Phía Đông của Mặt trời và Phía Tây của Mặt Trăng

East of the Sun and West of the Moon – Andrew Lang

                                                                                                                    

                                                                       Phan Thiện Trì dịch

 

Ngày xưa có một người nông dân nghèo, ông có rất nhiều con và khó mà nuôi nổi cho chúng đủ cơm ăn áo mặc. Tất cả đều rất xinh đẹp, nhưng đẹp nhất là cô con gái nhỏ tuổi nhất. Nàng đẹp đến nỗi không còn lời nào để tả cho hết.

Một lần vào một đêm Thứ Năm cuối mùa thu, thời tiết xấu, bên ngoài trời tối kinh khủng. Mưa nặng hạt và gió thổi mạnh đến nỗi những bức tường của căn nhà tranh lung lay. Cả nhà ngồi với nhau quanh bếp lửa hồng, mỗi người đều bận làm việc này việc nọ. Bỗng có ai đó gõ ba tiếng vào khung cửa sổ. Người cha ra ngoài xem có chuyện gì thì thấy một con gấu trắng to tướng.

“Chào ông,” con gấu nói.
“Chào chú gấu,” người cha nói.
“Ông có vui lòng trao cho tôi đứa con gái trẻ nhất của ông không? Nếu ông đồng ý thì tôi sẽ khiến ông trở nên giàu có nhiều bằng ông hiện nghèo vậy.”

Tất nhiên người cha không hối tiếc chút nào khi trở nên giàu có, nhưng ông nghĩ: “Ta nên hỏi con gái về chuyện này xem sao.” Và ông trở vào, hỏi chúng rằng có một con gấu trắng to ở ngoài kia hứa sẽ cho chúng ta trở nên giàu có nếu nó có được cô gái nhỏ tuổi nhất. 

Cô gái nói “không đồng ý” ngay lập tức và nói không muốn nghe nói về bất cứ việc gì khác. Người cha ra ngoài và dàn xếp với con gấu trắng bằng cách nói rằng nó có thể trở lại vào tối Thứ Năm tuần sau và con gái ông ta sẽ cho nó câu trả lời. Rồi ông thuyết phục con gái và nói với con mình về sự giàu sang mà họ có thể có được, cũng như bản thân cô sẽ khá giả như thế nào. Cuối cùng thì cô cũng đồng ý. Nàng giặt và vá bộ quần áo rách rưới của mình, ăn mặc sao cho trông bảnh bao nhất có thể và sẵn sàng cho chuyến đi vì nàng chẳng có gì nhiều để mang theo cả.

Tối Thứ Năm tiếp theo, con gấu trắng đến mang nàng đi. Đeo cái bọc lên người, nàng trèo lên lưng nó, rồi cả hai ra đi. Khi họ đã đi một đoạn đường dài, gấu trắng hỏi:
“Nàng có sợ không?”
“Không, tôi chẳng sợ gì cả.” Nàng trả lời.
“Hãy nắm chặt tấm lông bờm xờm của ta và rồi sẽ chẳng có gì phải sợ cả”.

Và họ đi tiếp thật xa, thật xa, cho tới khi đến một vách đá lớn có dốc thẳng đứng. Con gấu trắng gõ vào vách đá, một cánh cửa mở ra, và họ đi vào một lâu đài bên trong có rất nhiều phòng sáng lóa rực rỡ, lấp lánh đầy vàng và bạc. Xa hơn vào bên trong, có một cái bàn được đặt ở đó,  và tất cả đều hoành tráng đến mức có thể. Con gấu trắng đưa cho nàng một chiếc chuông bạc và bảo nàng rằng bất cứ khi nào cần thứ gì nàng chỉ cần rung chiếc chuông thì thứ nàng muốn sẽ xuất hiện ngay lập tức. Sau khi ăn xong thì trời đã tối, đêm buông xuống và nàng buồn ngủ díp cả mắt sau một chuyến đi dài của mình, nên nàng muốn đi ngủ. Nàng rung cái chuông và chỉ vừa mới chạm tới nó đã thấy mình ở trong một buồng ngủ với một chiếc giường đã sẵn sàng, trông đẹp và trắng đến nỗi bất cứ ai cũng muốn ngủ trên đó. Nó có gối bằng lụa, rèm phủ cũng bằng lụa với những tua bằng vàng, mọi thứ trong phòng đều bằng vàng hoặc bạc. Nhưng khi nàng vừa nằm xuống và tắt đèn, một người đàn ông tiến vào và nằm xuống bên cạnh. Đó chính là Gấu Trắng, người đã trút bỏ lớp da còn lông của con vật khi đêm xuống. Tuy nhiên nàng chẳng bao giờ trông thấy anh ta vì anh ta chỉ đến sau khi nàng đã tắt đèn, trở dậy và ra đi trước khi bình minh ló dạng. 

Tất cả cứ diễn ra tốt đẹp như thế cho đến một ngày nàng cảm thấy quá tĩnh lặng và sầu não, vì cả ngày nàng chỉ có một mình. Nàng rất muốn trở về thăm cha mẹ cùng với các anh chị em. Vì vậy, một ngày nọ, Gấu Trắng hỏi nàng có chuyện gì vậy, nàng đã trả lời rằng ở trong núi thật là buồn chán và nàng phải ở một mình suốt, còn ở nhà bố mẹ thì nàng có rất nhiều anh chị em nhưng lại chẳng thể trở về được, đó là lý do tại sao nàng rất buồn.

“Chuyện ấy có thể xảy ra được,”  Gấu trắng nói, “chỉ cần hứa rằng nàng không bao giờ kể về ta cho mẹ nàng khi hai người có một mình, mà chỉ khi có cả những người xung quanh cùng nghe. Vì bà ta sẽ nắm tay nàng và dẫn nàng vào một căn phòng để trò chuyện riêng với nàng. Nàng không được làm vậy, bởi nếu không thì chúng ta sẽ gặp phải bất hạnh lớn.”

