BÀ NỘI

                                          

                                                        Hans Christian Andersen

                                                         Phan Thiện Trì dịch

 

Nội rất già, khuôn mặt nhăn nheo, và tóc bạc trắng;  nhưng đôi mắt của bà long lanh như hai ngôi sao, còn đẹp hơn sao nhiều vì chúng trông hiền từ, dịu dàng và xinh đẹp. Bà mặc một chiếc áo thêu bằng lụa dày, có đính nhiều hoa và bông hoa lớn, nó kêu sột soạt mỗi khi bà di chuyển. Bà có thể kể những câu chuyện tuyệt vời nhất.  Bà nội hiểu biết rất nhiều điều, vì bà sống lâu trước cả cha và mẹ — điều đó khá chắc chắn. Bà nội có một cuốn sách thánh ca với những chiếc móc cài sách bằng bạc dày và luôn luôn đọc quyển sách ấy. Trong sách, giữa những chiếc lá, có ép một bông hồng, nó trở thành dẹp lép và khô;  nó không đẹp như những bông hoa hồng đang đứng trong bình, vậy mà bà lại mỉm cười với nó một cách hài lòng nhất,lắm lúc nước mắt bà còn trào ra.  “Tôi tự hỏi tại sao bà nội lại nhìn bông hoa héo trong cuốn sách cũ theo cách đó?  Bạn có biết?"  Tại sao, khi những giọt nước mắt của bà nội rơi trên bông hồng, và bà đang nhìn vào nó, bông hồng lại hồi sinh và tỏa hương thơm trong phòng;  những bức tường tan biến như trong sương mù, và xung quanh bà là gỗ màu xanh lá cây rực rỡ, nơi vào mùa hè ánh nắng chiếu xuyên qua những tán lá dày;  còn bà, trời! bà lại trẻ ra, bà là cô gái duyên dáng, tươi tắn như đóa hồng, với đôi má hồng hào, tròn trịa, đôi mắt tròn đều, sáng sủa, mái tóc uốn vòng hoe vàng , dáng người xinh xắn và duyên dáng; nhưng đôi mắt, đôi mắt hiền lành, thánh thiện ấy đến nay vẫn như vậy.  Gần bên cô gái ấy, một chàng trai đang ngồi, một chàng trai trẻ, mạnh mẽ và đẹp trai. Chàng đưa cho cô một đóa hoa hồng, và cô cười - dù sao nụ cười ấy không giống nụ cười ngày nay của bà nội! - mà cũng giống chứ, nụ cười ta thấy đó!  Vâng, cô ấy đang mỉm cười với ký ức của ngày hôm đó, và nhiều suy nghĩ và hồi ức về quá khứ;  nhưng người thanh niên đẹp trai đã ra đi, và bông hồng đã héo trong cuốn sách cũ, và bà nội đang ngồi đó, một bà già đang nhìn xuống bông hồng đã héo trong cuốn sách.

Bây giờ, bà nội đã mất! - Trước kia, bà ngồi trên ghế bành, và kể một câu chuyện, dài, và rất hay:

”Và bây giờ câu chuyện đã chấm dứt,” - bà nói - ”nhưng tao mệt lắm rồi, để cho tao ngủ một giấc đi!”

Bà tựa mình trên lưng ghế, lấy hơi, và ngủ. 

Chúng tôi có thể nghe thấy tiếng thở nhẹ nhàng của bà khi bà ngủ;  dần dần nó trở nên yên tĩnh hơn và bình thản hơn, và trên khuôn mặt của bà là niềm hạnh phúc và bình yên.  Nó như thể được thắp lên bởi một tia nắng. Bà mỉm cười một lần nữa, và sau đó mọi người nói rằng bà đã chết.  

Bà được đặt trong một chiếc quan tài màu đen, thân hình phủ kín trong lớp nỉ trắng, trong những nếp gấp màu trắng của tấm vải liệm, mặc dù đôi mắt của bà đã nhắm lại, mọi nếp nhăn đã biến mất, mái tóc của bà trông trắng bạc, và quanh miệng bà còn đọng lại một nụ cười ngọt ngào.  Chúng tôi không hề cảm thấy sợ hãi khi nhìn xác bà, vì đó vẫn là bà nội hiền từ, tốt bụng.

Bà được đặt trong một chiếc quan tài màu đen, trông dịu dàng và xinh đẹp  Cuốn sách thánh ca, trong đó bông hồng vẫn còn nằm, được đặt dưới đầu bà, vì bà đã muốn vậy, sau đó họ chôn bà nội.

