SSA5. ÔNG LÃO BÊN CẦU

 

                                                                                  Ernest Hemingway

Một ông lão với cặp  kính gọng thép và áo quần đầy bụi bặm ngồi bên vệ đường. Một chiếc cầu phao bắc qua sông và xe chở hàng, xe tải, và đàn ông, đàn bà và trẻ con đang băng qua nó. Mấy chiếc xe lừa chở hàng lắc lư trườn lên bờ dốc khi qua khỏi cầu có binh lính bắt tay vào căm xe phụ đẩy hộ. Những chiếc xe tải chuyển bánh nối đuôi nhau lao ra khỏi tất cả và thoát chạy lăn phía trước. Những người nông dân lê chân trong bụi đất ngập đến mắt cá. Nhưng ông lão vẫn ngồi đấy, không nhúc nhích. Lão quá mệt mỏi, không thể nào đi tiếp.

Nhiệm vụ của tôi là băng qua cầu, trinh sát tình hình đầu cầu bên kia và do thám bước tiến của quân địch. Tôi hoàn thành công tác rồi quay về. Bấy giờ chỉ còn vài chiếc xe ngựa và một ít người đi bộ, nhưng ông lão ở đó, vẫn ngồi nguyên đó.

“Bác từ đâu đến?” tôi hỏi lão.

“Lão từ San Carlos,” lão đáp và mỉm cười.

Đó là làng quê của lão và vì thế lão cảm thấy vui khi nhắc đến tên quê và lão mỉm cười.

“Lão chăn loài vật,” ông lão giải thích.

Chưa hiểu gì mấy nhưng tôi vẫn nói, “Ờ”.

“Ừ” lão nói, “Lão ở lại,” anh biết không, “là để chăn loài vật”. Lão là người cuối cùng rời làng San Carlos.”

Trông ông lão chẳng có vẻ gì là người chăn cừu cũng không là người nuôi gia súc và tôi nhìn bộ đồ đen lem luốt với khuôn mặt xám bẩn bụi đường cùng đôi kính gọng thép của lão mà nói, “

“Chúng thuộc loại động vật nào?”

“Đủ các loại,” lão trả lời, và lắc đầu. “Lão đành phải để chúng lại”.

 

Tôi canh chừng chiếc cầu và miền đồng bằng châu thổ Ebro trông hệt như cảnh ở châu Phi và tự hỏi chẳng biết còn bao lâu nữa đây chúng tôi mới nhìn thấy quân thù và mải miết lắng tai nghe ngóng những tiếng động đầu tiên báo hiệu sự cố đầy huyền bí được gọi là chạm trán, và ông lão vẫn ngồi đó.

“Chúng là những loại động vật nào?” tôi hỏi.

“Có cả thảy là ba loại,” ông lão giải thích, “Có hai con dê và một con mèo và có cả bốn cặp bồ câu”.

“Và bác đã phải bỏ chúng lại?” tôi hỏi.

“Ừ. Bởi vì pháo kích dữ quá”. Ông đại úy bảo lão phải đi bởi vì pháo mà”.

“Bác không có gia đình gì sao?” - tôi vừa hỏi vừa nhìn xem phía bên kia cầu nơi một vài chiếc xe ngựa cuối cùng đang vội vã xuống dốc bờ sông.

“Không có.” Lão đáp, “chỉ là sống với mấy con vật mà lão đã kể. Giống mèo thì dĩ nhiên ổn thôi. Con mèo thì có thể tự xoay sở lấy. Nhưng lão không biết điều gì sẽ xảy ra với những con khác.

“Bác theo phái chính trị nào? - tôi hỏi.

“Lão thì chẳng có chính kiến gì ráo,” - lão đáp. “Lão đã bảy mươi sáu rồi. Lão đã đi được mười hai cây số rồi và bây giờ lão nghĩ mình không còn có thể đi nổi nữa”.

“Chỗ này chẳng an toàn gì mà dừng chân,”  tôi nói. “Nếu bác còn ráng được thì hãy còn mấy chiếc xe tải trên chỗ con đường rẽ vế hướng Tosta”.

“Lão sẽ chờ thêm một lát nữa,” lão nói, “và rồi lão sẽ đi. Những chiếc xe tải đi đâu?”

“Đến Barcelona,” tôi nói với lão.

“Lão chẳng có ai quen biết ở hướng đó,”  lão nói, “nhưng cảm ơn anh rất nhiều. Một lần nữa cảm ơn anh rất nhiều”.

Lão lơ đãng và mệt mỏi nhìn tôi, rồi nói như chia sẻ nỗi lo với người khác, “Lão đoán chắc con mèo thì sẽ ổn thôi. Chẳng cần phải lo cho nó. Nhưng còn những con khác. Anh nghĩ gì về những con khác?”

“Có sao đâu, chúng rồi cũng sẽ ổn thôi”.

“Anh nghĩ như vậy sao?”

“Sao lại không,” tôi vừa nói vừa nhìn sang bờ bên kia, nơi ấy bây giờ chẳng còn một chiếc xe nào nữa.