Thế là, vào một ngày Chủ Nhật, Gấu Trắng tới nói với nàng rằng có thể lên đường về nhà cha mẹ nàng. Họ ra đi, nàng ngồi trên lưng gấu, cả hai cùng vượt qua một hành trình thật dài, thật dài, rất lâu, lâu lắm. Cuối cùng họ đến một ngôi nhà màu trắng to. Tất cả anh chị em nàng đều đang chạy nhảy và vui đùa ở bên ngoài, cảnh tượng thật vui vẻ khi nhìn thấy.
“Đây là nơi cha mẹ nàng hiện đang sống.” Gấu Trắng nói, “nhưng đừng quên những gì ta đã nói, nếu không nàng sẽ hại cả chính nàng và ta đấy.”
“Không, em sẽ không quên đâu.” Và sau khi nàng đi vào nhà thì Gấu Trắng quay lại và đi mất.

Niềm vui đoàn tụ lớn đến mức như chẳng bao giờ kết thúc. Mọi người đều chẳng biết bày tỏ lòng biết ơn vì tất cả những gì nàng làm cho họ thế nào. Giờ họ đã có mọi thứ họ ao ước và mọi thứ đều tốt đẹp y như tưởng tượng. Ai cũng muốn biết cô ấy đã như thế nào, đã được đem đi đâu và làm cách nào lại quay lại được. 

“Ồ, mọi thứ của con cũng rất tốt,” nàng nói, “Con có được tất cả những gì con ao ước”. Nàng còn trả lời họ những gì thì tôi cũng không rõ lắm, nhưng tôi khá chắc chắn rằng họ không biết được gì nhiều từ nàng. Chiều hôm đó, khi họ đã ăn tối xong, mọi chuyện xảy ra đúng như Gấu Trắng nói: mẹ nàng muốn nói chuyện riêng với nàng trong phòng. Nhưng nàng nhớ kỹ những gì Gấu Trắng đã nói và đã không đi với bà.  “Mình có thể nói chuyện với nhau bất cứ lúc nào khác mà mẹ,” nàng trả lời, nàng đã trì hoãn được với mẹ. Nhưng bằng cách này hay cách khác, bà mẹ cuối cùng đã thuyết phục được nàng, thế là nàng kể hết cho bà mọi chuyện. Nàng nói hàng đêm có một người đàn ông tới và nằm xuống bên cạnh nàng khi nàng đã tắt hết đèn, nhưng nàng không bao giờ nhìn thấy mặt anh ta vì anh ta luôn bỏ đi khi trời sáng. Nàng kể rằng nàng đã cô đơn và buồn bã khủng khiếp như thế nào, vì vậy nàng rất muốn gặp mặt anh ta, và cô ấy đã ở một mình suốt cả ngày như thế nào, và điều đó thật buồn tẻ và cô đơn biết bao.  

“Ôi con gái tội nghiệp của mẹ!”, bà mẹ thốt lên, “Rất có thể con đã phải ngủ cùng với một tên lừa đảo rồi! Nhưng mẹ sẽ cho con một vài lời khuyên để làm cách nào nhìn thấy hắn. Mẹ sẽ cho con một mẩu nến mà con có thể giấu vào trong ngực áo khi trở lại nhà. Hãy đốt lên và nhìn mặt hắn lúc hắn đang ngủ, nhưng cẩn thận đừng để bất cứ giọt nến nào nhỏ lên người hắn.”

Theo đó, nàng cầm mẩu nến, giấu nó trong ngực áo. Tối đến Gấu Trắng đón cô đi. Khi họ đi được một quãng rất xa, Gấu hỏi nàng mọi chuyện có xảy ra như gấu đã nói trước không. Cô đã không phủ nhận rằng điều đó đã xảy ra.
“Vậy thì hãy cẩn thận,” Gấu nói, “nếu nàng làm những gì mẹ nàng muốn thì nàng sẽ mang đến bất hạnh cho cả hai chúng ta đấy.”
“Không, em chẳng làm gì cả, bằng mọi cách”.
Và khi họ về đến nhà rồi đi ngủ, mọi thứ lại diễn ra đúng như những đêm trước: một người đàn ông đến rồi nằm xuống bên cạnh nàng. Rất khuya đêm đó nàng không thể ngủ được, lắng nghe tiếng người bên cạnh và đoán rằng anh ta đã ngủ say, nàng dậy và thắp cây nến lên. Cô để ánh sáng chiếu vào mặt anh, và thấy rằng anh là một hoàng tử đẹp trai nhất mà người ta chưa từng thấy. Nàng thấy yêu chàng đến độ sẽ chết mất nếu không hôn chàng ngay lúc đó. Thế là nàng đã hôn chàng, nhưng khi làm vậy nàng đã để ba giọt nến nóng rơi lên áo chàng và chàng tỉnh dậy: “Nàng vừa làm gì thế này?” chàng la lên. “Bây giờ em đã đem bất hạnh đến cho chúng ta rồi đó. Nếu nàng có thể chịu đựng chỉ một khoảng thời gian là một năm thôi thì ta đã có thể được giải thoát! Ta vốn có một người mẹ kế, người đã phù phép biến ta thành một con gấu trắng ban ngày và trở lại thành người vào ban đêm. Nhưng giờ mọi ràng buộc giữa chúng ta bị phá vỡ, Và ta phải rời xa nàng để đến với bà ta. Bà ta sống ở lâu đài nằm ở phía Đông Mặt trời và phía Tây Mặt Trăng. Ở đó cũng có một cô công chúa với cái mũi dài ba thước, và ta sẽ phải cưới cô ấy”.