 

Trên ngôi mộ bà, sát chân tường nhà thờ, người ta trồng một cây hồng, cây nở đầy hoa, và con họa mi hót trên đó. Trong nhà thờ, đàn phong cầm đánh lên những khúc Thánh ca tuyệt diệu, in trong quyển sách đặt dưới đầu người chết. Mặt trăng chiếu xuống ngôi mộ, nhưng người chết không còn ở dưới đó nữa. Bọn trẻ con ban đêm có thể yên ổn đến ngắt một đóa hoa hồng trên bức tường nghĩa địa. Một người chết biết nhiều chuyện hơn tất cả chúng ta, những người sống, người chết biết sự hoảng sợ của chúng ta nếu thấy một người chết hiện ra. Người chết lại tốt hơn chúng ta, vì vậy họ không trở lại. Đất trên chiếc áo quan, quyển Thánh ca và trang giấy trong đó đều thành bụi, cành hoa hồng và những kỹ niệm của nó cũng thành ra bụi. Nhưng ở bên trên, vẫn nở ra những đóa hồng mới, và trên đó con chim họa mi vẫn hót, đàn phong cầm vẫn cất lên và vẫn còn đó nỗi nhớ về người bà già, với đôi mắt hiền từ yêu thương luôn nhìn trẻ thơ.  Đôi mắt không bao giờ có thể chết.  Chúng ta sẽ một lần nữa được nhìn thấy người bà thân yêu, trẻ trung và xinh đẹp như khi lần đầu tiên bà hôn lên bông hồng đỏ tươi, nay đã thành cát bụi trong nấm mồ.

 

                                     Phan Thiện Trì dịch

                                              July, 2022

 

GRANDMOTHER

 

                                                           by

                                                           Hans Christian Andersen

 

GRANDMOTHER is very old, her face is wrinkled, and her hair is quite white; but her eyes are like two stars, and they have a mild, gentle expression in them when they look at you, which does you good. She wears a dress of heavy, rich silk, with large flowers worked on it; and it rustles when she moves. And then she can tell the most wonderful stories. Grandmother knows a great deal, for she was alive before father and mother—that’s quite certain. She has a hymn-book with large silver clasps, in which she often reads; and in the book, between the leaves, lies a rose, quite flat and dry; it is not so pretty as the roses which are standing in the glass, and yet she smiles at it most pleasantly, and tears even come into her eyes. “I wonder why grandmother looks at the withered flower in the old book that way? Do you know?” Why, when grandmother’s tears fall upon the rose, and she is looking at it, the rose revives, and fills the room with its fragrance; the walls vanish as in a mist, and all around her is the glorious green wood, where in summer the sunlight streams through thick foliage; and grandmother, why she is young again, a charming maiden, fresh as a rose, with round, rosy cheeks, fair, bright ringlets, and a figure pretty and graceful; but the eyes, those mild, saintly eyes, are the same,—they have been left to grandmother. At her side sits a young man, tall and strong; he gives her a rose and she smiles. Grandmother cannot smile like that now. Yes, she is smiling at the memory of that day, and many thoughts and recollections of the past; but the handsome young man is gone, and the rose has withered in the old book, and grandmother is sitting there, again an old woman, looking down upon the withered rose in the book.

Grandmother is dead now. She had been sitting in her arm-chair, telling us a long, beautiful tale; and when it was finished, she said she was tired, and leaned her head back to sleep awhile. We could hear her gentle breathing as she slept; gradually it became quieter and calmer, and on her countenance beamed happiness and peace. It was as if lighted up with a ray of sunshine. She smiled once more, and then people said she was dead. She was laid in a black coffin, looking mild and beautiful in the white folds of the shrouded linen, though her eyes were closed; but every wrinkle had vanished, her hair looked white and silvery, and around her mouth lingered a sweet smile. We did not feel at all afraid to look at the corpse of her who had been such a dear, good grandmother. The hymn-book, in which the rose still lay, was placed under her head, for so she had wished it; and then they buried grandmother.

On the grave, close by the churchyard wall, they planted a rose-tree; it was soon full of roses, and the nightingale sat among the flowers, and sang over the grave. From the organ in the church sounded the music and the words of the beautiful psalms, which were written in the old book under the head of the dead one.

The moon shone down upon the grave, but the dead was not there; every child could go safely, even at night, and pluck a rose from the tree by the churchyard wall. The dead know more than we do who are living. They know what a terror would come upon us if such a strange thing were to happen, as the appearance of a dead person among us. They are better off than we are; the dead return no more. The earth has been heaped on the coffin, and it is earth only that lies within it. The leaves of the hymn-book are dust; and the rose, with all its recollections, has crumbled to dust also. But over the grave fresh roses bloom, the nightingale sings, and the organ sounds and there still lives a remembrance of old grandmother, with the loving, gentle eyes that always looked young. Eyes can never die. Ours will once again behold dear grandmother, young and beautiful as when, for the first time, she kissed the fresh, red rose, that is now dust in the grave.

 

                Translated into Vietnamese by Phan Thien Tri

                                          July, 2022