SSA33. MỘT NƠI SẠCH SẼ, SÁNG SỦA

                                                                             Ernest Hemingway

Đêm đã khuya, mọi người đã rời khỏi quán cà phê, ngoại trừ một lão già ngồi trong bóng tán cây dưới ánh đèn điện. Ban ngày đường phố bụi mịt mù, nhưng về đêm sương kéo màn bụi xuống và lão thích ngồi lúc khuya bởi vì lão điếc và giờ đây trong đêm tĩnh lặng, lão cảm nhận được sự khác biệt. Hai nhân viên phục vụ trong quán biết rằng lão đã ngà ngà say, và dẫu là khách đường hoàng họ thừa biết là nếu quá chén lão sẽ đi mà không trả tiền, nên họ phải để mắt đến lão.

“Tuần trước lão tự tử đấy,” một cậu nói.

“Sao thế?”

“Lão ấy đã tuyệt vọng”.

“Tuyệt vọng cái gì?”

“Chả cái gì cả.”

“Sao mày biết là chả cái gì?”

“Lão có cả đống tiền mà.”

Họ ngồi bên một cái bàn kê sát tường gần cửa và nhìn ra hiên nơi bàn ghế chẳng còn ai ngoài lão già dưới bóng tán cây khẽ lay động trong gió. Có một cô gái và một người lính đi qua dưới phố. Đèn đường ánh lên trên số hiệu bằng đồng trên cổ áo anh ta. Cô gái không mảnh vải che đầu hấp tấp đi cạnh anh.

“Lính tuần sẽ tóm được cho mà xem,” một người phục vụ nói.

“Muốn gì được nấy rồi thì quan trọng gì?”

“Tốt hơn là nên lẩn đi ngay bây giờ. Bọn lính tuần bắt đấy. Bọn nó vừa mới đi qua được năm phút.”

Lão già ngồi dưới bóng cây cầm ly gõ vào đĩa. Người phục vụ bàn trẻ hơn đến chỗ lão.

“Ông gọi gì à?”

Lão già nhìn cậu ta. “Cho một ly rượu mạnh nữa,” lão nói.

“Ông sẽ say đấy,” người phục vụ bàn nói. Lão già nhìn cậu ta. Rồi cậu ta quay đi.

“Lão sẽ ngồi cả đêm,” cậu ta nói với cậu đồng nghiệp. “Tao buồn ngủ quá. Chả bao giờ được lên giường trước ba giờ cả. Sao lão không tự sát quách từ tuần trước cho rồi.”

Cậu bồi bàn lấy chai brandy và một cái đĩa khác ở quầy trong quán ra bàn cho lão già. Cậu đặt đĩa xuống và rót rượu đầy ly.

“Sao ông không chết quách từ tuần trước cho rồi,” cậu ta nói với lão già điếc. Lão vẫy ngón tay. “Tí nữa,” lão nói. Cậu ta rót thêm làm rượu tràn ra ngoài, chảy dọc cuống ly xuống chiếc đĩa trên cùng. “Cảm ơn,” lão già nói. Cậu phục vụ cầm chai rượu vào rồi lại ngồi xuống cạnh đồng nghiệp.

“Lão say rồi,” cậu ta nói.

“Đêm nào mà chả say.”

“Lão muốn tự tử vì cái gì nhỉ?”

“Làm sao tao biết.”

“Lão tự tử kiểu gì?”

“Lấy dây treo cổ.”

“Ai cắt lão xuống?”

“Cháu gái lão chứ ai”.

“Sao lại làm điều đó?”

“Vì linh hồn lão chứ sao”.

“Lão kiếm được bao nhiêu?”

“Rất nhiều”.

“Lão phải tám chục rồi đấy.”

“Dù sao thì tao cũng nói lão tám chục rồi.”

“Ước gì lão về nhà đi. Chả bao giờ tao được lên giường trước ba giờ cả. Người ta lên giường lúc mấy giờ vậy?”

“Lão thích thì lão thức thôi.”

“Đấy là lão cô đơn. Tao có cô đơn đâu. Tao có vợ nằm chờ kia kìa.”

“Lão cũng từng có vợ đấy.”

“Lão có vợ bây giờ cũng chả được ích lợi gì.”

“Mày không thể nói như vậy. Có vợ có thể sẽ tốt hơn chứ”.

“Cháu gái lão chăm sóc lão còn gì.”

“Biết rồi. Mày bảo nó cắt dây hạ  lão xuống.”