Nàng khóc than thảm thiết, nhưng vô ích, vì chàng vẫn phải đi. Rồi nàng hỏi liệu nàng có thể đi cùng chàng không. Không, tất nhiên là nàng không thể.
“Thế thì hãy cho em biết làm thế nào để em tìm được chàng, vì chắc chắn là em có thể làm điều đó?”

“Đúng, nàng có thể làm vậy. Nhưng chẳng có cách nào dẫn đưa nàng  đến nơi đó cả. Nó nằm ở phía Đông của Trời và phía Tây của Mặt Trăng và nàng chẳng bao giờ tìm được đường tới đó đâu.”

 

Khi nàng dụi mắt và hoàn toàn tỉnh thức vào sáng hôm sau, cả Hoàng Tử và lâu đài đều đã biến mất, còn bản thân nàng thì nằm trên một vạt cỏ giữa một khu rừng rậm rạp, tối om, bên cạnh là bọc quần áo rách rưới mà nàng mang theo khi rời khỏi nhà. Khi đã hoàn toàn tỉnh táo, nàng bắt đầu khóc đến khi mệt lả, rồi bắt đầu lên đường. Nàng đi rất lâu, rất lâu suốt ngày, cho đến khi nàng đến một vách núi cao. Có một bà già ngồi ở đó chơi với một quả táo bằng vàng mà bà quăng ném lung tung. Cô gái hỏi bà có biết đường tới nơi mà Hoàng tử người sắp phải lấy cô công chúa mũi dài ba thước và đang sống với mẹ kế trong lâu đài ở phía Đông của Trời và phía Tây của Mặt Trăng không.
“Sao cháu lại biết hoàng tử?” bà cụ hỏi nàng, “ cháu chính là người lẽ ra phải lấy chàng hả?”
“Vâng, đúng là thế,” nàng đáp.
“À ra là cháu. Tất cả những gì ta biết về chàng là việc chàng hiện đang sống ở trong một lâu đài ở phía Dông của Mặt Trời và phía Tây của Mặt Trăng. Cháu sẽ đến đó quá trễ hoặc chẳng bao giờ tới được. Nhưng cháu có thể cưỡi con ngựa của ta tới gặp một bà cụ là người hàng xóm của ta, có thể bà ta sẽ nói được chút gì cho cháu về Hoàng tử. Khi cháu đến đó rồi thì hãy vỗ vào tai trái con ngựa và bảo nó quay về nhà. Mà cháu cũng có thể cầm một quả táo này theo với cháu nữa”.

 

Cô gái lên ngựa, cỡi đi và đi mãi, đi mãi, cuối cùng nàng đến được vách đá cao nơi có một bà cụ khác đang ngồi bên ngoài với một chiếc lược chải đầu bằng vàng. Nàng hỏi bà có biết đường tới lâu đài ở phía Đông của Mặt Trời và phía Tây của Mặt Trăng không, nhưng bà cụ này cũng trả lời như bà cụ trước rằng bà không biết rõ lắm về Hoàng tử mà chỉ biết chàng ta đang ở trong một lâu đài ở phía Đông của Mặt Trời và phía Tây của Mặt Trăng và bạn sẽ đến đó quá muộn hoặc không bao giờ đến đó được, nhưng cháu có thể mượn con ngựa của ta và đến gặp người hàng xóm gần nhất của ta, có thể bà ấy sẽ biết lâu đài ở đâu. Khi đến nơi rồi cháu nhớ vỗ vào tai trái con ngựa của ta để nó quay trở về nhà.” 

Rồi bà cho nàng chiếc lược chải đầu bằng vàng, bảo rằng nó có thể có ích với nàng.

Cô gái trèo lên ngựa và cưỡi nó đi thật xa, thật lâu, và cuối cùng nàng lại gặp một vách núi to nữa, nơi một bà cụ đang ngồi quay một cái xa quay bằng vàng. Nàng cũng hỏi đường bà cụ đến chỗ hoàng tử, và nơi lâu đài nằm ở phía Đông của Mặt Trời và phía Tây của Mặt Trăng những cũng nhận cùng một cách trả lời như trước một lần nữa. 

“Có lẽ cháu là người lẽ ra đã có hoàng tử ?” cụ bà hỏi.   

“Vâng, đúng là thế bà ạ”. Nhưng bà cũng không biết cách nào tốt hơn hai cách kia. Bà chỉ biết nó ở phía Đông của Mặt Trời và phía Tây của Mặt Trăng và đó là tất cả. “Và cháu sẽ đến đó rất muộn hoặc không bao giò đến được; bà sẽ cho cháu mượn con ngựa của bà và bà nghĩ tốt nhất cháu hãy cưỡi con ngựa của ta đến hỏi Gió Đông, có thể ông ta biết lâu đài đó ở đâu và sẽ có thể thổi cháu đến đó. Khi đến nơi cháu nhớ vỗ vào dưới tai trái con ngựa để nó sẽ phi nước đại về lại đây một mình”. Rồi bà cho nàng cái xa quay bằng vàng và nói : “Có lẽ nó sẽ có ích cho cháu.”

