SSA27. Cây xương rồng 

                                                            O' Henry

Điều đáng chú ý nhất về thời gian là nó hoàn toàn tương đối. Theo sự đồng ý chung, phần lớn những hồi tưởng được dành cho người đang trong tình trạng ngụp lặn của người sắp bị chết đuối; và chính không phải niềm tin quá khứ mà con người có thể xem lại toàn bộ cuộc tình chỉ trong thời gian ngắn ngủi khi họ cởi đôi găng tay.

Đó chính là những gì Trysdale đang làm, khi anh đứng bên chiếc bàn trong căn hộ của người đàn ông chưa vợ đã thuê. Trên mặt bàn là một cây xanh trồng trong một cái lọ bằng đất nung đỏ. Cây này là một trong những chủng loại xương rồng, với những chiếc lá dài thõng, liên tục đong đưa theo làn gió nhẹ nhất trong sự cử động lạ lùng như vẫy tay chào nhau.  

Anh bạn của Trysdale, anh trai của cô dâu, đứng kế bên cái tủ bát đĩa, đang phàn nàn vì phải uống rượu một mình. Cả hai đang mặc bộ trang phục dạ hội. Chiếc phù hiệu màu trắng như những vì sao trên áo khoác của họ chiếu qua sự u ám của căn phòng.

Trong khi Trysdale đang chậm rãi cởi nút găng tay, một sự hồi tưởng nhanh chóng và đáng sợ trong vài giờ qua thoáng hiện ra trong tâm trí anh. Dường như khứu giác của anh vẫn còn đượm mùi hương từ những lẵng hoa xếp dầy đặc trong nhà thờ và trong tai anh vẫn còn vang tiếng rầm rì của hàng nghìn giọng hát, tiếng sột soạt của trang phục giòn cứng và dai dẳng một cách cố chấp nhất, những lời nói lè nhè của vị mục sư đang buộc đời cô vào người khác mà không thể nào huỷ bỏ được.

Như thể do thói quen của đầu óc anh ta, từ cái nhìn chung cục vô vọng này, anh vẫn cố gắng hết sức để đưa ra lời lý giải tại sao và làm thế nào anh đã mất cô. Vừa bị giáng một cú thô bạo bởi một thực tế không thể nào hoà giải được, anh bất ngờ thấy mình chạm trán với cái mà từ xưa đến giờ anh chưa bao giờ đối mặt - cái bản ngã sâu thẳm, nguyên sơ và giản đơn của anh. Anh đã thấy tất cả những lớp y phục của trò giả tạo và kiêu kỳ mà anh đã mặc giờ biến thành giẻ rách của tính ngông cuồng. Anh rùng mình trước cái ý nghĩ rằng, từ trước đến giờ, trong con mắt của thiên hạ, trang phục của linh hồn anh ắt hẳn có vẻ nghèo nàn tiều tuỵ và xác xơ. Tính phù phiếm và lòng tự cao tự đại! Đây là những điểm yếu của anh. Còn riêng cô thì được tự do khỏi những thứ đó. Nhưng tại sao…

Khi cô chầm chậm bước đi giữa hai hàng ghế dẫn đến bục làm lễ, anh cảm thấy một nỗi đắc thắng thấp hèn, chán ngán vốn vẫn thường nâng đỡ anh. Anh đã tự nhủ rằng vẻ nhợt nhạt của cô là do ý nghĩ cô dành cho một người nào khác chứ không phải cho người cô sắp trao thân gửi phận. Nhưng ngay điều an ủi tệ hại này cũng bị tướt đoạt khỏi anh ta. Bởi vì, khi anh thấy cô thoáng nhìn lên, một tia nhìn trong sáng cô dành cho người đang khoác tay cô, tự anh biết rằng mình đã bị lãng quên. Có một lần, cô đã gửi lên anh một cái nhìn tương tự, và anh đã đánh giá được ý nghĩa của nó. Thực vậy, sự tự phụ của anh đã sụp đổ, chỗ dựa cuối cùng của nó không còn nữa. Tại sao cuộc tình lại kết thúc như vậy? Không có bất hoà, không một lần cãi vã giữa hai người, không có gì cả.

Cả nghìn lần anh đã duyệt lại trong tâm trí anh những sự việc xảy ra trong những ngày cuối cùng trước khi mọi chuyện đột ngột đảo chiều.

