CON HEO ĐẤT CẤT TIỀN

 

                                                              Hans Christian Andersen

                                                              Phan Thiện Trì dịch

 

Trong một nhà trẻ nơi có một số đồ chơi nằm rải rác, một con heo đất cất tiền nằm trên mặt một tủ nhiều ngăn kéo rất cao.  Nó được làm bằng đất sét với hình dạng của một con lợn, và đã được mua lại của một người thợ gốm.  Ở lưng con lợn là một cái khe, và cái khe này đã được rạch rộng ra bằng một con dao, để có thể bỏ lọt cả đồng crown, chưa kể đến vô khối đồng shilling có thể chui qua;  và, thực sự trong hộp có hai đồng crown bạc, bên cạnh một số đồng tiền xu.  Con lợn tiền đã được nhồi đầy đến nỗi lắc không còn kêu nữa, đó là trạng thái hoàn hảo cao nhất mà một con heo đất cất tiền có thể đạt được.

Bây giờ lợn ta được đặt đứng trên nóc tủ, cao thật cao, nhìn xuống mọi thứ khác trong phòng. Nó biết rất rõ rằng với số tiền chứa bên trong bụng mình nó có thể mua hết những món đồ chơi khác trong phòng, và điều này cho nó một quan điểm rất tốt về giá trị của bản thân. Giàu đến như thế, làm gì chẳng tự kiêu!   Số còn lại trong phòng cũng có cùng một suy nghĩ như vậy, mặc dù chẳng ai muốn nói ra, vì còn có quá nhiều thứ khác để nói.  Một con búp bê lớn, vẫn còn xinh đẹp, mặc dù đã khá cũ, với phần cổ đã được hàn lại, nằm bên trong một trong những ngăn tủ để ngõ.  Cô nàng nhìn quanh rồi kêu gọi những người khác, "Chúng ta hãy chơi một trò chơi giữa nam và nữ, Trò chơi này vui lắm!”

Thế là cả phòng có một sự náo động lớn;  ngay cả những bức chân dung trong khung trên tường cũng quay mặt lại trong sự phấn khích, và cho thấy chúng có hai mặt, mặc dù chúng không hề có ý định phơi bày bản thân theo cách này hoặc phản đối đề nghị của búp bê.  

Lúc đó đã về khuya, nhưng khi mặt trăng chiếu qua cửa sổ, chúng có ánh sáng mà không mất tiền.  Và khi trò chơi sắp bắt đầu, tất cả đều được mời tham gia, ngay cả chiếc xe đẩy trẻ em, tuy rằng nó thuộc loại đồ chơi thô hơn.  “Mỗi cái đều có giá trị riêng của nó,” chiếc xe đẩy nói;  “Tất cả chúng ta không thể là quý tộc cả; người ta thường nói người nào phận nấy, ai cũng phải có một số việc để làm”. 

Con heo đất là người duy nhất nhận được lời mời bằng văn bản.  Lợn ta đứng quá cao khiến chúng sợ rằng dù có kêu to lên mà mời nó cũng sẽ chẳng nghe thấy, do vậy, chẳng biết bó nó chấp nhận một thông tin bằng lời không.  Nhưng trong câu trả lời của nó, nó nói, nếu phải tham gia, nó chỉ tận hưởng cuộc chơi từ chính ngôi nhà của nó; thu xếp thế nào thì thu xếp  để nó có thể làm như vậy;  và vì vậy mọi người đành phải chiều nó.  

Lập tức một sân khấu múa rối nhỏ được dựng lên vừa tầm để lợn ta có thể nhìn thẳng vào bên trong. Một số người muốn bắt đầu bằng một vở kịch hài, sau đó là tổ chức tiệc trà và thảo luận để cải thiện tinh thần, nhưng họ bắt đầu với phần sau trước.  Con ngựa bập bênh nói về huấn luyện và các cuộc đua; xe đẩy trẻ con nói về đường sắt và sức mạnh của động cơ hơi nước, vì những môn học này thuộc về chuyên ngành của chúng, nên chúng nói rất thạo. Đồng hồ quả lắc nói về chính trị— “tích tắc, tích tắc;”  nó lớn tiếng tuyên bố cho biết mấy giờ trong ngày, nhưng có một số lời xì xào rằng nó đã chạy không chính xác.  Cây gậy chống đứng kế bên, trông cứng nhắc, khoe khoang một cách kiêu hãnh về cái đầu bịt sắt và cái tay cầm bằng bạc của nó, và trên chiếc ghế sô pha đặt hai chiếc gối đệm thêu, khá đẹp nhưng ngốc nghếch chẳng nói tiếng nào.  

