DSS5. DSS5.  C H I Ế C   C Ặ P   D A

 

                                                                                                         F. Bordewijk

     

                                                                                                                      

                                                                

                                                                              English translation by Paul Vincent

                                                                              Vietnamese translation by Phan Thien Tri

 

Hành nghề Luật sư, Ferdinand Bordewijk (1884-1965) lần đầu tiên ra mắt công chúng tập văn xuôi của mình thuộc thể loại khác thường, rất xa lạ với đất nước Hà Lan – ba bộ sưu tập  Fantastic Narratives. Ba quyển tiểu thuyết ngắn thuộc chủ thuyết vị lai tiếp theo đã khẳng định  danh tiếng của ông như một tác giả về văn xuôi rất độc đáo, với câu văn ngắn gọn, súc tích và bằng một văn phong được mài giũa  kỹ lưỡng. Một loạt truyện ngắn về cha và con đầy kinh sợ trong một thế giới dựa trên luật pháp, quyển Character (1938) là một điểm nhấn nữa trong sự nghiệp của ông, một chuyển thể thành phim đoạt giải Academy Award vào năm 1998.

 

 

Đã gần mười năm kể từ ngày giải phóng. Trong khoảng thời gian đó, ông Kars đã trông thấy gia đình mình tăng trưởng rõ rệt. Ông đã gần đến tuổi trung niên, và vẫn còn đang làm việc – sau một thời gian bấp bênh trong công việc trước đó – tại một trong những văn phòng chính phủ có liên quan đến việc thanh khoản mọi thiệt hại do chiến tranh và khôi phục mọi quyền hạn, và ông đã dự định thanh lý chính mình. Vì thế, cuối cùng ông đã trở thành một viên chức nhà nước.

 

Thế nhưng ông Kars, người sớm được cân nhắc lên chức vụ cao, đã không sợ sự tinh giản biên chế của riêng mình. Ông đã cống hiến quá nhiều việc làm đáng tin cậy cho chính phủ không phải vì muốn tiếp tục giữ vững địa vị đó. Ông biết rõ giá trị của mình, và may mắn được lãnh đạo cấp cao biết đến nữa, nên theo tiến trình đúng hạn chắc chắn ông sẽ có được một chức vụ khác hợp lý hơn trong chính phủ. 

Ông làm khá nhiều công việc phụ trội tại nhà vào buổi tối, mang về những tài liệu rắc rối để nghiên cứu lúc rỗi rảnh. Ông đi lên từ một hàng dài của những viên chức nhà nước, và nhớ rất rõ về những câu chuyện kể từ ông nội về ngày trước không có những chuyện như xách cặp da về nhà. Các quí ông thời đó làm việc tại các phòng ban khác nhau, thường đi bộ về nhà hai tay không, hoặc nhiều nhất là cây gậy chống hay chiếc dù. Họ dành trọn buổi tối cho việc làm bán thời gian của họ. Thời ấy, việc làm ngoài giờ là hết sức cần thiết. Thật không thể nói cái nào nên ưu tiên trước: đồng lương ít ỏi của viên chức nhà nước hay việc làm bán thời gian; dù vậy, chẳng ai suy nghĩ trong đầu về những vấn đề như thế.

Nhưng với ông Kars, không có thì giờ cho, hoặc cần đến việc làm bán thời gian, mà đã hết sức cần với chiếc cặp da. Điều này đã trở thành một phần của cá tính ông đến nỗi vợ ông thường phải làm nhẹ bớt gánh nặng của ông về chiếc cặp da trước khi bắt đầu mỗi chuyến đi bộ vào sáng Chủ nhật. Nó chỉ là một sự đãng trí, thế nhưng ông Kars đã không tận hưởng chuyến đi dạo nhiều bằng những gì ông đã tận hưởng suốt tuần, mặc dầu ông nhận biết sự đền bù được cung ứng bằng sự hiện diện của nửa kia đầy trìu mến của ông. 

