SSA 1.  ĐÔI BÍT TẤT LỤA

                                                                                             Kate Chopin

Một ngày nọ bà trẻ Sommers thấy chính mình là người sở hữu bất ngờ mười lăm đô-la. Dường như đối với bà, đây là một số tiền lớn, và việc nhét vào, làm căng chiếc ví cũ sờn của bà quan trọng như thể bà chưa từng được hưởng trong nhiều năm. 

Câu hỏi về việc đầu tư số tiền này khiến bà bận tâm rất nhiều. Một hai ngày đầu bà đi quanh quẩn trong trạng thái mơ màng nhưng thực ra bà mải mê trong suy nghĩ và tính toán. Bà không muốn hành động vội vã, làm bất cứ thứ gì mà về sau sẽ hối tiếc. Nhưng chính trong những giờ yên tĩnh vào ban đêm khi bà nằm tỉnh thức, suy đi xét lại các kế hoạch trong đầu mà bà có vẻ thấy cái cách của mình một cách rõ ràng đối với việc sử dụng đồng tiền một cách đúng đắn và hợp pháp.

Một hoặc hai đô la nên được thêm vào giá tiền thường được trả cho đôi giày của Jenie, mà việc này sẽ đảm bảo sự kéo dài của chúng một thời gian đáng kể lâu hơn chúng thường tồn tại. Bà sẽ mua nhiều, rất nhiều mét vải pec-can may áo sơ mi mới cho các cậu con trai và áo lửng cho Janie và Mag. Bà đã dự định vá lại các chiếc áo cũ một cách khéo léo. Mag đáng lẽ đã nên có một chiếc áo dài khác. Bà cũng đã xem mấy kiểu áo đẹp, với giá hời thực sự trong các tủ kiếng bày hàng. Và vẫn còn có đủ tiền để mua một đôi bít tất dài mới – hai đôi mỗi đứa -  và điều đáng kinh ngạc biết bao là sẽ tiết kiệm được một thời gian! Bà sẽ mua mũ lưỡi trai cho các cậu con trai và mũ thuỷ thủ cho các cô con gái. Hình ảnh của lũ trẻ sẽ trông tươi trẻ, xinh xắn và mới mẻ một lần trong đời của chúng đã khiến bà phấn khích và khiến bà bồn chồn và tỉnh thức trong sự mong đợi.

Những người láng giềng đôi lúc nói về “những ngày tươi đẹp” nào đó mà Bà trẻ Sommers đã biết trước khi nghĩ đến việc trở thành một quý Bà Sommers thực sự.

Chính bản thân bà đã không mải mê vào một sự hồi tưởng không lành mạnh như vậy. Bà không có thời gian – không có lấy một giây phút nào để dành cho quá khứ. Những nhu cầu hiện tại đã hấp thụ mọi khả năng của bà. Một viễn cảnh về tương lai giống như một số quái vật mờ mịt, gầy còm khiến bà kinh hoàng, nhưng may thay cái ngày mai ấy sẽ không bao giờ đến.

Bà Sommers là một trong những người biết rõ giá trị của những món hời; người mà có thể đứng hàng giờ để nhích từng bước từng bước về phía đối tượng được mong ước đang bán dưới giá thành. Bà có thể huých khuỷu tay chen lên nếu cần; bà đã học cách cầm nắm một món hàng và giữ nó, gắn bó với nó bằng tất cả sự kiên trì và quyết tâm cho đến lượt bà được phục vụ, dù cho khi nào nó đến đi nữa.

Nhưng hôm đó bà cảm thấy hơi yếu và mệt, bà đã nuốt vội một bữa trưa nhẹ - không! Khi bà nghĩ đến nó, giữa việc cho lũ trẻ ăn và địa điểm ăn cho đúng, và chuẩn bị cho buổi mua sắm, bà đã quên chưa ăn bữa trưa nào cả!