“Tao cũng chả muốn già đến thế. Già cả là điều rất khó chịu”. 

“Không phải lúc nào cũng vậy. Lão này sạch sẽ mà. Lão uống mà không một giọt nào tràn ra ngoài. Ngay cả bây giờ, lão say mà vẫn thế. Nhìn lão kìa.”

“Tao chả muốn nhìn lão đâu. Ước gì lão về nhà đi. Lão chả quan tâm gì đến những người khác, họ còn phải làm việc nữa chứ”.

Lão già ngước lên nhìn qua quảng trường, rồi ngoái về phía hai nhân viên phục vụ bàn.

“Cho thêm một ly,” lão nói, chỉ vào ly. Cậu nhân viên bàn đang sốt ruột muốn về bước đến.

“Hết rồi,” cậu ta nói cộc lốc theo cái cách mà những người ngu dốt thường dùng khi nói chuyện với người say hay người ngoại quốc. “Đêm nay thế thôi. Đóng cửa rồi.”

“Cho thêm một ly,” lão già nói.

“Không. Hết rồi.” Cậu ta lấy khăn lau mép bàn rồi lắc đầu.

Lão già đứng dậy, chậm rãi đếm chồng đĩa, lấy ví da đựng xu trong túi quần ra trả tiền, bỏ lại nửa đồng peseta tiền boa

Cậu nhân viên phục vụ bàn nhìn lão bước xuống phố, một ông lão rất già, đi không vững nhưng rất có tư cách.

“Sao không để lão uống tiếp?” cậu bồi bàn không vội vã kia hỏi. Họ đang đóng cửa chớp. “Chưa đến hai rưỡi mà.”

“Tao muốn về nhà ngủ.”

“Một tiếng có là gì đâu.”

“Với tao thì hơn là với lão.”

“Tiếng đồng hồ nào mà chả như nhau.”

“Mày nói như chính mày là lão già ấy vậy. Lão thích thì mua một chai về nhà mà uống.”

“Khác nhau mà.”

“Ừ, khác,” cậu nhân viên đã có vợ đồng ý. Cậu không muốn đối xử bất công. Chỉ là cậu đang vội.

“Mày thì sao? Mày không sợ về nhà sớm hơn thường lệ sao?”

“Mày không đang sỉ nhục tao đấy chứ?”

“Không đâu, bạn ơi, tao đùa tí thôi.”

“Không,” cậu nhân viên đang vội vã nói, đứng dậy sau khi đóng tấm cửa chớp kim loại. “Tao có lòng tin. Tao có niềm tin.”

“Mày có tuổi trẻ, có lòng tin, có công việc,” nhân viên lớn tuổi hơn nói. “Mày có mọi thứ.”

“Mày thì thiếu gì?”

“Mọi thứ trừ công việc.”

“Cái gì tao có mày chả có.”

“Không. Tao chả bao giờ có lòng tin và cũng không còn trẻ.”

“Thôi nào! Thôi nói xàm đi rồi còn khóa cửa.”

“Tao thuộc một trong những người thích ngồi muộn lại trong quán cà phê,”  cậu nhân viên lớn tuổi hơn nói.

“Với tất cả những ai không muốn ngủ. Với tất cả những người cần ánh đèn đêm.”

“Tao muốn về nhà rồi lên giường.”

“Tao với mày là hai loại người khác nhau,” cậu nhân viên lớn tuổi hơn nói. Cậu ta đang khoác áo để chuẩn bị về. “Đấy không chỉ là vấn đề tuổi trẻ và lòng tin, mặc dầu những thứ ấy rất là đẹp. Đêm nào tao cũng ngại đóng cửa vì biết đâu có người nào đấy cần đến quán cà phê.”

“Bạn ơi, có mấy cái bodega mở cửa suốt đêm kìa.”

“Mày không hiểu rồi. Đây là một quán cà phê sạch sẽ và dễ chịu. Một nơi rất sáng sủa. Ánh sáng rất là tốt và còn nữa, kia kìa, còn có cả bóng râm của lá.”

“Thôi ngủ ngon,” cậu bồi bàn trẻ hơn nói.