“Nhưng chúng sẽ làm gì dưới tầm đạn pháo khi mà người ta bảo lão phải rời đi cũng vì pháo kích?”

“Bác để cửa chuồng bồ câu mở chứ,” tôi hỏi.

“Đúng thế”.

“Thì chúng sẽ bay đi”.

“Ừ, chắc là chúng sẽ bay. Nhưng còn những con khác. Tốt hơn là đừng nghĩ đến những con khác,”  lão nói.

“Nếu bác nghỉ đã lại sức rồi thì cháu đi đây,” tôi thúc giục. “Bác đứng dậy và cố đi ngay đi”.

“Cảm ơn,” lão nói và co chân gượng đứng dậy, lảo đảo và rồi lại ngồi bệt xuống giữa bụi bặm.

“Lão chỉ chăn loài vật,” lão buồn bã nói, nhưng không còn nói với tôi nữa.

“Lão chỉ chăn loài vật”.

Không có gì có thể làm lão lay chuyển. Hôm ấy là ngày Chủ Nhật Lễ Phục Sinh và quân Phát Xít đang tiến về Ebro. Đó là một ngày dự báo thời tiết u ám trời thấp vì thế máy bay của chúng không cất cánh. Sự kiện ấy cùng với việc giống mèo biết cách tự chăm sóc chúng được là điều thật sự may mắn mà ông lão có thể trước nay chưa từng có.

                                           Phan Thiện Trì chuyển ngữ

                                                         Nov.2021

 

 

AN OLD  MAN AT THE BRIDGE

                                                         Ernest Hemingway
An old man with steel rimmed spectacles and very dusty clothes sat by the side of the road. There was a pontoon bridge across the river and carts, trucks, and men, women and children were crossing it. The mule-drawn carts staggered up the steep bank from the bridge with soldiers helping push against the spokes of the wheels. The trucks ground up and away heading out of it all and the peasants plodded along in the ankle deep dust. But the old man sat there without moving. He was too tired to go any farther.

It was my business to cross the bridge, explore the bridgehead beyond and find out to what point the enemy had advanced. I did this and returned over the bridge. There were not so many carts now and very few people on foot, but the old man was still there.

“Where do you come from?” I asked him.

“From San Carlos,” he said, and smiled.

That was his native town and so it gave him pleasure to mention it and he smiled.

“I was taking care of animals,” he explained. “Oh,” I said, not quite understanding.

“Yes,” he said, “I stayed, you see, taking care of animals. I was the last one to leave the town of San Carlos.”

He did not look like a shepherd nor a herdsman and I looked at his black dusty clothes and his gray dusty face and his steel rimmed spectacles and said, “What animals were they?”

“Various animals,” he said, and shook his head. “I had to leave them.”

I was watching the bridge and the African looking country of the Ebro Delta and wondering how long now it would be before we would see the enemy, and listening all the while for the first noises that would signal that ever mysterious event called contact, and the old man still sat there.

“What animals were they?” I asked.

“There were three animals altogether,” he explained. “There were two goats and a cat and then there were four pairs of pigeons.”

“And you had to leave them?” I asked.

“Yes. Because of the artillery. The captain told me to go because of the artillery.”

“And you have no family?” I asked, watching the far end of the bridge where a few last carts were hurrying down the slope of the bank.

“No,” he said, “only the animals I stated. The cat, of course, will be all right. A cat can look out for itself, but I cannot think what will become of the others.”

“What politics have you?” I asked.

“I am without politics,” he said. “I am seventy-six years old. I have come twelve kilometers now and I think now I can go no further.” “This is not a good place to stop,” I said. “If you can make it, there are trucks up the road where it forks for Tortosa.”

“I will wait a while,” he said, “and then I will go. Where do the trucks go?”

“Towards Barcelona,” I told him.

“I know no one in that direction,” he said, “but thank you very much. Thank you again very much.”

He looked at me very blankly and tiredly, then said, having to share his worry with some one, “The cat will be all right, I am sure. There is no need to be unquiet about the cat. But the others. Now what do you think about the others?”

“Why they’ll probably come through it all right.” “You think so?”

“Why not,” I said, watching the far bank where now there were no carts.

“But what will they do under the artillery when I was told to leave because of the artillery?”

“Did you leave the dove cage unlocked?” I asked. “Yes.”

“Then they’ll fly.”

“Yes, certainly they’ll fly. But the others. It’s better not to think about the others,” he said.

“If you are rested I would go,” I urged. “Get up and try to walk now.”

“Thank you,” he said and got to his feet, swayed from side to side and then sat down backwards in the dust.

“I was taking care of animals,” he said dully, but no longer to me. “I was only taking care of animals.”

There was nothing to do about him. It was Easter Sunday and the Fascists were advancing toward the Ebro. It was a gray overcast day with a low ceiling so their planes were not up. That and the fact that cats know how to look after themselves was all the good luck that old man would ever have.