Bà đã ngồi trên chiếc ghế đôn xoay trước quầy hàng, lúc này tương đối vắng, cố lấy hết sức mạnh và sự can đảm để vượt qua một đám đông háo hức đang bao vây hàng rào che chắn của khu bán vải ba-tít có hình vẽ và vải để may áo sơ mi. Một cảm giác chân tay rã rời đã đến với bà và bà vô tình tựa tay lên quầy. Bà không mang găng tay. Theo mức độ, bà nhận thức được rằng  bàn tay bà đã gặp phải một thứ gì đó rất êm dịu, rất dễ chịu khi chạm vào. Bà nhìn xuống và thấy rằng bàn tay bà nằm trên một chồng bít tất dài bằng lụa. Một bảng quảng cáo gần đó thông báo rằng chúng được giảm giá từ hai đô năm mươi xuống còn một đô chín mươi tám; một cô gái trẻ đứng đàng sau quầy hỏi có phải bà muốn xem mặt hàng lụa dệt kim của họ không. Bà mỉm cười, như thể bà đã được yêu cầu kiểm tra một vương miện kim cương với mục đích cuối cùng là mua nó. Nhưng bà vẫn tiếp tục cảm nhận những món sang trọng, mềm mại và rực rỡ - bây giờ bằng cả hai tay, bà cầm chúng lên để thấy chúng sáng lấp lánh , và cảm thấy chúng lướt nhẹ như một con rắn qua các ngón tay bà.

Hai chỗ sưng tấy ửng đỏ bỗng xuất hiện trên đôi má nhợt nhạt của bà. Bà nhìn lên cô gái

“Cô có nghĩ rằng có bất cứ đôi số tám- rưỡi nào khác trong số này không?

Có bất cứ đôi số tám-rưỡi nào khác à. Thực ra, có nhiều cỡ đó hơn bất cứ cỡ nào khác. Đây là một đôi màu xanh nhạt; có vài đôi màu hoa oải hương, một số màu đen và nhiều màu đậm nhạt khác nhau như màu nắng rám, màu xám. Bà Sommers chọn đôi màu đen và nhìn rất lâu và rất sát vào chúng. Bà giả vờ đang kiểm tra kết cấu của chúng, mà người bán hàng quả quyết rằng bà ấy rất sành điệu.

“Một đô chín mươi tám cents” bà trầm ngâm lớn tiếng.

“Được rồi, tôi lấy đôi này”. Bà trao cho cô gái tờ giấy bạc năm đô và chờ đợi tiền thối lại và gói hàng của bà. Một gói nhỏ biết bao! Nó có vẻ như bị mất hút trong chiều sâu của chiếc túi mua sắm cũ tồi tàn của bà. 

“Bà Sommers sau đó đã không di chuyển theo hướng của quầy mặc cả. Bà đến chỗ thang máy để lên tầng trên vào khu vực phòng đợi của các quý bà. Tại đây trong góc vắng người qua lại bà thay đôi tất vải bằng đôi tất lụa mới bà vừa mua. Bà không trải qua bất kỳ quá trình tâm thần cấp tính nào hay suy luận với bản thân, cũng không phải cố gắng để giải thích đối với sự hài lòng về động cơ hành động của mình. Bà không nghĩ gì cả. Bà có vẻ muốn dành thời gian để nghỉ ngơi sau chức năng nặng nhọc và mệt mỏi đó và từ bỏ bản thân mình theo một động lực máy móc điều khiển hành động của bà và đã giải phóng nó.

Sự tiếp xúc của vải lụa thô lên da thịt bà thật tuyệt làm sao! Bà cảm thấy muốn ngã lưng vào chiếc ghế đệm và thưởng thức một lúc trong sự sang trọng của nó. Bà làm như vậy trong một thời gian ngắn. Sau đó bà thay giày, cuộn đôi tất bông lại với nhau và nhét chúng vào túi. Sau khi làm xong điều này, bà đi thẳng đến gian hàng giày dép, và tìm chỗ ngồi để được phục vụ.