“Ngủ ngon,” cậu còn lại nói. Trong lúc tắt điện cậu tiếp tục cuộc trò chuyện với chính mình. Ánh sáng là tất nhiên nhưng điều cần thiết là nơi ấy phải sạch sẽ và dễ chịu. Mày không muốn âm nhạc. Chắc chắn mày không muốn âm nhạc. Mày cũng không thể nào đứng trước một quầy rượu với lòng tự trọng mặc dù đó là tất cả những gì được cung cấp cho những giờ này. Cậu sợ cái gì? Nó không phải nỗi sợ hay là nỗi khiếp đảm. Nó là một cái-không mà cậu biết quá rõ. Nó là một cái-không và con người cũng là một cái-không. Nó chỉ là thế và nó chỉ cần ánh sáng và một chút sạch sẽ và một chút trật tự nhất định. Có người sống trong nó mà không bao giờ cảm nhận được nó nhưng cậu biết nó chỉ là hư vô và rồi hư vô và hư vô và rồi hư vô. Lạy hư vô hư vô ở hư vô, hư vô tên người và vương quốc người hư vô, người sẽ được hư vô trong hư vô như là trong hư vô. Cho chúng con hư vô cái hư vô hằng ngày và hư vô chúng con khỏi hư vô của chúng con như chúng con hư vô hư vô của chúng con và chớ để chúng con hư vô vào hư vô mà cứu vớt chúng con khỏi hư vô; lạy hư vô. Mừng hư vô đầy ắp hư vô, hư vô ở bên người. Cậu mỉm cười, đứng trước một quầy rượu có máy pha cà phê bằng áp suất hơi sáng loáng.

“Cậu uống gì?” tay pha chế rượu hỏi.

“Hư vô.”

“Lại một thằng điên,” tay pha chế rượu nói rồi quay đi.

“Cho một cốc nhỏ,” cậu nhân viên phục vụ bàn nói.

Tay pha chế rượu rót rượu cho cậu.

“Đèn rất sáng và dễ chịu nhưng quầy rượu thì không được bóng loáng,” cậu nhân viên bàn nói.

Tay pha chế rượu nhìn cậu nhưng không trả lời. Đã quá khuya để bắt chuyện.

“Thêm một ly nữa không?” tay pha chế rượu hỏi.

“Không, cảm ơn,” cậu nhân viên bàn nói rồi bước ra ngoài. Cậu không thích các quán rượu và bodega. Một quán cà phê sạch sẽ, sáng sủa là một thứ rất khác biệt. Giờ, không nghĩ ngợi thêm nữa, cậu sẽ về phòng mình. Cậu sẽ nằm xuống giường và cuối cùng, dưới ánh sáng ban ngày, cậu sẽ ngủ. Suy cho cùng, cậu tự nhủ, có lẽ đó chỉ là sự mất ngủ. Chắc hẳn là nhiều người cũng bị.

 

                                                       Phan Thiện Trì chuyển ngữ

                                                                   Nov. 2021

 

A CLEAN, WELL- LIGHTED PLACE

The first of three stories by the author of "By Ernest Hemingway

                                                                            By Ernest Hemingway

It was late and every one had left the cafe except an old man who sat in the shadow the leaves of the tree made against the electric light. In the daytime the street was dusty, but at night the dew settled the dust and the old man liked to sit late because he was deaf and now at night it was quiet and he felt different. The two waiters inside the cafe knew that the old man was a little drunk, and while he was a good client they knew that if he became too drunk he would leave without paying, so they kept watch on him.

"Last week he tried to commit suicide," one waiter said.

"Why?"

"He was in despair."

"What about?"

"Nothing."

"How do you know it was nothing?"

"He has plenty of money."

They sat together at a table that was close against the wall near the door of the cafe and looked at the terrace where the tables were all empty except where the old man sat in the shadow of the leaves of the tree that moved slightly in the wind. A girl and a soldier went by in the street. The street light shone on the brass number on his collar. The girl wore no head covering and hurried beside him.

"The guard will pick him up," one waiter said. "What does it matter if he gets what he's after?" "He had better get off the street now. The guard will get him. They went by five minutes ago."

The old man sitting in the shadow rapped on his saucer with his glass. The younger waiter went over to him.

"What do you want?"

The old man looked at him. "Another brandy," he said.

"You'll be drunk," the waiter said. The old man looked at him. The waiter went away.

"He'll stay all night," he said to his colleague. "I'm sleepy now. I never get into bed before three o'clock. He should have killed himself last week."

The waiter took the brandy bottle and another saucer from the counter inside the cafe and marched out to the old man's table. He put down the saucer and poured the glass full of brandy.

"You should have killed yourself last week," he said to the deaf man. The old man motioned with his finger. "A little more," he said. The waiter poured on into the glass so that the brandy slopped over and ran down the stem into the top saucer of the pile. "Thank you," the old man said. The waiter took the bottle back inside the cafe. He sat down at the table with his colleague again.