Nàng phải cưỡi ngựa rất nhiều ngày, đi một đoạn đường rất rất xa mới đến được chỗ Gió Đông. Và khi nàng hỏi Gió Đông về hoàng tử, người đang ở trong một lâu đài phía Đông của Mặt Trời, phía Tây của Mặt Trăng, thì Gió Đông trả lời :
“Ừm.., ta đã nghe nói về Hoàng Tử và lâu đài của chàng ta, nhưng ta lại không biết đường đến đó, vì ta chưa bao giờ thổi xa đến vậy. Nhưng nếu nàng muốn thì ta sẽ cùng nàng đến gặp anh trai ta là Gió Tây, có thể anh ấy biết vì anh ấy khỏe hơn ta nhiều. Nàng có thể ngồi lên lưng ta và chúng ta sẽ cùng đến đó.”
Thế là nàng trèo lên lưng Gió Đông và họ đi nhanh như gió! Khi đến nơi, Gió Đông bảo với Gió Tây rằng đây là cô gái đã lấy hoàng tử ở lâu đài phía Đông Mặt Trời, phía Tây Mặt Trăng, và rằng hiện nay nàng đang đi tìm lại chàng, nên Gió Đông đã mang nàng đến đây hỏi xem Gió Tây có biết lâu đài đó ở đâu không.
“Không, rất tiếc là ta chẳng bao giờ thổi xa đến thế cả. Nhưng nếu nàng muốn, ta có thể cùng nàng tới gặp anh Gió Nam, vì anh ấy thổi mạnh hơn cả hai chúng tôi. Anh ấy đã đi nhiều và biết đâu có thể nói cho nàng biết điều nàng muốn. Hãy ngồi lên lưng ta và ta sẽ mang nàng đến chỗ anh ấy.”

Cô gái lại cùng Gió Tây đến gặp Gió Nam. Khi đến nơi, Gió Tây hỏi Gió Nam có thể chỉ đường cho cô gái đến lâu đài ở phía Đông Mặt Trời, phía Tây Mặt Trăng không, vì nàng là người đáng lẽ phải lấy chàng Hoàng Tử hiện đang sống ở đó.
“Ồ, thực thế chăng ? Cô ấy đây ư?”, Gió Nam nói, “Ta đã từng thăm viếng rất nhiều nơi nhưng lại chưa bao giờ thổi xa được đến đó. Tuy nhiên nếu nàng muốn thì ta sẽ cùng nàng đến gặp anh Gió Bắc. Vì anh ấy là người cao tuổi nhất và mạnh nhất trong số các anh em chúng tôi, và nếu anh ấy mà cũng không biết lâu đài ấy ở đâu thì có lẽ nàng sẽ chẳng tìm thấy bất cứ ai khác có thể chỉ cho nàng được. Hãy ngồi lên lưng ta và ta sẽ mang nàng đến đó.”

“Vâng ạ” Thế là cô ngồi lên lưng Gió Nam và họ rời nhà với tốc độ cao nhất, lao vút đi không lâu thì đã đến chỗ Gió Bắc. Gió Bắc hung dữ và cáu gắt đến nỗi ông thổi luồng gió lạnh vào họ từ khoảng xa khiến họ rét run khi đến gần nơi ở của ông ta.
“Các ngươi muốn gì?” Gió Bắc gầm lên từ xa làm họ rùng mình.

“Chà” Gió Nam nói. “Em đây ông anh, anh không càn phải quát tháo ầm ĩ như thế, và đây là cô gái lẽ ra phải lấy Hoàng Tử, người đang sống ở tòa lâu đài phía Đông Mặt Trời, phía Tây Mặt trăng. Cô ấy muốn hỏi anh xem đã từng đến đó chưa và mong anh hãy chỉ đường để cô tìm lại Hoàng Tử.”
“Vâng, ta biết nó ở đâu” Gió Bấc nói. “Có một lần ta đã từng thổi một chiếc lá dương đến đó nhưng sau đó mệt đến nỗi mấy ngày sau ta không thể thổi được tí gì nữa. Nhưng nếu nàng nhất định muốn đến đó và không ngại đi cùng ta thì ta sẽ cõng nàng trên lưng và thử xem có thể đem nàng tới nơi đó không.”
“Vâng, với tất cả trái tim mình, tôi phải đến đó !” Nàng nói, “Nếu có bất cứ cách nào đến được thì nhất định tôi sẽ làm. Và tôi sẽ không sợ đâu dù ngài có bay nhanh đến mấy đi nữa”. 
“Rất tốt.” Gió Bắc nói, “Nhưng nàng phải ngủ lại đây tối nay vì nếu muốn đến đó thì phải mất một ngày.”

Gió Bắc đánh thức nàng dậy sáng hôm sau và tự thổi phình mình lên khiến cho bản thân trở nên to đùng và hung dữ đến nỗi ai cũng phát sợ nếu trông thấy. Và họ lên đường, bay cao trên không trung, bay mải miết và nếu mà họ cứ bay thế mãi có khi sẽ đi đến tận đầu kia của thế giới. 

Phía dưới họ trên bề mặt trái đất đang, có một cơn bão khủng khiếp! Nó thổi bay hằng nhiều hecta rừng, và những ngôi nhà và khi nó quét qua biển, hàng trăm con tàu bị đắm. Và họ cứ lao đi lao đi mãi – không ai có thể tin được họ đã đi được bao xa và suốt thời gian đó họ vẫn vượt biển, Gió Bắc bắt đầu mệt dần, mệt dần, cuối cùng mệt quá đến nỗi không thể thổi được nữa. Thế là ông ta rơi dần, rơi dần, rồi hạ thấp xuống thấp đến mức những cón sóng chạm đến bàn chân ông ta. 

“Nàng có sợ không?”, Gió Bắc hỏi.
“Tôi không sợ gì cả,” nàng trả lời. Và đúng như vậy.

Bây giờ họ không còn xa đất liền là mấy, và Gió Bắc lấy hết sức lực còn lại ném cô gái lên bãi biển, ngay dưới cửa sổ tòa lâu đài nằm ở phía Đông Mặt Trời và phía Tây của Mặt Trăng. Nhưng ông ta đã kiệt sức, mệt mỏi đến nỗi phải nằm lại nghỉ vài ngày trước khi có thể trở về nhà được.