Bà ấy rất khó chiều, rất kén chọn. Nhân viên bán hàng không thể làm cho bà hiểu được; anh không thể dung hoà giữa giày và bít tất của bà, và không dễ gì làm bà hài lòng. Bà giữ váy lại, quay chân sang hướng này, quay đầu sang hướng khác khi bà nhìn xuống đôi ủng mũi nhọn, bóng loáng. Bàn chân và mắt cá chân trông rất xinh xắn. Bà không thể nhận ra rằng chúng thuộc về bà và là một phần của chính bà. Bà muốn có một bộ đồ hợp thời trang và sành điệu. Bà nói với anh bạn trẻ phục vụ bà và không ngại chênh lệch một hoặc hai đô la về giá miễn là bà có được thứ bà muốn.

Đã lâu rồi bà Sommers chưa được mang găng tay. Trong những dịp hiếm hoi khi bà mua một đôi, chúng luôn là “món hời”, rẻ đến mức thật phi lý và phi lý nếu mong chúng vừa vặn với tay bà. 

Bây giờ bà chống khuỷu tay lên đệm của quầy bán găng tay, và một sinh vật trẻ xinh xắn, dễ chịu, tinh tế và khéo léo , đã vẽ một “đứa trẻ” dài xuống cổ tay qua trên bàn tay của bà Sommers. Bà vuốt nó xuống cổ tay và cài nút gọn gàng, và cả hai đều chìm đắm trong khoảng một hoặc hai giây để trầm trồ khi chiêm ngưỡng bàn tay nhỏ nhắn, đeo găng đối xứng. Nhưng còn có một nơi khác mà tiền có thể được chi tiêu.

Có những chồng sách và tạp chí trên cửa sổ của một quầy hàng cách đường phố vài bước chân. Bà Sommers mua hai cuốn tạp chí giá cao mà bà quen đọc trong những ngày bà quen với những thứ dễ chịu khác. Bà mang chúng mà không cần gói. Cũng như bà có thể vén váy của mình tại các ngã tư, tất chân, ủng và găng tay vừa vặn của bà đã tạo nên những điều kỳ diệu trong khả năng chịu đựng của bà – đã mang lại một thứ cảm giác an toàn cho bà, cảm giác thân thuộc với vô số người ăn mặc sang trọng. Bà đã rất đói. Một lần khác, bà vẫn còn thèm ăn cho đến khi về đến nhà riêng của bà, nơi bà có thể tự pha cho mình một tách cà phê và ăn nhẹ bất cứ thứ gì có sẵn. Nhưng sự thôi thúc đang dẫn dắt bà để khiến bà phải chịu đựng khỏi sự giải trí với bất cứ ý nghĩ nào như vậy. 

Có một nhà hàng ở góc đường. Bà chưa bao giờ bước vào cửa của nó; từ bên ngoài, đôi khi bà có thể bắt gập những ánh nhìn của gấm hoa và đồ vật bằng pha lê sáng choá, không tỳ vết, và những nhân viên phục vụ bước đi nhẹ nhàng phục vụ những người yêu thích thời trang.

Khi bà bước vào, sự xuất hiện của bà không tạo ra bất cứ sự ngạc nhiên nào, không một nỗi kinh hoàng nào, như bà đã nửa sợ điều đó có thể.xảy ra. Bà ngồi vào chiếc bàn nhỏ một mình; một nhân viên phục vụ chu đáo ngay lập tức tiến đến hỏi món gọi của bà. Bà không muốn có một lời nói tục tĩu; bà thèm một món ăn ngon đầy hương vị - nửa tá sò huyết, một miếng cải xoong đầy đặn với cải xoong, một món gì đó ngọt ngào – chẳng hạn như chiếc bánh creeme-frappee; một ly rượu Rhine, và sau cùng là một tách cà phê đen nhỏ.