 

Vào một buổi chiều tháng Năm tươi đẹp khoảng sau năm giờ một chút, ông Kars từ sở làm trở về nhà. Ông luôn luôn đi bộ. Khoảng cách không quá xa, chừng khoảng hai mươi phút đi bộ, từ văn phòng, một dãy phố rộng lớn với nhiều cao ốc, về đến nhà ông, trong cùng một khu láng giềng. Thể dục rất tốt đối với ông, vì hiện ông có xu hướng trở nên béo phì, cho nên ông thích đi bộ. Một anh chàng tương đối nhỏ con, dáng đi hơi khom, thường ít khi để ý đến bối cảnh xung quanh khi đi bộ, đầu óc luôn tập trung vào những tập hồ sơ tài liệu, như trong trường hợp của chiều hôm nay. Ông ít khi để mắt đến cây non xanh tươi, trừ phi bà 

Kars chỉ cho ông xem. Bà biết khá rõ về sự hơi đãng trí của ông và thường xuyên cảnh báo ông phải cẩn thận về xe cộ lưu thông. Đáp lại, ông chỉ biết nhờ vào bản năng động vật để tự bảo vệ mình, cảm thấy sự đoan chắc này là chưa hoàn toàn đầy đủ, ông còn thêm rằng ông cũng  luôn giữ một sự đề phòng tuyệt đối.

Lộ trình của bà Kars luôn luôn, và cũng như thế đối với ngày hôm nay, đã dẫn đưa ông ta đến một ngã ba đường đầy phức tạp. Một nơi rất gần nhà, ông phải băng qua một xa lộ rộng lớn với nhiều lán xe khác nhau: một lối đi bộ được trải sỏi, một lán dành cho xe đạp được trải nhựa, một lòng đường lát gạch nung già, mỗi bên hai lán đường dành cho xe điện với luồng phân ranh cây cỏ mọc um tùm giữa chúng, một làn dành cho xe đạp được trải nhựa khác, một lối đi bộ trải sỏi  xinh xắn khác nữa. Tất cả những lán xe này được ngăn cách nhau bởi hàng cây dày san sát, khiến cho đại lộ này không chỉ trở nên xinh đẹp mà còn che khuất tầm nhìn để một khách bộ hành không thể nhìn rõ mỗi hướng khi băng qua đường mà nhất định phải nhìn quanh các thân cây nữa. Và chính ngay chỗ ông Kars thường sử dụng, xa lộ này có một điểm đặc trưng nữa khiến cho nó trở thành một ngã ba;  được sử dụng như một lán xe nữa dành cho xe buýt hai tầng tại một giao lộ hình chữ S.

 

Chiều hôm đó, khoản năm giờ mười lăm phút, ông Kars về nhà từ sở làm, đã băng qua xa lộ, vào thời điểm sự giao thông xe cộ dày đặc ở cả hai hướng. Đâu đó dọc theo con đường, tự nhiên ông có cảm giác kỳ lạ nhất mà ông từng kinh qua. Thật không thể diễn tả bằng lời trong bất cứ thứ ngôn ngữ nào, cũng không thể chuyển dịch  thành âm thanh, hình ảnh hoặc bằng ngôn ngữ tay chân nào. Nó vượt bên ngoài lãnh lực của sự cảm nhận bằng giác quan và đồng thời có một cái gì đó có mặt ở khắp nơi về nó. Nhưng điều kỳ lạ nhất là ở chỗ ông liền quên nó ngay lập tức. 

Ông tiếp tục bước đi. Ông đã băng qua khỏi đại lộ. Ngay trước mặt ông sừng sững một con đường vắt ngang chạy ngoằn ngoèo, cặp đường ray xe điện cũng uốn lượn xuyên qua nó. Từ lúc ấy trở đi, ông thường đi theo con đường quen thuộc: ngay tại góc vuông bên kia con đường này, dọc theo con đường mòn là ngọn đồi nhỏ có cổng chắn ở đầu đường và cuối đường để cấm những người cởi xe đạp không vào, rồi đến khu dân cư nơi ông và gia đình ông đã thuê  một căn nhà hai phòng và thường chắc chắn ông có mặt tại nhà trong vòng năm phút.