Sáng hôm sau cô ngồi bên ngoài, dưới cửa sổ của tòa lâu đài và bắt đầu chơi với quả táo vàng. Và người đầu tiên trông thấy cô là cô công chúa với chiếc mũi dài, người mà sắp lấy hoàng tử, Cô ta mở cửa sổ và nói với xuống:
“Cô muốn bán quả táo vàng kia với giá bao nhiêu?”
“Tôi không bán nó lấy tiền hay vàng đâu,” cô gái trả lời.
“Nếu không bán nó lấy tiền hay vàng thì cô muốn đổi lấy gì cô gái kia? Hãy ra giá riêng của cô đi” Công chúa nói. “ Ồ, bạn có thể có nó, nếu tôi có thể đến với hoàng tử, người đang sống ở đây, và ở bên anh ấy đêm nay”. cô gái đến cùng Gió Bắc nói.
“ Vâng, điều đó có thể thực hiện được”. Công chúa trả lời. Vì vậy công chúa lấy được quả táo vàng. Còn cô gái, khi cô đến phòng Hoàng Tử tối hôm ấy thì chàng đã ngủ, vì công chúa đã sắp sẵn trước như thế. Cô gái tội nghiệp gọi hoàng tử mãi, lay chàng mãi nhưng chàng vẫn cứ ngủ say. Sáng hôm sau, ngay khi trời sáng, công chúa với chiếc mũi dài đến và đuổi cổ cô gái ra ngoài. 

Hôm đó nàng lại ngồi dưới cửa sổ lâu đài và bắt đầu chải tóc với chiếc lược vàng. Mọi việc lại diễn ra như hôm trước. Công chúa lại hỏi mua chiếc lược và cô gái lại trả lời rằng không muốn lấy tiền hay vàng mà chỉ muốn được phép ở với Hoàng Tử một đêm thôi. Công chúa lại đồng ý. Nhưng khi cô gái tới phòng Hoàng Tử, chàng lại đã ngủ say. Và nàng gọi, nàng lay, nàng cầu nguyện, rồi nàng khóc nức nở, nhưng hoàng tử vẫn không tỉnh dậy. Ngay khi tia sáng xám đầu tiên của ngày xuất hiện,, công chúa đến và kéo cô gái ra khỏi lâu đài. 

Hôm ấy cô gái lại ngồi dưới cửa sổ lâu đài quay chiếc luân xa bằng vàng. Rồi công chúa mũi dài lại muốn có món đồ đó, bèn mở cửa sổ ra hỏi cô gái muốn đổi chiếc luân xa lấy gì. Nàng lại trả lời như hai lần trước, rằng không muốn tiền hay vàng mà chỉ muốn được ở với hoàng tử một đêm và cô có được nó.
“Được thôi”, công chúa trả lời, “Cô sẽ được hoan nghênh để làm điều đó”.
Nhưng lúc này cô phải biết rằng ở lâu đài này đang có mấy tín đồ Thiên Chúa được đưa đến đây, và trong khi ngồi ở phòng họ, gần phòng Hoàng Tử, họ đã nghe tiếng cô gái ở trong đó, khóc lóc, nguyện cầu và gọi hoàng tử suốt trong hai đêm liền, và họ đã kể lại cho hoàng tử. 

Vì thế, đêm ấy khi công chúa lại đến với món đồ uống có pha thuốc ngủ, chàng đã giả vờ uống nhưng thực ra đã đổ ra sau lưng, vì chàng nghi ngờ nó có pha thuốc ngủ. Và khi cô gái vào phòng hoàng tử, cô thấy chàng hoàn toàn tỉnh thức và nàng đã kể cho hoàng tử toàn bộ câu chuyện về việc cô đã đến đây như thế nào. 

“Ồ” Hoàng tử nói, “Nàng đến thật đúng lúc. Vì ngày mai ta sẽ phải cưới cô công chúa kia. Nhưng ta sẽ không lấy cô mũi dài đó đâu, và nàng là người phụ nữ duy nhất trên thế gian này có thể giải thoát được ta. Ta sẽ nói với cô ta rằng ta muốn biết cô dâu của ta biết làm những gì, và đòi cô ta giặt chiếc áo sơ mi có ba giọt nến. Cô ta sẽ sung sướng làm việc đó vì không biết chính em là người đã nhỏ ba giọt nến lên đó. Nhưng không ai có thể làm được việc đó trừ một người theo đạo thiên chúa, chứ không phải một lũ độc ác như thế mới có thể rửa sạch chúng được. Và ta sẽ nói ta chỉ kết hôn với người phụ nữ có thể rửa sạch chúng, và ta sẽ yêu cầu nàng làm thử”. 

Đêm đó là một đêm hạnh phúc với cả một niềm vui lớn và tình yêu thương giữa hai người suốt đêm.

Ngày hôm sau, khi lễ cưới sắp diễn ra như kế hoạch, hoàng tử nói:
“Trước hết con  muốn biết cô dâu của con có thể làm được những gì.”
“Tất nhiên rồi con trai.” Mẹ kế của chàng nói bằng cả trái tim mình.
“Con có một chiếc áo sơ mi đẹp mà con muốn cho chiếc áo cưới của mình, nhưng bằng cách nào đó, nó bị dây ba giọt nến trên đó, mà con hẳn đã phải giặt sạch nó. Con đã thề là chỉ cưới người nào giặt sạch được cho con chiếc áo đó. Ai không làm được thì không xứng đáng làm vợ con.”
Ồ, việc này đâu có gì to tát, họ đều nghĩ như vậy và đồng ý thực hiện. Công chúa mũi dài bắt đầu giặt hết sức mà cô ta có thể, nhưng càng giặt càng vò thì vết ố lại càng loang ra.
“Ồ con không giặt được nó rồi. Đưa đây cho mẹ.” Mụ phù thủy già độc ác mẹ cô ta nói. Nhưng bà ta cũng chẳng khá hơn, càng giặt càng vò thì vết ố càng loang thêm và sẫm thêm. Những kẻ khác cũng thử giặt chiếc áo nhưng càng giặt thì chiếc áo càng bẩn và trông càng kinh khủng, cho tới khi trông nó y như cái giẻ lau ống khói.
Hoàng tử nói:
“Ồ! Chẳng ai trong các người biết làm được cái quái gì cả. Các ngươi không thể giặt sạch. Có một cô gái ăn xin ở ngoài cửa sổ kia và ta dám cá là cô ta giặt tốt hơn tất cả các ngươi. Hãy vào đây, cô gái kia.”
Và nàng bước vào.
“Cô có thể giặt sạch chiếc áo kia không?”, hoàng tử nói lớn.
“Ồ, tôi cũng không biết, nhưng tôi sẽ thử xem sao.”
Và cô chỉ vừa cầm chiếc áo dìm xuống nước nó đã trở nên trắng như tuyết và càng lúc càng trắng hơn.
“Vâng, ngươi là cô gái dành cho ta,”  Hoàng tử nói. “ta sẽ cưới cô”.

