởng, một chứng ảo giác, bất cứ tên gọi gì mà bạn có thể gán cho hiện tượng này, sau đó chính ông lại sợ rằng tâm hồn mình đã bị nhiễm độc.

Khi ông rời khỏi nhà, khoảng bốn giờ chiều Thứ Bảy hôm đó, ông vẫn còn trong trạng thái tỉnh thức. Vào cuối tháng sáu, tiết trời quá nóng bức và độ ẩm cao. Ông nhìn thấy ngay bên trên các mái nhà, một luồng ánh sáng màu xanh lá cây, loại ánh sáng mà bạn thường thấy trước mỗi cơn bão, và ngay bên trên con lươn bằng gạch phân ranh đường phố, ông cũng phát hiện ám hiệu màu xanh lục trong bóng mát. Mùi không khí ông hít thở nhắc nhở ông đến mùi dưa ngâm giấm. Thường thì ông có thể chịu đựng mùi đó khá giỏi, nhưng lúc này nó khiến ông cảm thấy ghê tởm đến nỗi ông phải đi vòng sang các con phố khác. Trước khi ông đến vùng ven của thành phố, bầu trời đã trở nên bị che kín bởi những tia sáng vàng vọt khắp nơi. Một cảnh tượng kỳ lạ biết bao !  Cloverleaf tự nhủ, đang tưởng tượng rằng mình bị lạc đường. Rồi ông cảm thấy ớn lạnh vì kinh ngạc. Trên chiếc quần dài màu hoa oải hương của ông, từ đầu đến chân, và quanh chiếc áo vét màu xanh đậm, nhất là nơi hai ống tay áo, ông thấy những ngôi sao màu vàng và những bông hoa nhỏ xíu đang xoay tít cực nhanh. Ông muốn dùng tay  phủi sạch chúng nhưng chú ý thấy rằng cách này đã để lại những vết bẩn màu xanh lục giống như nước kênh đào. Điều này đã khiến ông rùng mình. Khi ngẩn nhìn lên, ông thấy một gã đánh xe ngựa đứng trước ông, trong chiếc áo khoác màu xanh lá cây, với bộ ria mép  màu xanh rêu, vẫy tay ra hiệu cho ông bước vào một cỗ xe màu xanh lục, tối om, đầy bụi bặm. Thật là một ý tưởng tồi, nhưng dầu vậy ông vẫn leo vào. Bên trong toát lên mùi lưu huỳnh, và ông chú ý thấy ông đang lao xuống một sườn đồi có dốc thẳng đứng. Chiếc xe ngựa bỗng dừng đột ngột và gã đánh xe lúc này trông có vẻ hơi khúm núm một chút, hiện ra lờ mờ bên ngoài cửa xe, ra lệnh cho ông ta hãy mau chạy trốn đi, vì ở đây sẽ rất nguy hiểm. Tôi biết, Cloverleaf nghĩ, ông như cảm thấy cổ họng mình đang bị bóp nghẹt. Ông chạy xuống sườn đồi, xuyên qua những lùm lau sậy dưới chân mềm, và ngay khi đang chạy, ông nhận biết là mình đang mơ. Thế rồi, ông nghĩ mình chả có gì phải sợ cả. Đây hẳn là do một tiểu yêu nào đó đang chơi trò ma mảnh hèn hạ. Ông dừng lại, và vì đầu ông đang trở nên nặng trĩu, tự đổ người xuống mấy bụi cây mà ông ngửi thấy mùi nước sơn như thể chúng vừa mới được vẽ. Chỗ ông ngồi vẫn còn trên sườn đồi, cây cối bên dưới với những tán lá hình tròn, có vẻ như được tráng men, đen ngòm nổi bật trên bầu trời. Từ bên phải và từ bên trái, nhiều người phụ nữ với mạng che mặt, đang trong nỗi hoảng loạn, chạy đến, ngồi xuống quanh ông, mặt vẫn còn che kín.

Ông ngắm kỹ từng người một và nghĩ rằng mỗi trong số họ đều đẹp, một thoáng nghĩ đã khiến ông tạm dừng quan sát, vì tất cả họ đều mang mạng che mặt, với đủ các loại sắc thái khác nhau của màu xanh lục mà ông đã từng thấy : màu xanh nước biển, màu xanh trong mờ, từ lợt đến đậm, và tất cả đều chuyển sang màu xanh đen, xanh màu đồng, màu lục bảo ngọc ( lục tươi), màu xanh cá thu, màu xanh cây vân sam, ông có thể nhìn kỹ tất cả tấm mạng che mặt và thấy những trái tim màu xanh lục. Mặc dầu ông biết tất cả họ không quá đẹp, nhưng ông cảm thấy như bị cuốn hút vào họ. Đang nhìn kỹ một người, ông nóng lòng muốn nhìn sang người khác, và ngay khi ông hướng sang người khác thì ông bị kéo trở lại người đầu. Đó là cách tình yêu bắt đầu, Cloverleaf nói với chính mình. Mình chưa bao giờ nghĩ mình sẽ có chút gì liên quan với tình yêu cả, và sẽ kinh ngạc biết bao nếu một tên tiểu quỉ xuẩn ngốc nào có thể làm thay đổi điều này. Phải chăng rốt cuộc rồi cơ hội của mình đã đến ?