Trong khi chờ đợi được phục vụ, bà thong thả tháo găng tay và đặt chúng bên cạnh. Sau đó, bà cầm một cuốn tạp chí lên và liếc qua nó, rọc các trang bằng một con dao cùn. Tất cả đều rất hợp ý.  Gấm hoa thậm chí còn đẹp hơn nó đã có vẻ khi được nhìn xuyên qua cửa sổ, và đồ pha lê cũng  lấp lánh hơn. Có các quý bà, quý cô trầm lặng, không để ý đến bà, dùng bữa trưa bên những chiếc bàn nhỏ giống như bàn ăn của bà  Có thể nghe thấy một bản nhạc êm dịu, dễ chịu và một làn gió nhẹ thổi qua cửa sổ. Bà  nếm thử một miếng, đọc một hoặc hai từ, nhấp ngụm rượu màu hổ phách và ngọ nguậy các ngón chân trong đôi tất lụa. Giá cả của nhà hàng này không có sự khác biệt mấy. Bà đếm tiền cho người phục vụ và để lại một đồng xu trên khay của anh ta, sau đó anh ta cúi đầu trước bà như trước một công chúa mang dòng máu hoàng tộc.

Trong ví của bà vẫn còn tiền, và sự cám dỗ tiếp theo của bà hiện ra dưới hình dạng của một tấm áp phích quảng cáo suất biểu diễn vào buổi trưa.

Một lúc sau khi bà bước vào rạp hát, vở kịch đã bắt đầu và nhà hát đối với bà dường như đã chật cứng.  Nhưng đây đó vẫn còn những chỗ trống, và người soát vé dẫn bà ngồi vào một trong những chỗ đó, giữa những người phụ nữ ăn mặc rực rỡ đã đến đó để giết thời gian, ăn kẹo và phô trương trang phục lòe loẹt. Có rất nhiều người khác ở đó chỉ vì vở kịch và diễn xuất. Có thể nói rằng không có ai có mặt tại đây tỏ ra khá hài lòng với thái độ mà bà Sommers đã làm với những người xung quanh. Bà thâu thập toàn bộ - sân khấu và các diễn viên và mọi người vào một ấn tượng rộng rãi, hấp thụ nó và tận hưởng nó. Bà đã cười với vở hài kịch và khóc - bà và người phụ nữ lòe loẹt bên cạnh bà đã khóc với vở bi kịch. Và họ cũng đã thảo luận với nhau đôi chút về thảm kịch. Và người phụ nữ lòe loẹt lau mắt và ngửi một miếng vải ren hình vuông nhỏ xíu có mùi thơm và đưa cho bà Sommers hộp kẹo của bà.

Vở kịch kết thúc, âm nhạc ngừng, đám đông kéo ra ngoài. Nó giống như một giấc mơ kết thúc. Mọi người tản ra tứ phía. Bà Sommers ra góc đường và đợi cáp treo. Một người đàn ông với đôi mắt tinh tường, ngồi đối diện với bà, dường như rất thích nghiên cứu khuôn mặt nhỏ nhắn, xanh xao của bà.  Nó khiến anh ta bối rối khi giải mã những gì anh thấy ở đó. Sự thật, anh chẳng thấy gì - trừ phi anh đủ tinh tường để phát hiện ra một điều ước thẳm sâu, một khao khát mãnh liệt rằng cáp treo sẽ không bao giờ dừng lại ở bất cứ đâu, mà sẽ đi mãi với bà ấy mãi mãi.

                                              Phan Thiện Trì chuyển ngữ

                                                           Sept. 2021

A Pair of Silk Stockings

                                                             by Kate Chopin

 

Little Mrs. Sommers one day found herself the unexpected possessor of fifteen dollars. It seemed to her a very large amount of money, and the way in which it stuffed and bulged her worn old porte-monnaie gave her a feeling of importance such as she had not enjoyed for years.

The question of investment was one that occupied her greatly. For a day or two she walked about apparently in a dreamy state, but really absorbed in speculation and calculation. She did not wish to act hastily, to do anything she might afterward regret. But it was during the still hours of the night when she lay awake revolving plans in her mind that she seemed to see her way clearly toward a proper and judicious use of the money.