Thế là mụ phù thủy già tức điên đến nỗi vật ra mà chết. Công chúa mũi dài con mụ cũng vậy. Cả đám độc ác kia cũng lần lượt theo sau họ. – Ít nhất, tôi chưa bao giờ nghe bất cứ một lời tương tự nào về họ nữa. 

Hoàng tử và cô dâu của mình trả tự do cho tất cả những tín đồ Thiên chúa bị bắt nhốt ở đó, mang theo tất cả số vàng bạc mà họ có thể và rời xa lâu đài ở phía Đông Mặt Trời và ở phía Tây Mặt Trăng.

        

                                                  Phan Thiện Trì dịch (Na – Uy)

                                                             April, 2022

 

East of the Sun and West of the Moon

                                           Norway

Once upon a time there was a poor peasant who had so many children that he did not have enough of either food or clothing to give them. Pretty children they all were, but the prettiest was the youngest daughter, who was so lovely there was no end to her loveliness.

One day -- it was on a Thursday evening late in the fall -- the weather was wild and rough outside, and it was cruelly dark. The rain was falling and the wind blowing, until the walls of the cottage shook. They were all sitting around the fire busy with this thing and that. Then all at once something gave three taps on the window. The father went out to see what was the matter. Outside, what should he see but a great big white bear.

"Good evening to you," said the white bear.

"The same to you," said the man.

"Will you give me your youngest daughter? If you will, I'll make you as rich as you are now poor," said the bear.

Well, the man would not be at all sorry to be so rich; but still he thought he must have a bit of a talk with his daughter first; so he went in and told them how there was a great white bear waiting outside, who had given his word to make them so rich if he could only have the youngest daughter.

The girl said "No!" outright. Nothing could get her to say anything else; so the man went out and settled it with the white bear, that he should come again the next Thursday evening and get an answer. Meantime he talked to his daughter, and kept on telling her of all the riches they would get, and how well off she herself would be. At last she agreed to it, so she washed and mended her rags, and made herself as smart as she could. Soon she was ready for the trip, for she didn't have much to take along.

The next Thursday evening came the white bear to fetch her. She got on his back with her bundle, and off they went. After they had gone a good way, the white bear said, "Are you afraid?"

No, she wasn't.

"Just hold tight to my shaggy coat, and there's nothing to be afraid of," said the bear.

She rode a long, long way, until they came to a large steep cliff. The white bear knocked on it. A door opened, and they came into a castle, where there were many rooms all lit up; rooms gleaming with silver and gold. Further, there was a table set there, and it was all as grand as grand could be. Then the white bear gave her a silver bell; and when she wanted anything, she only had to ring it, and she would get it at once.

Well, after she had eaten, and it became evening, she felt sleepy from her journey, and thought she would like to go to bed, so she rang the bell. She had barely rung it before she found herself in a room, where there was a bed made as fair and white as anyone would wish to sleep in, with silken pillows and curtains, and gold fringe. All that was in the room was gold or silver. After she had gone to bed, and put out the light, a man came and laid himself alongside her. It was the white bear, who cast off his pelt at night; but she never saw him, for he always came after she had put out the light. Before the day dawned he was up and off again. Things went on happily for a while, but at last she became quiet and sad. She was alone all day long, and she became very homesick to see her father and mother and brothers and sisters. So one day, when the white bear asked what was wrong with her, she said it was so lonely there, and how she longed to go home to see her father and mother and brothers and sisters, and that was why she was so sad, because she couldn't get to them.

"Well," said the bear, "that can happen all right, but you must promise me, not to talk alone with your mother, but only when the others are around to hear. She will want to take you by the hand and lead you into a room to talk alone with her. But you must not do that, or else you'll bring bad luck on both of us."

So one Sunday the white bear came and said they could now set off to see her father and mother. Off they went, she sitting on his back; and they went far and long. At last they came to a grand house. Her bothers and sisters were outside running about and playing. Everything was so pretty, it was a joy to see.

"This is where your father and mother live now," said the white bear. "Now don't forget what I told you, else you'll make us both unhappy."

No, heaven forbid, she'd not forget. When they reached the house, the white bear turned around and left her.

She went in to see her father and mother, and there was such joy, that there was no end to it. None of them could thank her enough for all she had done for them. They now had everything they could wish for, as good as good could be. Then they wanted to know how she was.

Well, she said, it was very good to live where she did; she had all she wished. I don't know what else she said, but I don't think she told any of them the whole story. That afternoon, after they had eaten dinner, everything happened as the white bear had said it would. Her mother wanted to talk with her alone in her bedroom; but she remembered what the white bear had said, and wouldn't go with her.

"What we have to talk about we can talk about any time," she said, and put her mother off. But somehow or other, her mother got to her at last, and she had to tell her the whole story. She told her, how every night, after she had gone to bed, a man came and lay down beside her as soon as she had put out the light, and how she never saw him, because he was always up and away before the morning dawned; and how she was terribly sad, for she wanted so much to see him, and how she was by herself all day long, and how dreary, and lonesome it was.