Khi vở hài kịch ở rạp hát nhỏ bắt đầu, những người còn lại ngồi xuống xem; họ được yêu cầu vỗ tay và dậm chân để tán thưởng, khi họ cảm thấy hài lòng với những gì họ nhìn thấy. Cái roi da cho biết tôi thì không bao giờ vỗ tay hoan nghênh những người già mà chỉ hoan nghênh những người trẻ tuổi chưa có gia đình.  "Tôi thì cứ vỗ tay cho tất cả mọi người," người hay đùa nói.

“Vâng, và bạn tạo ra một tiếng động tốt,” khán giả nghĩ khi vở kịch tiếp tục.

Kịch bản không có giá trị nhiều, nhưng diễn xuất thì rất hay, và tất cả các diễn viên nào cũng có ý phô trương mặt nào có nước sơn đẹp nhất  về phía khán giả, vì họ chỉ được nhìn thấy ở một phía.  Diễn xuất thật tuyệt vời, ngoại trừ việc đôi khi họ vượt ra ngoài ánh đèn, vì dây buộc con rối hơi thô một tí, nhưng như thế người ta càng thấy rõ hơn.  Con búp bê, có cổ bị vểnh, phấn khích đến mức chỗ cổ của nó bị vỡ ra, và con heo đất tuyên bố rằng nó phải làm một cái gì đó cho một trong những diễn viên, vì tất cả họ đã làm lợn ta khá hài lòng.  Vì vậy, nó quyết định ghi tên một trong số họ vào di chúc của mình, và diễn viên ấy sẽ được chôn chung với nó trong hầm mộ của gia đình, bất cứ khi nào sự kiện đó xảy ra.  Tất cả họ đều thích vở kịch hài đến mức từ bỏ mọi suy nghĩ về tiệc trà, và chỉ thực hiện ý tưởng của mình về trò chơi trí tuệ, mà họ gọi là trò chơi nam và nữ; không có gì sai trái cả, vì nó chỉ là trò chơi mà thôi,  Trong lúc đó, mọi người lặng yên suy nghĩ về bản thân mình, hoặc về những gì con heo đất có thể đang nghĩ.  Những suy nghĩ của nó, như nó cho là, một khoảng thời gian rất xa - về việc lập di chúc, về việc đám tang của nó, và về thời điểm tất cả có thể thành hiện thực.  Chắc chắn là sớm hơn chúng ta tưởng - ngay lập tức, “cạch!”  Con heo đất rơi từ trên mặt tủ xuống, vỡ tan ra từng mảnh trên sàn nhà. Sau đó, các đồng xu nhảy múa theo cách vui nhộn nhất, những đồng xu bé quay tròn như cái vụ; còn những đồng lớn thì lăn ra xa hết mức có thể, đặc biệt là các đồng tiền bằng bạc thường xuyên phải ra ngoài thế giới, giờ đây cũng có ước muốn như tất cả những loại tiền còn lại. Các mảnh vỡ của con heo đất đựng tiền được ném vào thùng rác, và ngày hôm sau lại có một con heo đất đựng tiền mới thay thế ngay trên mặt tủ. Con này cũng bằng sành nhưng bên trong nó vẫn chưa có một đồng xu nào và do đó, giống như con heo đất cũ, nó không thể kêu lạch cạch được.  Đây là sự khởi đầu đối với heo đất cất tiền bao giờ cũng thế …  chúng tôi sẽ biến nó thành phần cuối của câu chuyện. Thế là hết chuyện. 