A dollar or two should be added to the price usually paid for Janie's shoes, which would insure their lasting an appreciable time longer than they usually did. She would buy so and so many yards of percale for new shirt waists for the boys and Janie and Mag. She had intended to make the old ones do by skilful patching. Mag should have another gown. She had seen some beautiful patterns, veritable bargains in the shop windows. And still there would be left enough for new stockings--two pairs apiece--and what darning that would save for a while! She would get caps for the boys and sailor-hats for the girls. The vision of her little brood looking fresh and dainty and new for once in their lives excited her and made her restless and wakeful with anticipation.

The neighbors sometimes talked of certain "better days" that little Mrs. Sommers had known before she had ever thought of being Mrs. Sommers. She herself indulged in no such morbid retrospection. She had no time--no second of time to devote to the past. The needs of the present absorbed her every faculty. A vision of the future like some dim, gaunt monster sometimes appalled her, but luckily tomorrow never comes.

Mrs. Sommers was one who knew the value of bargains; who could stand for hours making her way inch by inch toward the desired object that was selling below cost. She could elbow her way if need be; she had learned to clutch a piece of goods and hold it and stick to it with persistence and determination till her turn came to be served, no matter when it came.

But that day she was a little faint and tired. She had swallowed a light luncheon--no! when she came to think of it, between getting the children fed and the place righted, and preparing herself for the shopping bout, she had actually forgotten to eat any luncheon at all!

She sat herself upon a revolving stool before a counter that was comparatively deserted, trying to gather strength and courage to charge through an eager multitude that was besieging breastworks of shirting and figured lawn. An all-gone limp feeling had come over her and she rested her hand aimlessly upon the counter. She wore no gloves. By degrees she grew aware that her hand had encountered something very soothing, very pleasant to touch. She looked down to see that her hand lay upon a pile of silk stockings. A placard nearby announced that they had been reduced in price from two dollars and fifty cents to one dollar and ninety-eight cents; and a young girl who stood behind the counter asked her if she wished to examine their line of silk hosiery. She smiled, just as if she had been asked to inspect a tiara of diamonds with the ultimate view of purchasing it. But she went on feeling the soft, sheeny luxurious things--with both hands now, holding them up to see them glisten, and to feel them glide serpent-like through her fingers.

Two hectic blotches came suddenly into her pale cheeks. She looked up at the girl.

"Do you think there are any eights-and-a-half among these?"

There were any number of eights-and-a-half. In fact, there were more of that size than any other. Here was a light-blue pair; there were some lavender, some all black and various shades of tan and gray. Mrs. Sommers selected a black pair and looked at them very long and closely. She pretended to be examining their texture, which the clerk assured her was excellent.

"A dollar and ninety-eight cents," she mused aloud. "Well, I'll take this pair." She handed the girl a five-dollar bill and waited for her change and for her parcel. What a very small parcel it was! It seemed lost in the depths of her shabby old shopping-bag.

Mrs. Sommers after that did not move in the direction of the bargain counter. She took the elevator, which carried her to an upper floor into the region of the ladies' waiting-rooms. Here, in a retired corner, she exchanged her cotton stockings for the new silk ones which she had just bought. She was not going through any acute mental process or reasoning with herself, nor was she striving to explain to her satisfaction the motive of her action. She was not thinking at all. She seemed for the time to be taking a rest from that laborious and fatiguing function and to have abandoned herself to some mechanical impulse that directed her actions and freed her of responsibility.

How good was the touch of the raw silk to her flesh! She felt like lying back in the cushioned chair and revelling for a while in the luxury of it. She did for a little while. Then she replaced her shoes, rolled the cotton stockings together and thrust them into her bag. After doing this she crossed straight over to the shoe department and took her seat to be fitted.