"Oh dear," said her mother; "it may well be a troll you are sleeping with! But now I'll give you some good advice how to see him. I'll give you a candle stub, which you can carry home in your bosom; just light it while he is asleep, but be careful not to drop any tallow on him."

Yes, she took the candle, and hid it in her bosom, and that evening the white bear came and took her away.

But when they had gone a piece, the white bear asked if all hadn't happened as he had said.

She couldn't deny that it had.

"Take care," said he, "if you have listened to your mother's advice, you will bring bad luck on us both, and it will be finished with the two of us."

No, by no means!

So when she reached home, and had gone to bed, it was the same as before. A man came and lay down beside her; but in the middle of the night, when she heard that he was fast asleep, she got up and lit the candle. She let the light shine on him, and saw that he was the most handsome prince one ever set eyes on. She fell so deeply in love with him, that she thought she couldn't live if she didn't give him a kiss at once. And so she did, but as she kissed him she let three drops of hot tallow drip onto his shirt, and he woke up.

"What have you done?" he cried; "now you have made us both unlucky, for had you held out only this one year, I would have been free! I have a stepmother who has bewitched me, so that I am a white bear by day, and a man by night. But now all ties are broken between us. Now I must leave you for her. She lives in a castle east of the sun and west of the moon, and there, too, is a princess, one with a nose three yards long, and now I will have to marry her."

She cried and grieved, but there was no help for it; he had to go.

Then she asked if she could go with him.

No, she could not.

"Tell me the way, then" she said, "so I can look for you; surely I may do that."

Yes, she could do that, but there was no way leading to the place. It lay east of the sun and west of the moon, and she'd never find her way there.

The next morning, when she woke up, both the prince and the castle were gone, and she was lying on a little green patch, in the midst of the thick, dark forest, and by her side lay the same bundle of rags she had brought with her from her old home.

When she had rubbed the sleep out of her eyes, and cried until she was tired, she set out on her way, and walked many, many days, until she came to a high cliff. An old woman sat under it, and played with a golden apple which she tossed about. The girl asked her if she knew the way to the prince, who lived with his stepmother in the castle east of the sun and west of the moon, and who was to marry the princess with a nose three yards long.

"How did you come to know about him?" asked the old woman. "Maybe you are the girl who should have had him?"

Yes, she was.

"So, so; it's you, is it?" said the old woman. "Well, all I know about him is, that he lives in the castle east of the sun and west of the moon, and that you'll get there too late or never; but still you may borrow my horse, and you can ride him to my next neighbor. Maybe she'll be able to tell you; and when you get there just give the horse a switch under the left ear, and beg him to be off home. And you can take this golden apple along with you."

So she got on the horse, and rode a long, long time, until she came to another cliff, under which sat another old woman, with a golden carding comb. The girl asked her if she knew the way to the castle that lay east of the sun and west of the moon, and she answered, like the first old woman, that she knew nothing about it, except that it was east of the sun and west of the moon.

"And you'll get there too late or never; but you can borrow my horse to my next neighbor; maybe she'll tell you all about it; and when you get there, just switch the horse under the left ear, and beg him to be off for home."

This old woman gave her the golden carding comb; she might find some use for it, she said. So the girl got up on the horse, and again rode a long, long way. At last she came to another great cliff, under which sat another old woman, spinning with a golden spinning wheel. She asked her, as well, if she knew the way to the prince, and where the castle was that lay east of the sun and west of the moon. But it was the same thing over again.

"Perhaps you are the one who should have had the prince?" said the old woman.

Yes, that she was.

But she didn't know the way any better than the other two. She knew it was east of the sun and west of the moon, but that was all.

"And you'll get there too late or never; but I'll lend you my horse, and then I think you'd best ride to the east wind and ask him; maybe he knows his way around those parts, and can blow you there. When you get to him, just give the horse a switch under the left ear, and he'll trot home by himself."

She too gave her her golden spinning wheel. "Maybe you'll find a use for it," said the old woman.

She rode many weary days, before she got to the east wind's house, but at last she did reach it, and she asked the east wind if he could tell her the way to the prince who lived east of the sun and west of the moon. Yes, the east wind had often heard tell of it, the prince and the castle, but he didn't know the way there, for he had never blown so far.

"But, if you want, I'll go with you to my brother the west wind. Maybe he knows, for he's much stronger. If you will just get on my back I'll carry you there."

Yes, she got on his back, and off they went in a rush.

When they arrived at the west wind's house, the east wind said the girl he had brought was the one who was supposed to have had the prince who lived in the castle east of the sun and west of the moon. She had set out to find him, and he had brought her here, and would be glad to know if the west wind knew how to get to the castle.

"No," said the west wind, "I've never blown so far; but if you want, I'll go with you to our brother the south wind, for he's much stronger than either of us, and he has flown far and wide. Maybe he'll tell you. Get on my back, and I'll carry you to him."

Yes, she got on his back, and so they traveled to the south wind, and I think it didn't take long at all.

When they got there, the west wind asked him if he could tell her the way to the castle that lay east of the sun and west of the moon, for she was the one who was supposed to have had the prince who lived there.

"Is that so?" said the south wind. "Is she the one? Well, I have visited a lot of places in my time, but I have not yet blown there. If you want, I'll take you to my brother the north wind; he is the oldest and strongest of us all, and if he doesn't know where it is, you'll never find anyone in the world to tell you. Get on my back, and I'll carry you there."

Yes, she got on his back, and away he left his house at a good clip. They were not long underway. When they reached the north wind's house he was so wild and cross, that he blew cold gusts at them from a long way off. "Blast you both, what do you want?" he roared at them from afar, so that it struck them with an icy shiver.