Ông dang rộng đôi cánh tay, vừa khi kịp đứng dậy, định ôm choàng lấy một trong những bóng hình kiều diễm kia, thì nàng ấy đã đứng thẳng dậy, mạng che mặt tuột khỏi đầu, đôi mắt màu ma-la-sít mở to nhìn chăm chăm vào ông. Hai con rắn màu xanh lục trườn qua đôi vai nàng như hai bím tóc chấm vai. Miệng mở toát quát, giọng ào ào như sóng vỗ vào bờ đá. Đây là người đàn ông màu xanh lá cây. Gã đàn ông này đã đánh cắp tất cả màu xanh cây cỏ trên thế gian, tất cả màu của cây lá trong rừng, tất cả màu nước của đại dương để sử dụng cho riêng mình. Gã đã đánh chén tất cả ánh sáng mặt trời. Hãy nhìn xem gã lấp lánh như thế nào trong ánh hào vinh quang màu xanh lục của gã, một cây đại thụ trang sức bằng lông công. Chúng ta phải ngồi dưới bóng râm mát của gã hay sẽ trở nên xanh xao và tiều tuỵ.

“Thật đúng là, Cloverleaf nghĩ, mình đúng là những gì đáng ghê tởm”.

Tất cả những bóng người kia đã đứng dậy, trong mạng che mặt rung rung, chầm chậm bước thành vòng tròn quanh gã. Một ả cất tiếng nói, tiến gần đến gã, sụp xuống trước gã, đặt đôi bàn tay lên đầu gối gã. Tiếng gió thở dài xào xạc thổi quanh gã. Khi gã chìa đôi bàn tay ra cho ả, gã thấy chúng xanh màu ngọc lục bảo. Nó khiến gã tê cóng, chẳng dám đụng đến ả. Đang run rẩy vì sợ, gã cởi phăng áo choàng ra, xé toẹt hai ống tay áo sơ mi của gã. Đôi cánh tay trần của gã là màu của thân cây vươn cao lên trong bóng tối, với những vệt và những mảng màu xanh lục đã nhạt nhoà. Ngực của gã là vỏ cây sồi bao phủ bởi một lớp rong rêu dày đặc và lạnh giá. Gã thọc mạnh tay vào ngực, lôi quả tim của gã ra và thấy nó là một miếng đá cẩm thạch nặng, màu xanh lục. Gã trở nên giận dữ và ném tung nó ra xa, và nghe thấy nó rơi xuống với một tiếng nổ vang như sấm bên ngoài mấy hàng cây.

 

Vâng, Cloverleaf nói, đang ngồi tại nhà, đó là một giấc mơ rất tồi tệ. Nhưng tại sao tôi vẫn còn cảm thấy tôi vẫn là màu xanh lục bên trong ?

Đôi mắt màu ma-la-sít là không thực, tôi biết rằng – tôi không mất trí. Thế nhưng, không hiểu sao họ đã phát hiện thấy bên trong tôi; tâm hồn của họ đã chốt chặt trong tâm hồn tôi. Một trò chơi hay một sự báo thù đây ? Phải chăng tôi vẫn đang thực sự ở trong trạng thái tỉnh trí ? Ai có thể cho tôi biết điều này ? Nếu tôi đến một nhà tâm lý học, ông ta sẽ hỏi tôi một ngàn câu hỏi, và ngay cả lúc ấy, ông ta sẽ không biết. Có lẽ ông ta sẽ giải thích rằng chẳng qua đó chỉ là một giấc mơ và khuyên tôi không nên để nó làm tôi lo lắng. Và nếu tôi nói lúc này tôi vẫn cảm thấy đôi mắt màu xanh lục ấy vẫn còn hiện hữu bên trong tôi, ông ta sẽ nói đừng để trí tưởng tượng tuột mất khỏi tôi. Và vân vân và vân vân. Và trong khi đó, tôi vẫn không thể tiếp cận hơn với sự thật. Nhưng có lẽ tôi sẽ tìm thấy nó trong trí tưởng tượng, và ắt hẳn nó phải là màu xanh.

 

                                              Phan Thiện Trì chuyển ngữ

                                                           April,2021