Cô đã luôn khăng khăng muốn đặt anh lên ngôi cao chín tầng mây và anh đã chấp nhận sự tôn kính ấy với vẻ uy nghiêm của một ông hoàng. Hương hoa cô dâng lên thật ngọt ngào, thật khiêm tốn (anh tự nhủ như thế), đầy tính trẻ con và đầy vẻ tôn thờ và (anh đã từng đoán chắc như thế) thật thành khẩn. Cô đã gán cho anh, đến mức gần như siêu nhiên, mọi thuộc tính, mọi sự lỗi lạc, và mọi tài năng, rồi anh đã hấp thụ việc hiến dâng như thể cây cối sa mạc thu lấy những giọt mưa mà không chắc sẽ nở hoa hay kết trái.

Khi Trysdale dứt khoát rút đường viền cuối cùng của chiếc găng tay, sự hồi tưởng về một trường hợp đỉnh cao của tính tự kiêu đầy ngu ngốc, tồi tệ và buồn tẻ đã trở lại với anh một cách sống động. Đấy là vào một buổi tối khi anh mời cô lên ngôi cao chín tầng mây xanh với anh và chia sẻ sự vĩ đại của anh. Giờ thì anh quá đau đớn nên không thể cho phép tâm trí mình nhớ lại nhiều về vẻ đẹp đầy thuyết phục của cô tối hôm ấy - mái tóc lượn sóng buông thả, vẻ dịu dàng và nét quyến rủ trinh nguyên từ những tia nhìn và lời nói của cô. Nhưng như thế đã quá đủ, đã khiến anh phải nói. Trong khi nói chuyện với nhau, cô nói:

“Và Thuyền trưởng Carruthers đã cho em biết là anh nói tiếng Tây Ban Nha như người bản xứ. Tại sao anh giấu một thành tích như thế đối với em? Có việc gì mà anh không biết không?”

- Thực ra, Carruthers là một tên ngốc. Chắc chắn là anh (Trysdale) đã phạm tội (anh đôi lúc đã làm những điều như thế) thốt lên trong câu lạc bộ của anh một câu châm ngôn cổ điển nào đấy bằng tiếng Tây Ban Nha mà anh đã moi ra từ mớ hỗn độn trên bìa sau các quyển từ điển. Carruthers, vốn là một trong những người ngưỡng mộ anh hết mình, chính là người đã phóng đại việc phô trương cho vốn học vấn uyên bác đáng nghi ngờ này.

Nhưng hỡi ôi! Hương thơm từ lòng ngưỡng mộ của cô đã trở nên quá ngọt và quá tâng bốc! Anh để cho sự quy kết đầy áp đặt ấy lan truyền ra mà không đính chính. Không phản đối gì cả, anh đã cho phép cô choàng quanh vầng trán anh cái vòng nguyệt quế giả hiệu về vốn học vấn uyên bác Tây Ban Nha. Anh đã để cái vòng nguyệt quế giả hiệu ấy xoắn xít một cách duyên dáng ngõ hầu tô điểm cho cái đầu thích chinh phục của anh mà không cảm thấy có những gai nhọn đang châm chích và sau này sẽ xuyên thủng cả anh.

Cô thật là vui tươi, thẹn thùng và dè dặt làm sao ấy! Cô đã vùng vẫy như con chim bị đánh bẫy khi anh đã đem mọi thứ trọng đại của anh ra đặt dưới chân cô! Anh đã có thể đoán chắc, và giờ anh vẫn đoán chắc mà không nhầm lẫn, là cô đã bằng lòng lấy anh thể hiện qua đôi mắt cô. Chỉ có điều cô không thể trả lời ngay cho anh, vì cô còn e thẹn. Cô bảo: “Ngày mai em sẽ gửi anh câu trả lời” và anh, kẻ chiến thắng đầy bao dung và tự tin, đã mỉm cười ban cho cô quyền được trễ hạn. 