 

                                         Phan Thiện Trì dịch

                                                  July, 2022

 

THE MONEY-BOX

                                                       by

                                                       Hans Christian Andersen

 

IN a nursery where a number of toys lay scattered about, a money-box stood on the top of a very high wardrobe. It was made of clay in the shape of a pig, and had been bought of the potter. In the back of the pig was a slit, and this slit had been enlarged with a knife, so that dollars, or crown pieces, might slip through; and, indeed there were two in the box, besides a number of pence. The money-pig was stuffed so full that it could no longer rattle, which is the highest state of perfection to which a money-pig can attain. There he stood upon the cupboard, high and lofty, looking down upon everything else in the room. He knew very well that he had enough inside him to buy up all the other toys, and this gave him a very good opinion of his own value. The rest thought of this fact also, although they did not express it, for there were so many other things to talk about. A large doll, still handsome, though rather old, for her neck had been mended, lay inside one of the drawers which was partly open. She called out to the others, “Let us have a game at being men and women, that is something worth playing at.”

Upon this there was a great uproar; even the engravings, which hung in frames on the wall, turned round in their excitement, and showed that they had a wrong side to them, although they had not the least intention to expose themselves in this way, or to object to the game. It was late at night, but as the moon shone through the windows, they had light at a cheap rate. And as the game was now to begin, all were invited to take part in it, even the children’s wagon, which certainly belonged to the coarser playthings. “Each has its own value,” said the wagon; “we cannot all be noblemen; there must be some to do the work.”

The money-pig was the only one who received a written invitation. He stood so high that they were afraid he would not accept a verbal message. But in his reply, he said, if he had to take a part, he must enjoy the sport from his own home; they were to arrange for him to do so; and so they did. The little toy theatre was therefore put up in such a way that the money-pig could look directly into it. Some wanted to begin with a comedy, and afterwards to have a tea party and a discussion for mental improvement, but they commenced with the latter first. The rocking-horse spoke of training and races; the wagon of railways and steam power, for these subjects belonged to each of their professions, and it was right they should talk of them. The clock talked politics—“tick, tick;” he professed to know what was the time of day, but there was a whisper that he did not go correctly. The bamboo cane stood by, looking stiff and proud: he was vain of his brass ferrule and silver top, and on the sofa lay two worked cushions, pretty but stupid. When the play at the little theatre began, the rest sat and looked on; they were requested to applaud and stamp, or crack, when they felt gratified with what they saw. But the riding-whip said he never cracked for old people, only for the young who were not yet married. “I crack for everybody,” said the cracker.

“Yes, and a fine noise you make,” thought the audience, as the play went on.

It was not worth much, but it was very well played, and all the characters turned their painted sides to the audience, for they were made only to be seen on one side. The acting was wonderful, excepting that sometimes they came out beyond the lamps, because the wires were a little too long. The doll, whose neck had been darned, was so excited that the place in her neck burst, and the money-pig declared he must do something for one of the players, as they had all pleased him so much. So he made up his mind to remember one of them in his will, as the one to be buried with him in the family vault, whenever that event should happen. They all enjoyed the comedy so much, that they gave up all thoughts of the tea party, and only carried out their idea of intellectual amusement, which they called playing at men and women; and there was nothing wrong about it, for it was only play. All the while, each one thought most of himself, or of what the money-pig could be thinking. His thoughts were on, as he supposed, a very distant time—of making his will, and of his burial, and of when it might all come to pass. Certainly sooner than he expected—for all at once down he came from the top of the press, fell on the ground, and was broken to pieces. Then the pennies hopped and danced about in the most amusing manner. The little ones twirled round like tops, and the large ones rolled away as far as they could, especially the one great silver crown piece who had often to go out into the world, and now he had his wish as well as all the rest of the money. The pieces of the money-pig were thrown into the dust-bin, and the next day there stood a new money-pig on the cupboard, but it had not a farthing in its inside yet, and therefore, like the old one, it could not rattle. This was the beginning with him, and we will make it the end of our story.

 

                     Translated into Vietnamese by Phan Thien Tri

                                                  July, 2022