Tuy nhiên, vừa khi ông rảo bước  qua khỏi con đường lớn thứ hai và đang đứng an toàn trên vỉa hè thì ông bị thôi thúc bởi một mãnh lực vô hình không thể giải thích nổi là phải nhìn lại, và điều đầu tiên đập vào mắt ông  là một chiếc xe mô tô đang đậu giữa các hàng cây dọc theo đại lộ, trước mặt nó là một nhóm khán giả đã tụ tập. Mặt tiền đó lộ rõ, và ông Kars đã đang đứng đó một cách an toàn tuyệt đối, tại lối vào con đường mòn thoai thoải sau lưng, đã chứng kiến mỗi lúc một đông những người hiếu kỳ vừa đi vừa chạy ngược lên, những  người cởi xe đạp, xe gắn máy xuống xe, rồi xe hơi cũng dừng lại. Ông đã chứng kiến  rõ ràng tất cả từ một khoảng cách rất gần ông và đồng thời cũng không mấy quan tâm về họ. Bản chất ông không phải là loại người muốn đương đầu với một tai nạn giao thông ở khoảng không gian gần. Tuy nhiên, ngay lúc ấy, ông nhớ lại một cảm giác kỳ lạ chỉ mới vừa rồi. Phải chăng đó là một loại điềm báo trước chuyện gì sắp xảy ra ? Bởi vì, hãy trông kìa, nó há không phải ít nhiều gì ở cúng một chỗ giống nhau đó sao ? Thế nhưng, chính tai nạn đã không thu hút sự chú ý của ông nhiều bằng ảnh hưởng của nó trên những người chung quanh, và sự phản ứng đã thôi thúc ông hơn thường lệ, dù rằng ông không biết rõ về nó lắm.

Ông nghe thấy người ta hối hả đặt nhiều câu hỏi, những người đến muộn  đang đứng nhón gót để xem cho rõ, mọi người chen chúc nhau mỗi  lúc một đông hơn. Ông chú ý thấy   những người có khổ hình to, cao chiếm ưu thế hơn, ông thấy xe buýt chạy chậm lại, hàng loạt những chiếc đầu bỗng hướng về cùng một chỗ, nghểnh cổ càng cao càng tốt. Trong khi ấy, một chiếc xe điện trườn tới dọc theo con đường nơi ông đang đứng và khi nó lượn theo đường quanh hình chữ S để ngang qua đại lộ, nơi tai nạn xảy ra, ông thấy tất cả hành khách đứng dậy khỏi chỗ ngồi như để đáp lại một mệnh lệnh, và vụt phóng tới các cửa sổ như thể chiếc xe là một chiếc du thuyền đầy ắp du khách trong lúc biển động.

 

Không nghĩ nhiều đến kẻ bất hạnh chắc chắn đang nằm bên dưới cái gạt chướng ngại vật trước đầu mũi xe, ông Kars đứng nhìn với vẻ hơi thích thú, mà điều này rất thường diễn ra chầm chậm và chẳng phù hợp với tính tình ông chút nào. Hồi còi inh ỏi của cảnh sát từ đâu đó vang lên làm náo loạn hiện trường. Ông Kars nhìn thoáng qua cỗ xe ngựa đậu gần đó, nhưng rồi đám đông đã tới mức làm khuất tầm nhìn của ông đối với số còn lại, và ông tiếp tục lặng lẽ rảo bước về nhà. Ông sẽ sớm có chuyện để kể cho vợ nghe. Tối nay ông sẽ nghe  rõ hơn về tai nạn trên đài phát thanh, và sáng mai ông sẽ đọc bài tường thuật trên báo chí, mặc dầu, ngày nay ít có những bài tường thuật vì số tai nạn ngày càng gia tăng mà cột báo dành cho chúng lại giảm. Mục trào phúng của báo hằng ngày trước đây đã được thay thế bằng mục báo viết về các tai nạn trên các báo hiện nay, và kiểu chữ vẫn còn giống nhau.