Ngày hôm sau, anh nóng lòng trông chờ câu trả lời của cô. Đến trưa, người đánh ngựa của cô đến gõ cửa phòng anh, rồi để lại cây xương rồng lạ lùng trong cái bình đất nung đỏ. Không hề có tờ thư hay lời nhắn, chỉ có chiếc thẻ cột vào cây xương rồng mang một tiếng ngoại ngữ man di hay tên một loại thực vật. Anh đã chờ cho đến tối, nhưng vẫn không nhận được câu trả lời của cô. Niềm kiêu hãnh quá lớn và tính phù phiếm bị thương tổn khiến anh không muốn đến tìm cô. Hai ngày sau, họ gặp lại nhau trong một bữa ăn tối. Họ chào hỏi nhau theo kiểu thông thường, nhưng cô nhìn anh, nín thở, băn khoăn, giận dữ. Anh lịch sự, cương nghị, kiên nhẫn chờ nghe cô giải thích. Với tính nhạy cảm của phụ nữ, cô đoán ra ý anh, rồi trở nên lạnh lùng như băng tuyết. Từ ngày ấy, họ rời xa nhau dần. Anh đã có lỗi chỗ nào? Lỗi thuộc về ai? Giờ trở nên khiêm tốn, anh tìm kiếm câu trả lời giữa những hoang tàn của sự quá tự phụ của mình. Nếu như . . .

Tiếng nói của người đàn ông khác trong phòng tọc mạch chen vào luồng hồi tưởng của anh, làm anh bừng tỉnh.

“Này, Trysdale, có vấn đề gì vậy? Cậu có vẻ đau khổ cứ như chính cậu là chú rể thay vì chỉ đóng vai phù rể! Nhìn tớ đây này, một món phụ kiện khác, đã đi hai nghìn dặm suốt từ Nam Mỹ trên một chiếc tàu chở chuối, tỏi và đầy gián để nhắm mắt làm ngơ trước sự hy sinh - hãy nhìn xem tội lỗi tớ chất nhẹ như thế nào trên hai vai! Tớ chỉ có một đứa em gái và giờ nó đã đi. Nào, lại đây! uống tí gì đi để xoa dịu lương tâm của cậu.

“Tớ không muốn uống gì trong lúc này, cảm ơn,” Trysdale nói.

Anh bạn kia đi đến gần anh, tiếp tục:

“Rượu cô-nhắc của cậu tồi quá. Ngày nào đấy chạy xuống Punta Redonda để gặp tớ và thử mấy thứ rượu ông già Garcia mang lậu vào. Chuyến đi sẽ đáng công lắm. A này! Gặp lại bạn quen biết cũ ở đây! Cậu đào đâu ra cây xương rồng này thế, Trysdale?

“Món quà từ một người bạn,” Trysdale nói, “Có biết loài cây này không?”

- Biết rõ lắm chứ! Nó là loại cây thuộc miền nhiệt đới. Có hàng trăm cây mọc quanh Punta. Tên nó ghi trên cái thẻ đây này. Có biết một chữ Tây Ban Nha nào không, Trysdale?

Trysdale đáp, với bóng ma cay đắng của một nụ cười:

“Không. Đấy là tên Tây Ban Nha à?”

- Đúng thế. Dân bản xứ tưởng tượng là những chiếc lá của nó vươn dài và vẫy gọi ta. Họ gọi nó bằng cái tên này - Ventomarme. Tên trong tiếng Anh có nghĩa là "Hãy đến mang tôi đi".

                                                                   Phan Thiện Trì chuyển ngữ

                                                                                   Oct. 2021

The Cactus

                                                         by O. Henry

The most notable thing about Time is that it is so purely relative. A large amount of reminiscence is, by common consent, conceded to the drowning man; and it is not past belief that one may review an entire courtship while removing one's gloves.

That is what Trysdale was doing, standing by a table in his bachelor apartments. On the table stood a singular-looking green plant in a red earthen jar. The plant was one of the species of cacti, and was provided with long, tentacular leaves that perpetually swayed with the slightest breeze with a peculiar beckoning motion.

Trysdale's friend, the brother of the bride, stood at a sideboard complaining at being allowed to drink alone. Both men were in evening dress. White favors like stars upon their coats shone through the gloom of the apartment.

As he slowly unbuttoned his gloves, there passed through Trysdale's mind a swift, scarifying retrospect of the last few hours. It seemed that in his nostrils was still the scent of the flowers that had been banked in odorous masses about the church, and in his ears the lowpitched hum of a thousand well-bred voices, the rustle of crisp garments, and, most insistently recurring, the drawling words of the minister irrevocably binding her to another.