"Well," said the south wind, "you don't need to bluster so, for here I am, your brother, the south wind, and here is the girl who was supposed to have had the prince who lives in the castle that lies east of the sun and west of the moon, and now she wants to ask you if you ever were there, and can show her the way, for she wants so much to find him again."

"Yes, I know where it is," said the north wind; "a single time I blew an aspen leaf there, but afterward I was so tired that I couldn't blow a puff for many days. But if you really wish to go there, and aren't afraid to come along with me, I'll take you on my back and see if I can blow you there."

Yes, with all her heart; she wanted to and had to get there if it were at all possible; and she wouldn't be afraid, however madly he went.

"Very well, then," said the north wind, "but you must sleep here tonight, for we must have the whole day before us, if we're to get there at all."

Early next morning the north wind woke her, and puffed himself up, and blew himself out, and made himself so stout and big. that he was gruesome to look at. Off they went high up through the air, as if they would not stop until they reached the end of the world.

Here on earth there was a terrible storm; acres of forest and many houses were blown down, and when it swept over the sea, ships wrecked by the hundred.

They tore on and on -- no one can believe how far they went -- and all the while they still went over the sea, and the north wind got more and more weary, and so out of breath he could barely bring out a puff, and his wings drooped and drooped, until at last he sunk so low that the tops of the waves splashed over his heels.

"Are you afraid?" said the north wind.

No, she wasn't.

They weren't very far from land by now, and the north wind had enough strength left that he managed to throw her up on the shore under the windows of the castle which lay east of the sun and west of the moon. But then he was so weak and worn out, that he had to stay there and rest many days before he could go home again.

The next morning the girl sat down under the castle window, and began to play with the golden apple. The first person she saw was the long-nosed princess who was to have the prince.

"What do you want for your golden apple, you girl?" said the long-nosed one, as she opened the window.

"It's not for sale, for gold or money," said the girl.

"If it's not for sale for gold or money, what is it that you will sell it for? You may name your own price," said the princess.

"Well, you can have it, if I may get to the prince, who lives here, and be with him tonight," said the girl whom the north wind had brought.

Yes, that could be done. So the princess took the golden apple; but when the girl came up to the prince's bedroom that night, he was fast asleep. She called him and shook him, and cried and grieved, but she could not wake him up. The next morning. as soon as day broke, the princess with the long nose came and drove her out.

That day she sat down under the castle windows and began to card with her golden carding comb, and the same thing happened. The princess asked what she wanted for it. She said it wasn't for sale for gold or money, but if she could have permission to go to the prince and be with him that night, the princess could have it. But when she went to his room she found him fast asleep again, and however much she called, and shook, and cried, and prayed, she couldn't get life into him. As soon as the first gray peep of day came, the princess with the long nose came, and chased her out again.

That day the girl sat down outside under the castle window and began to spin with her golden spinning wheel, and the princess with the long nose wanted to have it as well. She opened the window and asked what she wanted for it. The girl said, as she had said twice before, that it wasn't for sale for gold or money, but if she could go to the prince who was there, and be alone with him that night she could have it.

Yes, she would be welcome to do that. But now you must know that there were some Christians who had been taken there, and while they were sitting in their room, which was next to the prince's, they had heard how a woman had been in there, crying, praying, and calling to him for two nights in a row, and they told this to the prince.

That evening, when the princess came with a sleeping potion, the prince pretended to drink it, but threw it over his shoulder, for he could guess it was a sleeping potion. So, when the girl came in, she found the prince wide awake, and then she told him the whole story of how she had come there.

"Ah," said the prince, "you've come in the very nick of time, for tomorrow is to be our wedding day. But now I won't have the long-nose, and you are the only woman in the world who can set me free. I'll say that I want to see what my wife is fit for, and beg her to wash the shirt which has the three spots of tallow on it. She'll agree, for she doesn't know that you are the one who put them there. Only Christians, and not such a pack of trolls, can wash them out again. I'll say that I will marry only the woman who can wash them out, and ask you to try it."

So there was great joy and love between them all the night. But next day, when the wedding was planned, the prince said, "First of all, I'd like to see what my bride is fit for."

"Yes!" said the stepmother, with all her heart.

"Well," said the prince, "I've got a fine shirt which I'd like for my wedding shirt, but somehow or other it got three spots of tallow on it, which I must have washed out. I have sworn to marry only the woman who is able to do that. If she can't, then she's not worth having."

Well, that was no big thing they said, so they agreed, and the one with the long nose began to wash away as hard as she could, but the more she rubbed and scrubbed, the bigger the spots grew.

"Ah!" said the old troll woman, her mother, "you can't wash. Let me try."

But she had hardly touched the shirt, before it got far worse than before, and with all her rubbing, and wringing, and scrubbing, the spots grew bigger and blacker, and the shirt got ever darker and uglier.

Then all the other trolls began to wash, but the longer it lasted, the blacker and uglier the shirt grew, until at last it was as black all over as if it been up the chimney.

"Ah!" said the prince, "none of you is worth a straw; you can't wash. Why there, outside, sits a beggar girl, I'll bet she knows how to wash better than the whole lot of you. Come in, girl!" he shouted.

She came in.

"Can you wash this shirt clean, girl, you?" he said.

"I don't know," she said, "but I think I can."

And almost before she had taken it and dipped it into the water, it was as white as driven snow, and whiter still.

"Yes, you are the girl for me," said the prince.

At that the old troll woman flew into such a rage, she exploded on the spot, and the princess with the long nose after her, and the whole pack of trolls after her -- at least I've never heard a word about them since.

As for the prince and princess, they set free all the poor Christians who had been captured and shut up there; and they took with them all the silver and gold, and flew away as far as they could from the castle that lay east of the sun and west of the moon.

• Source: Peter Christen Asbjørnsen and Jørgen Moe, Popular Tales from the Norse, translated by George Webbe Dasent (New York: D. Appleton and Company, 1859)