 

Tiếp tục suy nghĩ về những vấn đề này, không phải không có một chút hài lòng bí ẩn ở sự so sánh này, ông Kars leo lên đồi theo con đường mòn rất ít được sử dụng này, di chuyển khéo léo qua cổng thứ nhất bằng thói quen hằng ngày của ông, đòi hỏi không quá ba bậc tam cấp và ba lần xoay hông, rồi sau đó một lát lại di chuyển bằng cách tương tự qua cổng  phía bên kia ngọn đồi. Vừa khi ông vượt qua được chướng ngại vật thứ hai này thì một cái gì đó khác thường xảy ra như cách mà một thanh niên lực lưỡng vượt qua  cùng lúc từ cổng phía kia. Hai cổng này hằng ngày chứng kiến sự lịch thiệp và thô lỗ, sự chào mời nhã nhặn và sự gật đầu cứng nhắc để đáp lại sự chào hỏi qua loa và cái mỉm cười thoáng qua, đôi cái nhíu mày, mấy câu văng tục, dưới dạng thở dài hay qua lời quát tháo, và ngoài ra còn chứng kiến những sự xung đột về tâm lý và thể chất nữa.

Tuy nhiên, nó thoát khỏi ông Kars, người mà đã không thấy có bất cứ lý do gì  để nhường đường cho một thanh niên vạm vỡ, rằng vào dịp này một kỳ tích đầy bí ẩn đã đạt được.

 

Ông Kars lúc này đã về đến đại lộ thứ nhất ở khu dân cư, chỉ còn bốn phút nữa là ông sẽ về đến nhà. Thật yên tĩnh, và từ xa ông có thể nghe thấy bốn điệu nhạc trong nhịp điệu đều đặn, du dương và sầu thảm. Tín hiệu dừng đột ngột. Ắt hẳn đó là xe cấp cứu.

Thật không phải chính tín hiệu bốn điệu nhạc mà bất thình lình khiến ông ớn lạnh, cũng không phải đó là dữ kiện mà – lần đầu tiên – ông đã liên kết âm thanh đó một cách đặc biệt với cái chết – và cùng lúc ấy ông trở nên ý thức về chiếc cặp da của ông và, đã nhận biết, ông không hiểu bằng cách nào, rằng chiếc cặp da đã chết. Nó tạo cho ông một cảm giác ớn lạnh không thể tưởng tượng nổi. Vâng, thực sự chính là chiếc cặp da của ông, đúng là chiếc cặp da của ông, khá bị trầy da do sử dụng nhiều, nhưng bền chắc và trầy xước vì hồ sơ bên trong. Ông luôn xách nó bên tay trái và không để nó tuột ngay lúc đó, và tuy thế, chiếc cặp da không còn trọng lượng nữa rồi. Thực ra, nó đã không chết, nhưng hầu như ông Kars đang xách một thây ma. Ngay lúc ấy, ông muốn thả lỏng mấy ngón tay ra  khỏi quai xách nhưng ông không dám. Ông sợ, ông biết rằng thế nào chiếc cặp da sẽ tiếp tục bay bềnh bồng. Ông cảm thấy những giọt mồ hôi to tướng túa ra trên trán và cùng lúc ấy ông cảm thấy chúng không còn đó nữa. Và ông nghe, không biết từ đâu – bên trong hay bên ngoài chính ông – những lời nói mà ông có lẽ đã đọc hay nghe lóm ở đâu đó,  hay đã bắt gặp truyền đi ngoài đường phố: chết không siêu thoát khỏi trần gian ngay lập tức được.

 

Ông Kars đứng chết lặng ở đó như một bức tượng, và thấy cái chết ngay đằng trước ông. Khi ông về đến nhà, ông không cần đến chìa khoá cửa, ông có thể đi  thẳng xuyên qua cửa trước đã được đóng im ỉm, rồi đi xuyên qua cửa phòng một cách dễ dàng, chẳng ai biết được vì sao. Vợ ông thường nhấc máy điện thoại và nghe giọng nói đầy xa lạ và sâu lắng:

“ Thưa bà, cảnh sát xa lộ đây. Chúng tôi lấy làm tiếc để báo cho bà một tin rất nghiêm trọng. Chúng tôi sẽ có mặt ở chỗ bà ngay lập tức.”

Có lẽ lúc này vợ ông vẫn còn giữ ống nghe sát tai và chờ đợi. Vâng, bà đang cầm máy, vẻ mặt thất thần và nhợt nhạt. Và, ôi Trời, các con của bà  cũng có mặt ở đó nữa.

 

                                                                             

                                                                                   Phan Thiện Trì chuyển ngữ