From this last hopeless point of view he still strove, as if it had become a habit of his mind, to reach some conjecture as to why and how he had lost her. Shaken rudely by the uncompromising fact, he had suddenly found himself confronted by a thing he had never before faced --his own innermost, unmitigated, arid unbedecked self. He saw all the garbs of pretence and egoism that he had worn now turn to rags of folly. He shuddered at the thought that to others, before now, the garments of his soul must have appeared sorry and threadbare. Vanity and conceit? These were the joints in his armor. And how free from either she had always been--But why--

As she had slowly moved up the aisle toward the altar he had felt an unworthy, sullen exultation that had served to support him. He had told himself that her paleness was from thoughts of another than the man to whom she was about to give herself. But even that poor consolation had been wrenched from him. For, when he saw that swift, limpid, upward look that she gave the man when he took her hand, he knew himself to be forgotten. Once that same look had been raised to him, and he had gauged its meaning. Indeed, his conceit had crumbled; its last prop was gone. Why had it ended thus? There had been no quarrel between them, nothing--

For the thousandth time he remarshalled in his mind the events of those last few days before the tide had so suddenly turned.

She had always insisted upon placing him upon a pedestal, and he had accepted her homage with royal grandeur. It had been a very sweet incense that she had burned before him; so modest (he told himself); so childlike and worshipful, and (he would once have sworn) so sincere. She had invested him with an almost supernatural number of high attributes and excellencies and talents, and he had absorbed the oblation as a desert drinks the rain that can coax from it no promise of blossom or fruit.

As Trysdale grimly wrenched apart the seam of his last glove, the crowning instance of his fatuous and tardily mourned egoism came vividly back to him. The scene was the night when he had asked her to come up on his pedestal with him and share his greatness. He could not, now, for the pain of it, allow his mind to dwell upon the memory of her convincing beauty that night--the careless wave of her hair, the tenderness and virginal charm of her looks and words. But they had been enough, and they had brought him to speak. During their conversation she had said:

"And Captain Carruthers tells me that you speak the Spanish language like a native. Why have you hidden this accomplishment from me? Is there anything you do not know?"

Now, Carruthers was an idiot. No doubt he (Trysdale) had been guilty (he sometimes did such things) of airing at the club some old, canting Castilian proverb dug from the hotchpotch at the back of dictionaries. Carruthers, who was one of his incontinent admirers, was the very man to have magnified this exhibition of doubtful erudition.

But, alas! the incense of her admiration had been so sweet and flattering. He allowed the imputation to pass without denial. Without protest, he allowed her to twine about his brow this spurious bay of Spanish scholarship. He let it grace his conquering head, and, among its soft convolutions, he did not feel the prick of the thorn that was to pierce him later.

How glad, how shy, how tremulous she was! How she fluttered like a snared bird when he laid his mightiness at her feet! He could have sworn, and he could swear now, that unmistakable consent was in her eyes, but, coyly, she would give him no direct answer. "I will send you my answer to-morrow," she said; and he, the indulgent, confident victor, smilingly granted the delay. The next day he waited, impatient, in his rooms for the word. At noon her groom came to the door and left the strange cactus in the red earthen jar. There was no note, no message, merely a tag upon the plant bearing a barbarous foreign or botanical name. He waited until night, but her answer did not come. His large pride and hurt vanity kept him from seeking her. Two evenings later they met at a dinner. Their greetings were conventional, but she looked at him, breathless, wondering, eager. He was courteous, adamant, waiting her explanation. With womanly swiftness she took her cue from his manner, and turned to snow and ice. Thus, and wider from this on, they had drifted apart. Where was his fault? Who had been to blame? Humbled now, he sought the answer amid the ruins of his self-conceit. If--

The voice of the other man in the room, querulously intruding upon his thoughts, aroused him.

"I say, Trysdale, what the deuce is the matter with you? You look unhappy as if you yourself had been married instead of having acted merely as an accomplice. Look at me, another accessory, come two thousand miles on a garlicky, cockroachy banana steamer all the way from South America to connive at the sacrifice--please to observe how lightly my guilt rests upon my shoulders. Only little sister I had, too, and now she's gone. Come now! take something to ease your conscience."

"I don't drink just now, thanks," said Trysdale.

"Your brandy," resumed the other, coming over and joining him, "is abominable. Run down to see me some time at Punta Redonda, and try some of our stuff that old Garcia smuggles in. It's worth the, trip. Hallo! here's an old acquaintance. Wherever did you rake up this cactus, Trysdale?"

"A present," said Trysdale, "from a friend. Know the species?"

"Very well. It's a tropical concern. See hundreds of 'em around Punta every day. Here's the name on this tag tied to it. Know any Spanish, Trysdale?"

"No," said Trysdale, with the bitter wraith of a smile--"Is it Spanish?"

"Yes. The natives imagine the leaves are reaching out and beckoning to you. They call it by this name--Ventomarme. Name means in English, 'Come and take me.'"

 

 

Hết