"He's drunk now," he said.

"He's drunk every night."

"What did he want to kill himself for?"

"How should I know?"

"How did he do it?"

"He hung himself with a rope."

"Who cut him down?"

"His niece."

"Why did they do it?"

"Fear for his soul."

"How much money has he got?"

"He's got plenty."

"He must be eighty years old."

"Anyway I should say he was eighty."

"I wish he would go home. I never get to bed

before three o'clock. What kind of hour is that to go to bed?"

"He stays up because he likes it."

"He's lonely. I'm not lonely. I have a wife waiting in bed for me."

"He had a wife once too."

"A wife would be no good to him now."

"You can't tell. He might be better with a wife." "His niece looks after him."

"I know. You said she cut him down."

"I wouldn't want to be that old. An old man is a nasty thing."

"Not always. This old man is clean. He drinks without spilling. Even now, drunk. Look at him."

"I don't want to look at him. I wish he would go home. He has no regard for those who must work." The old man looked from his glass across the square, then over at the waiters.

“Another brandy," he said, pointing to his glass. The waiter who was in a hurry came over.

"Finished," he said, speaking with that omission of syntax stupid people employ when talking to drunken people or foreigners. "No more tonight. Close now."

"Another," said the old man.

"No. Finished." The waiter wiped the edge of the table with a towel and shook his head.

The old man stood up, slowly counted the saucers, took a leather coin purse from his pocket and paid for the drinks, leaving half a peseta tip.

The waiter watched him go down the street, a very old man walking unsteadily but with dignity.

"Why didn't you let him stay and drink.?" the un- hurried waiter asked. They were putting up the shutters. "It is not half-past two."

"I want to go home to bed." "What is an hour?"

"More to me than to him." "An hour is the same."

"You talk like an old man yourself. He can buy a bottle and drink at home."

"It's not the same."

"No it is not," agreed the waiter with a wife. He did not wish to be unjust. He was only in a hurry.

"And you.? You have no fear of going home before your usual hour.?"

"Are you trying to insult me.?"

"No, hombre, only to make a joke."

"No," the waiter who was in a hurry said; rising

from pulling down the metal shutters. "I have confidence. I am all confidence."

"You have youth, confidence, and a job," the older waiter said. "You have everything."

"And what do you lack.?"

"Everything but work."

"You have everything I have."

"No. I have never had confidence and I am not young."

"Come on. Stop talking nonsense and lock up."

"I am of those who like to stay late at the cafe," the older waiter said. "With all those who do not want to go to bed. With all those who need a light for the night."

"I want to go home and into bed."

"We are of two different kinds." the older waiter said. He was now dressed to go home. "It is not only a question of youth and confidence although those things are very beautiful. Each night I am reluctant to close up because there may be some one who needs the cafe."

"Hombre, there are bodegas open all night long."

"You do not understand. This is a clean and pleasant cafe. It is well lighted. The light is very good and also, now, there are shadows of the leaves."

"Good night," said the younger waiter.

"Good night," the other said. Turning off the electric light he continued the conversation with himself. It is the light of course but it is necessary that the place be clean and pleasant. You do not want music. Certainly you do not want music. Nor can you stand before a bar with dignity although that is all that is provided for these hours. What did he fear.? It was not fear or dread. It was a nothing that he knew too well. It was all a nothing and a man was nothing too. It was only that and light was all it needed and a certain cleanness and order.. Some lived in it and never felt it but he knew it all was nada y pues nada y nada y pues nada. Our nada who art in nada, nada be thy name thy kingdom nada thy will be nada in nada as it is in nada. Give us this nada our daily nada and nada us our nada as we nada our nadas and nada us not into nada but deliver us from nada; pues nada. Hail nothing full of nothing, nothing is with thee. He smiled and stood before a bar with a shining steam pressure coffee machine.

"What's yours.?" asked the barman.

"Nada."

"Otro loco mas," said the barman and turned away. "A little cup," said the waiter.

The barman poured it for him.

"The light is very bright and pleasant but the bar is unpolished," the waiter said.

The barman looked at him but did not answer. It was too late at night for conversation.

"You want another copita.?" the barman asked. "No, thank you," said the waiter and went out. He disliked bars and bodegas. A clean, well-lighted cafe was a very different thing. Now, without thinking further, he would go home to his room. He would lie in the bed and finally, with daylight, he would go to sleep. After all, he said to himself, it is probably only insomnia. Many must have it.