She was fastidious. The clerk could not make her out; he could not reconcile her shoes with her stockings, and she was not too easily pleased. She held back her skirts and turned her feet one way and her head another way as she glanced down at the polished, pointed-tipped boots. Her foot and ankle looked very pretty. She could not realize that they belonged to her and were a part of herself. She wanted an excellent and stylish fit, she told the young fellow who served her, and she did not mind the difference of a dollar or two more in the price so long as she got what she desired.

It was a long time since Mrs. Sommers had been fitted with gloves. On rare occasions when she had bought a pair they were always "bargains," so cheap that it would have been preposterous and unreasonable to have expected them to be fitted to the hand.

Now she rested her elbow on the cushion of the glove counter, and a pretty, pleasant young creature, delicate and deft of touch, drew a long-wristed "kid" over Mrs. Sommers's hand. She smoothed it down over the wrist and buttoned it neatly, and both lost themselves for a second or two in admiring contemplation of the little symmetrical gloved hand. But there were other places where money might be spent.

There were books and magazines piled up in the window of a stall a few paces down the street. Mrs. Sommers bought two high-priced magazines such as she had been accustomed to read in the days when she had been accustomed to other pleasant things. She carried them without wrapping. As well as she could she lifted her skirts at the crossings. Her stockings and boots and well fitting gloves had worked marvels in her bearing--had given her a feeling of assurance, a sense of belonging to the well-dressed multitude.

She was very hungry. Another time she would have stilled the cravings for food until reaching her own home, where she would have brewed herself a cup of tea and taken a snack of anything that was available. But the impulse that was guiding her would not suffer her to entertain any such thought.

There was a restaurant at the corner. She had never entered its doors; from the outside she had sometimes caught glimpses of spotless damask and shining crystal, and soft-stepping waiters serving people of fashion.

When she entered her appearance created no surprise, no consternation, as she had half feared it might. She seated herself at a small table alone, and an attentive waiter at once approached to take her order. She did not want a profusion; she craved a nice and tasty bite--a half dozen blue-points, a plump chop with cress, a something sweet--a creme-frappee, for instance; a glass of Rhine wine, and after all a small cup of black coffee.

While waiting to be served she removed her gloves very leisurely and laid them beside her. Then she picked up a magazine and glanced through it, cutting the pages with a blunt edge of her knife. It was all very agreeable. The damask was even more spotless than it had seemed through the window, and the crystal more sparkling. There were quiet ladies and gentlemen, who did not notice her, lunching at the small tables like her own. A soft, pleasing strain of music could be heard, and a gentle breeze, was blowing through the window. She tasted a bite, and she read a word or two, and she sipped the amber wine and wiggled her toes in the silk stockings. The price of it made no difference. She counted the money out to the waiter and left an extra coin on his tray, whereupon he bowed before her as before a princess of royal blood.

There was still money in her purse, and her next temptation presented itself in the shape of a matinee poster.

It was a little later when she entered the theatre, the play had begun and the house seemed to her to be packed. But there were vacant seats here and there, and into one of them she was ushered, between brilliantly dressed women who had gone there to kill time and eat candy and display their gaudy attire. There were many others who were there solely for the play and acting. It is safe to say there was no one present who bore quite the attitude which Mrs. Sommers did to her surroundings. She gathered in the whole--stage and players and people in one wide impression, and absorbed it and enjoyed it. She laughed at the comedy and wept--she and the gaudy woman next to her wept over the tragedy. And they talked a little together over it. And the gaudy woman wiped her eyes and sniffled on a tiny square of filmy, perfumed lace and passed little Mrs. Sommers her box of candy.

The play was over, the music ceased, the crowd filed out. It was like a dream ended. People scattered in all directions. Mrs. Sommers went to the corner and waited for the cable car.

A man with keen eyes, who sat opposite to her, seemed to like the study of her small, pale face. It puzzled him to decipher what he saw there. In truth, he saw nothing-unless he were wizard enough to detect a poignant wish, a powerful longing that the cable car would never stop anywhere, but go on and on with her forever.